บรรยง วิทยวีรศักดิ์  กรุงเทพธุรกิจ  วันศุกร์ที่ 18 กรกฎาคม พ.ศ. 2551

หลังการเข้าควบคุมกิจการของธนาคารอินดีแมค (Indy Mac) เมื่อวันศุกร์ที่ผ่านมา (11 ก.ค.) สถาบันประกันเงินฝากสหรัฐ (FDIC) ออกมายอมรับว่า นี่อาจเป็นการล้มของธนาคารที่สร้างความเสียหายมากที่สุดในประวัติศาสตร์ เพราะ FDIC ต้องชดใช้ผู้ฝากเงิน 6-8 พันล้านดอลลาร์ และยังกล่าวว่า "อาจมีการล้มเพิ่มขึ้น แต่ยังอยู่ในขอบเขตที่เราจัดการได้"

เวลานี้ สิ่งที่นักลงทุนกังวลที่สุด คือ สถานภาพที่ง่อนแง่นของบริษัทคู่แฝดที่ชื่อ แฟนนี เม (Fannie Mae) และเฟรดดี แมค (Freddie Mac) บริษัทสินเชื่อบ้านที่ใหญ่ที่สุด ที่มีวงเงินสินเชื่อและรับค้ำประกันเงินกู้กว่า 5 ล้านล้านดอลลาร์ หรือเกือบครึ่งหนึ่งของสินเชื่อบ้านทั้งหมดในสหรัฐ

หากบริษัททั้งสองล้มลง จะส่งผลถึงต้นทุนเงินกู้ ตลาดสินเชื่อ เศรษฐกิจสหรัฐ และแน่นอนตลาดสินเชื่อทั่วโลก

แฟนนี เม และเฟรดดี แมค คือใคร

บริษัทสองแห่งนี้ เป็นองค์กรที่รัฐบาลจัดตั้งขึ้น โดยมติรัฐสภาในปี 1938 (แฟนนี) และปี 1970 (เฟรดดี) เพื่อช่วยให้คนอเมริกันมีบ้านได้ง่ายขึ้น

บริษัทได้รับนโยบายให้สร้างสภาพคล่องให้ตลาดสินเชื่อบ้าน โดยการรับซื้อสินเชื่อบ้านจากธนาคารและบริษัทสินเชื่ออื่น แล้วนำมาจัดเป็นกองๆ ขายออกในรูปของหุ้นกู้ให้นักลงทุนโดยมีการค้ำประกัน

ทั้งสองบริษัทได้รับอภิสิทธิ์ให้สามารถกู้เงินจากกระทรวงการคลังได้โดยตรง ได้รับยกเว้นภาษีเงินได้ทั้งจากรัฐบาลกลางและท้องถิ่น หุ้นของบริษัทที่ซื้อขายในตลาดหลักทรัพย์ได้การยกเว้นค่าธรรมเนียม

การเป็นกึ่งหน่วยงานของรัฐและได้รับสิทธิพิเศษมากมาย ทำให้ทั้งแฟนนีและเฟรดดีได้รับอันดับเครดิตระดับสูงสุดที่ AAA ซึ่งหมายความว่า พวกเขาสามารถกู้ยืมเงินได้ในอัตราที่ต่ำที่สุด

จุดเด่นกลายเป็นจุดอ่อน

การที่บริษัทมีต้นทุนดำเนินการต่ำ ประกอบกับเป็นบริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ ที่ต้องเร่งสร้างกำไรให้ผู้ถือหุ้น ทำให้กิจการขยายตัวอย่างรวดเร็ว ขณะที่รูปแบบการดำเนินกิจการซื้อขายสินเชื่อโดยให้การรับประกัน ทำให้ธนาคารคู่ค้าปล่อยสินเชื่อแบบหละหลวม

เพราะเมื่อแฟนนีและเฟรดดีซื้อสินเชื่อไปแล้ว ความเสี่ยงไม่ว่าการผิดนัดชำระหนี้ หรือปัญหาความผันผวนของอัตราดอกเบี้ย จะถูกถ่ายโอนไปยังบริษัททั้งสองแทน

อีกทั้งช่วงที่ผ่านมา ขณะที่ผู้ให้สินเชื่อรายอื่นชะลอการให้สินเชื่อ แฟนนีและเฟรดดีกลับต้องการเป็นผู้เล่นหลักที่รับซื้อสินเชื่อบ้านจากธนาคารไปขายให้นักลงทุน ทำให้มีภาระค้ำประกันมากขึ้น

นักวิเคราะห์เคยกล่าวว่า แฟนนีและเฟรดดีถูกสร้างขึ้นแบบผิดฝาผิดตัว พวกเขารับภารกิจมาให้สินเชื่อ แต่ไปดำเนินการคล้ายบริษัทประกัน

พวกเขาซื้อสินเชื่อแล้วนำไปขายต่อคล้ายกิจการโบรกเกอร์ ขณะเดียวกัน พวกเขาเก็งกำไรดอกเบี้ย (ซื้อสินเชื่อแล้วมารับรู้กำไรขาดทุนจากอัตราดอกเบี้ยใหม่แทน) ซึ่งคล้ายกับเฮดจ์ฟันด์

แน่นอนว่า มีความเสี่ยงสูง แต่เมื่อเป็นหน่วยงานของรัฐ ธนาคารกลาง (เฟด) คงไม่ปล่อยให้ล้ม

สถานะบริษัทสับสน

จากภาวการณ์ที่ตลาดอสังหาริมทรัพย์สหรัฐย่ำแย่มากหลายปี ราคาบ้านที่ลดลง อัตราการยึดบ้านสูงขึ้น และทิศทางดอกเบี้ยที่มีแนวโน้มขยับขึ้น ทำให้นักลงทุนเริ่มถอยหนีจากบริษัททั้งสอง

ยิ่งเมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมา โบรกเกอร์ชื่อดัง เลแมน บราเดอร์ส ได้ออกบทวิเคราะห์ชี้ว่า ทั้งแฟนนีและเฟรดดี ต้องเพิ่มทุนอีก 75 พันล้านดอลลาร์ เพื่อให้เป็นไปตามมาตรฐานบัญชีใหม่ ทำให้นักลงทุนยิ่งตื่นตระหนก

ถึงแม้ผู้บริหารของทั้งสองบริษัทออกมาประกาศยืนยันว่า เงินทุนของตนเพียงพอที่จะรับภาวการณ์ต่างๆ ที่จะเกิดขึ้นในอนาคตได้ แต่ดูเหมือนนักลงทุนจะไม่เชื่อ

พวกเขากลัวว่า หากเฟดเข้ามาควบคุมกิจการ หุ้นที่ตนถืออาจจะไม่มีมูลค่าเหลืออยู่

ดังนั้น ทันทีที่ตลาดหุ้นเปิดทำการในวันศุกร์ที่ผ่านมา (11 ก.ค.) ทั้งหุ้นของแฟนนีและเฟรดดีต่างร่วงลงกว่า 47% จากวันก่อนหน้า แต่ค่อยๆ ขยับติดลบน้อยลงเมื่อมีข่าวว่า เฟดจะเปิดวงเงินสำรองให้ และมีข่าวว่าวุฒิสมาชิก ประธานกรรมาธิการการธนาคารออกมายืนยันว่า ตนได้คุยกับนายเบน เบอร์นันเก้ ประธานเฟด และนาย เฮนรี พอลสัน รมต.คลัง

ทั้งสองบอกว่า บริษัทเหล่านั้นมีเงินทุนเพียงพอ ไม่มีความจำเป็นใดๆ ที่ต้องเข้าไปจัดการ

แต่หลังตลาดปิด โฆษกเฟดได้ออกมาบอกนักข่าว ว่า ยังไม่มีการคุยกันเรื่องวงเงินสำรอง ขณะที่นสพ.นิวยอร์กไทม์ ได้รายงานว่า เจ้าหน้าที่ระดับสูงของรัฐบาลกำลังมองหาแผนการที่เหมาะสมในการเข้าควบคุมกิจการบริษัททั้งสอง หากสถานการณ์เลวร้ายลง

ระเบิดเวลาลูกใหญ่

ข่าวที่สับสนในสถานการณ์ที่ตลาดย่ำแย่ ทำให้ราคาหุ้นของแฟนนีและเฟรดดีร่วงจากต้นปีลง 65% และ 75% ตามลำดับ สะท้อนถึงความไม่มั่นใจของนักลงทุน ที่มีต่อสถานะของบริษัทได้เป็นอย่างดี

ปัญหาคือ หากบริษัทล้มละลาย ถูกเฟดเข้าควบคุม ถึงแม้แฟนนีและเฟรดดีจะสามารถดำเนินการต่อภายใต้การดูแลของเฟด แต่กฎเกณฑ์การดำเนินธุรกิจย่อมต้องเข้มงวดขึ้น ส่งผลให้ตลาดสินเชื่อบ้านตึงตัวยิ่งขึ้น

ที่สำคัญ บริษัททั้งสองจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ มันจะส่งแรงกระเพื่อมให้เกิดการขายหุ้นในวอลล์สตรีท โดยเฉพาะหุ้นธนาคารใหญ่ๆ หุ้นบริษัทสินเชื่อ และหุ้นบริษัทรับสร้างบ้าน

ถ้านักลงทุนทั้งตลาดสูญเสียความมั่นใจ และเชื่อว่าจะมีบริษัทใหญ่ๆ ต้องล้มตามมาอีกมาก มันจะกลายเป็นภาวะตื่นตระหนก ทุกคนขายหุ้นเอาตัวรอด ถึงวันนั้น เฟดอาจจะคุมสถานการณ์ไม่อยู่

อเมริกาก็อเมริกาเถอะ หากคุมสถานการณ์ไม่อยู่ สามารถเกิดภาวะโดมิโนได้เหมือนกัน และจะส่งผลกระทบไปทั่วโลกครับ