บทวิจัย     โดย ผู้จัดการออนไลน์

ศูนย์วิจัยกสิกรไทย   วันพฤหัสบดีที่ 2 มกราคม พ.ศ. 2546

ราคาน้ำมันตลาดโลกทะยานขึ้นแตะ 30 ดอลลาร์สหรัฐฯ/บาร์เรลช่วงส่งท้ายปี 2545 เนื่องจากภาวะล่อแหลมสงครามระหว่างอิรักกับสหรัฐฯ อีกส่วน เนื่องจากภาวะชะงักงันอุตสาหกรรมน้ำมันของเวเนซุเอลา ประเทศผู้ส่งออกน้ำมันรายใหญ่อันดับ 5 ของโลก

ทำให้ปริมาณผลิตและส่งออกน้ำมันโลกลดลง ปัจจุบัน ปริมาณผลิตน้ำมันเวเนซุเอลาลดฮวบเหลือ 250,000 บาร์เรลต่อวัน จากปริมาณผลิตน้ำมันเดิมสูงถึงราว 3 ล้านบาร์เรลต่อวัน

เป็นผลจากความวุ่นวายเศรษฐกิจและการเมืองภายในเวเนซุเอลา หลังจากรวมตัวประท้วงครั้งใหญ่บรรดาแนวร่วมพรรคฝ่ายค้าน นักธุรกิจชั้นนำของประเทศ รวมทั้งประชาชนชาวเวเนซุเอลา ตั้งแต่ต้นธันวาคม 2545 เป็นต้นมา

เป้าหมายเพื่อบีบบังคับประธานาธิบดี Hugo Chavez ลาออกจากตำแหน่ง หรือประกาศจัดเลือกตั้งประธานาธิบดีครั้งใหม่มีนาคม 2546 เร็วขึ้นจากเดิม ที่กำหนดจะจัดสิงหาคมปีเดียวกัน

ขณะนี้เก้าอี้ประธานาธิบดี Chavez กำลังถูกสั่นคลอนด้วยข้อกล่าวหาร้ายแรงว่าบ่อนทำลายเศรษฐกิจประเทศ และนำพาประเทศเข้าสู่ระบอบคอมมิวนิสต์ จึงน่าจับตามองว่า วิกฤตการเมืองในเวเนซุเอลา จะส่งผลกระทบวงกว้างสถานการณ์เศรษฐกิจโลกและเศรษฐกิจไทยมากน้อยแค่ไหน

เวเนซุเอลา ประเทศแถบอเมริกาใต้ เศรษฐกิจเติบโตอันดับ 3 กลุ่มลาตินอเมริกา เวเนซุเอลาเป็น 1 ในสมาชิกกลุ่มประเทศผู้ผลิตน้ำมันเป็นสินค้าออก (OPEC) เวเนซุเอลาส่งออกน้ำมันติดอันดับ 5 ของโลก

เศรษฐกิจเวเนซุเอลาพึ่งรายได้จากน้ำมันเป็นหลัก 80% ของรายได้ภาคส่งออกทั้งหมด สถานการณ์ราคาน้ำมันโลกที่แนวโน้มสูงขึ้นตั้งแต่ปี 2544 เป็นต้นมา ส่งผลดีเศรษฐกิจกลุ่มประเทศ OPEC ทั่วหน้า

แต่น่าเสียดายที่เศรษฐกิจเวเนซุเอลาไม่ได้รับประโยชน์เต็มที่นัก จากแนวโน้มราคาน้ำมันโลกช่วงขาขึ้น เศรษฐกิจเวเนซุเอลาเติบโต 2.7% ปี 2544 อ่อนแรงจากปี 2543 ที่อยู่ในอัตรา 3.2%

ปัจจัยกดดันเศรษฐกิจเวเนซุเอลา คือการแย่งชิงอำนาจการเมืองขั้นรุนแรง ส่งผลเสียการบริหารงานภาครัฐ โดยเฉพาะธุรกิจน้ำมัน ที่รัฐบาลกุมอำนาจบริหารเกือบทั้งหมด เป็นรายได้หลักประเทศ

ยิ่งกว่านั้น การก่อหวอดประท้วงครั้งใหญ่เวเนซุเอลา ซึ่งเกิดขึ้นตั้งแต่ต้นธันวาคม 2545 ขณะนี้ยังไม่มีทีท่าจะคลี่คลาย ทำให้สถานการณ์การเมืองเวเนซุเอลาเปราะบางยิ่งขึ้น หลังจากการประท้วงต่อต้านรัฐบาลหนักหน่วงช่วงกลางปี 2545

ส่งผลผู้เสียชีวิตและบาดเจ็บจำนวนมาก สร้างความเสียหายเศรษฐกิจเวเนซุเอลาช่วงนั้นราว 800 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ จึงน่าวิตกว่าเศรษฐกิจเวเนซุเอลาปี 2545 จะเติบโตเพียง 1.3% ต่ำกว่าที่รัฐบาลคาดที่ 2.5%-3% ก่อนหน้านี้ ปัจจัยฉุดรั้งเศรษฐกิจเวเนซุเอลาที่สำคัญ คือปัญหาความวุ่นวายการเมืองในประเทศ

วิกฤตเวเนซุเอลา : ผลกระทบเศรษฐกิจไทย

วิกฤตการเมืองเวเนซุเอลาครั้งนี้ คาดว่าจะส่งผลกระทบเศรษฐกิจไทยระดับหนึ่ง โดยเฉพาะผลกระทบราคาน้ำมัน สำหรับผลกระทบการค้า ท่องเที่ยว การลงทุน คาดว่าจะไม่รุนแรงนัก

เนื่องจากความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับเวเนซุเอลาค่อนข้างน้อย ด้วยทำเลที่ตั้งห่างไกลกัน บริษัท ศูนย์วิจัยกสิกรไทย จำกัดประเมินผลกระทบเศรษฐกิจไทยเนื่องจากเหตุการณ์ปั่นป่วนเศรษฐกิจและการเมืองในเวเนซุเอลา สรุปใจความสำคัญดังนี้

 ราคาน้ำมันพุ่ง ราคาน้ำมันตลาดโลกพุ่งทะยานสูงขึ้นกว่า 30 ดอลลาร์สหรัฐฯ/บาร์เรลตั้งแต่ธันวาคม 2545 หลังจากเกิดปัญหาส่งออกน้ำมันของเวเนซุเอลา ซ้ำเติมตลาดน้ำมันโลกสั่นคลอนยิ่งขึ้น ผนวกคาดคะเนว่าสหรัฐฯ มีแนวโน้มจะเปิดฉากโจมตีอิรักต้อนรับปีใหม่ 2546

ทำให้เกิดสถานการณ์กักตุนน้ำมัน และเก็งกำไรน้ำมันครั้งใหญ่ เพื่อรับสถานการณ์สงคราม ซึ่งจะมีผลกระทบการปรับตัวราคาน้ำมันขายปลีกในไทยตามด้วยอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ล่าสุด ราคาน้ำมันเบนซินออกเทน 95 ลิตรละ 16.19 บาท เบนซินออกเทน 91 ลิตรละ 15.19 บาท และดีเซลหมุนเร็วลิตรละ 14.29 บาท กรณีราคาน้ำมันทรงตัวระดับสูงต่อเนื่องช่วงต้นปี 2546 อาจส่งผลชะลอการขยายตัวเศรษฐกิจไทยช่วงครึ่งปีแรก 2546

 ผลกระทบค่าเงินบาท หากสถานการณ์ตึงเครียดด้านการเมืองในเวเนซุเอลายืดเยื้อเรื้อรัง ย่อมส่งผลลบค่าเงิน boliva เวเนซุเอลา อาจลุกลามถึงค่าเงินสกุลอื่นๆ ภูมิภาคลาตินอเมริกา ให้อ่อนค่าด้วย

สถานการณ์ผันผวนค่าเงินดังกล่าว มีโอกาสจะส่งผลต่อเนื่องค่าเงินเอเชียและค่าเงินบาทไทยท้ายที่สุด อย่างไรก็ตาม คาดว่า วิกฤตค่าเงินเวเนซุเอลา จะมีอิทธิพลค่าเงินบาทไม่มากนัก เนื่องจากเงินบาทได้รับแรงหนุนจากการที่เงินเยนญี่ปุ่นค่อนข้างเข้มแข็งช่วงนี้ ส่งผลบาทมีเสถียรภาพระดับราว 43 บาท/ดอลลาร์ ช่วงปลายปี 2545

น่าสังเกตว่า ค่าเงิน boliva อ่อนแรงลงทุกขณะ เคลื่อนไหวระดับ 1,370 boliva ต่อ 1 ดอลลาร์สหรัฐฯ 25 ธันวาคม 2545 ลดลงถึง 45% จากก่อนหน้านี้ อัตราแลกเปลี่ยนราว 945 boliva ต่อ 1 ดอลลาร์สหรัฐฯ

ยิ่งกว่านั้น ฐานะการเงินเวเนซุเอลาแนวโน้มคลายความเข้มแข็ง เนื่องจากรัฐบาลเวเนซุเอลาต้องนำเงินทุนสำรองประเทศมูลค่ากว่า 1,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ใช้ปกป้องค่าเงิน boliva จากการโจมตีค่าเงินของนักเก็งกำไรข้ามชาติ

ปัจจุบัน เงินทุนสำรองประเทศลดลงเป็นลำดับ เหลือมูลค่าราว 120,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ จาก 165,000 ล้านดอลลาร์ ก่อนหน้านี้

 ผลกระทบการค้าไทย-เวเนซุเอลา เหตุการณ์ความวุ่นวายเศรษฐกิจและการเมืองในเวเนซุเอลา คาดว่าจะส่งผลบั่นทอนความต้องการนำเข้าสินค้าต่างประเทศ รวมทั้งสินค้าไทย เนื่องจากกิจกรรมเศรษฐกิจต่างๆ ของเวเนซุเอลาสะดุด

แม้ไทยส่งออกสินค้าไปเวเนซุเอลาค่อนข้างน้อย สัดส่วนต่อการค้าไทยเพียง 0.03% ของมูลค่าส่งออกของไทยทั้งหมด แต่วิกฤตเศรษฐกิจและการเมืองเวเนซุเอลา จะยิ่งซ้ำเติมการค้าระหว่างไทย-เวเนซุเอลาให้ย่ำแย่ลงอีก

เวเนซุเอลาอยู่อันดับเกือบรั้งท้ายสุดเทียบประเทศคู่ค้าไทยในกลุ่มลาตินอเมริกาทั้ง 7 ประเทศ เรียงตามมูลค่าส่งออกไทยไปประเทศดังกล่าว จากมากไปหาน้อย คือ เม็กซิโก บราซิล ชิลี โคลัมเบีย เปรู เวเนซุเอลา และอาร์เจนตินา

มูลค่าส่งออกไทยไปเวเนซุเอลารวม 17.2 ล้านดอลลาร์ ช่วง 10 เดือนแรกปี 2545 ลดลงถึง 82% ขณะที่ไทยนำเข้าสินค้าจากเวเนซุเอลา 3.7 ล้านดอลลาร์ ลดลง 25% สรุป ไทยได้ดุลการค้าเวเนซุเอลารวม 13.5 ล้านดอลลาร์ ชะลอ 8.16% เทียบช่วงเดียวกันปี 2544

ประเทศลาตินอเมริกาอื่นๆ อาจได้รับผลกระทบวิกฤตเศรษฐกิจเวเนซุเอลา ทำให้เศรษฐกิจภูมิภาคอเมริกาใต้พลอยอ่อนแรง ส่งผลกระทบส่งออกไทยไปภูมิภาคนี้

สินค้าส่งออกพึงระวัง สินค้าส่งออกของไทยไปเวเนซุเอลาและลาตินอเมริกาที่อัตราส่งออกหดตัวอย่างมาก ได้แก่ ผ้าผืน เครื่องปรับอากาศและส่วนประกอบ ผลิตภัณฑ์ยาง เครื่องซักผ้า เครื่องซักแห้งและส่วนประกอบ เสื้อผ้าสำเร็จรูป ผลิตภัณฑ์พลาสติก เป็นต้น

 ผลกระทบท่องเที่ยวไทย-เวเนซุเอลา นักท่องเที่ยวชาวเวเนซุเอลาเป็นนักท่องเที่ยวกลุ่มลาตินอเมริกันเดินทางเที่ยวไทยไม่มากนัก เฉลี่ยราว 800 คนต่อปี ช่วง 2 ปีที่ผ่านมา เทียบนักท่องเที่ยวกลุ่มเดียวกัน คือ บราซิล เดินทางเยือนไทยมากที่สุด ประมาณ 3,000 คนต่อปี

ขณะที่อาร์เจนตินา เดินทางเที่ยวไทยราว 2,000 คนต่อปี อย่างไรก็ตาม ช่วงมกราคม-กันยายน 2545 ชาวเวเนซุเอลาเดินทางท่องเที่ยวไทยเพิ่มขึ้น 7.1% เทียบช่วงเดียวกันปี 2544 รวมนักท่องเที่ยว 394 คน

น่าเสียดาย หากเหตุการณ์จลาจลในประเทศขยายวงกว้าง จะกระทบเศรษฐกิจและความเป็นอยู่ชาวเวเนซุเอลา ทำให้นักท่องเที่ยวเวเนซุเอลาส่วนใหญ่วิตกกังวลสถานการณ์ดังกล่าว อาจลดการเดินทางท่องเที่ยวต่างประเทศ รวมทั้งเดินทางมาไทย

คาดว่าจำนวนนักท่องเที่ยวชาวเวเนซุเอลาเดินทางมาไทยช่วงปี 2545 จะน้อยกว่า 800 คน ทั้งๆ ที่ก่อนหน้านี้ นักท่องเที่ยวเวเนซุเอลาเยือนไทยเพิ่มขึ้น ทั้งสิ้น 856 คน ปี 2544 จาก 717 คน ปี 2543

นักท่องเที่ยวไทยเยือนเวเนซุเอลาค่อนข้างน้อย ผนวกการรับทราบข่าวความไม่สงบในเวเนซุเอลา ที่มีแนวโน้มรุนแรงมากขึ้น ทำให้บรรดานักท่องเที่ยวไทยชะลอการเดินทางไปเวเนซุเอลา เนื่องจากหวั่นวิตกความไม่ปลอดภัยชีวิตและทรัพย์สิน ขณะที่ทางการหลายประเทศ อาทิ สหรัฐอเมริกา แคนาดา ประกาศเตือนนักท่องเที่ยวของตน ไม่ให้เดินทางเยือนเวเนซุเอลาแล้ว

 ผลกระทบการลงทุน ปัจจุบัน ไทยและเวเนซุเอลาความสัมพันธ์ด้านการลงทุนค่อนข้างน้อย ด้วยความห่างไกลระยะทางเดินทางไปมาหาสู่ระหว่างกัน ขณะที่ความแตกต่างด้านภาษาและขนบธรรมเนียมประเพณี ทำให้ความสัมพันธ์การลงทุนค่อนข้างห่างเหิน เพราะประชาชนทั้ง 2 ประเทศไม่คุ้นเคยกัน

นอกจากนี้ เหตุการณ์ความไม่สงบการเมืองที่เกิดค่อนข้างบ่อยครั้งในเวเนซุเอลา เป็นปัจจัยสำคัญบั่นทอนความสัมพันธ์การลงทุนของไทยและเวเนซุเอลา ให้ลดลงอีก

อย่างไรก็ตาม ไทยควรจับตาสถานการณ์เศรษฐกิจและการเมืองเวเนซุเอลาอย่างใกล้ชิด หากปัญหาภายในเวเนซุเอลาคลี่คลาย เศรษฐกิจกลับสู่ภาวะแจ่มใส อาจเป็นโอกาสดี ที่ไทยและเวเนซุเอลาจะร่วมมือผลักดันการลงทุนระหว่างกัน ให้ขยายตัวต่อไป

ท่ามกลางรัฐบาลไทยชุดปัจจุบัน มีนโยบายเปิดประตูการค้าการลงทุนสู่ “ตลาดเกิดใหม่” อาทิ ตลาดประเทศกลุ่มลาตินอเมริกา ตลาดกลุ่มทวีปแอฟริกา เป็นต้น