มองจีนมองไทย : ผศ.ดร.อักษรศรี พานิชสาส์น คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์  กรุงเทพธุรกิจ  วันพฤหัสบดีที่ 17 กรกฎาคม พ.ศ. 2551

ในขณะนี้ แวดวงวิชาการของไทยได้มีความสนใจที่จะศึกษาเรียนรู้เกี่ยวกับประเทศจีนมากขึ้น ดังจะเห็นได้จากการเพิ่มขึ้นของหนังสือ เอกสารสิ่งพิมพ์ งานวิจัยรวมไปถึงบทความเกี่ยวกับประเทศจีนในแง่มุมต่างๆ

เนื่องด้วยความคึกคักของแวดวง "จีนศึกษาในไทย" และความต้องการที่จะสำรวจสถานะของ "ไทยศึกษาในจีน" เพื่อศึกษาเปรียบเทียบ และสร้างความเชื่อมโยงระหว่างกัน โครงการจีนศึกษา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ จึงได้จัดประชุมนักวิชาการไทย-จีน เรื่อง "จีนศึกษาในประเทศไทย และไทยศึกษาในประเทศจีน" ขึ้น เมื่อต้นเดือนกรกฎาคมที่ผ่านมา และดิฉันได้รับเชิญให้เป็นวิทยากรในหัวข้อ "จีนศึกษาในไทย : ด้านเศรษฐกิจจีน" ในงานนี้ด้วยค่ะ

ผลการสำรวจและศึกษาสถานภาพของจีนศึกษาในประเทศไทย โดยการรวบรวมผลงาน และเอกสารที่เกี่ยวข้องกับเศรษฐกิจจีน จาก 5 แหล่งสำคัญ ได้แก่ (1) หลักสูตร/สถาบันการศึกษา (2) หนังสือ (3) วิทยานิพนธ์ (4) งานวิจัย และ (5) บทความ สรุปอยู่ในตารางค่ะ

จากข้อมูลที่รวบรวมได้ พบว่าหลังจากที่จีนเข้าเป็นสมาชิกองค์การการค้าโลก (WTO) ในช่วงปลายปี 2001 ซึ่งทั่วโลกได้จับตามอง และให้ความสนใจเศรษฐกิจจีนมากขึ้น และส่งผลต่อเนื่องให้เริ่มมีกระแสการตื่นตัว ในแวดวงวิชาการไทยในการศึกษาทำความเข้าใจเศรษฐกิจจีนในด้านต่างๆ และต่อมา ได้มีการตื่นตัวอย่างจริงจัง และขยายเพิ่มมากขึ้น หลังจากที่มีการทำข้อตกลงการค้าเสรีระหว่างไทย-จีน ที่เรียกว่า "ข้อตกลงเร่งลดภาษีนำเข้าผัก-ผลไม้ระหว่างไทย-จีน" หรือรู้จักกันทั่วไป ว่า "เอฟทีเอไทย-จีน" ตั้งแต่เดือนตุลาคมปี 2003

หากวิเคราะห์และจำแนกตามแหล่งที่เผยแพร่ เริ่มจากสถาบันการศึกษาของไทย ที่เปิดสอนหลักสูตรที่เน้นเกี่ยวกับธุรกิจ และเศรษฐกิจจีนโดยเฉพาะ มีอยู่ประมาณ 5 หลักสูตร แบ่งเป็นหลักสูตรระดับปริญญาโท 4 หลักสูตร และหลักสูตรระดับปริญญาตรี 1 หลักสูตร หลักสูตรเหล่านี้ส่วนใหญ่เกิดขึ้นหลังจากเดือนตุลาคมปี 2003 ที่รัฐบาลไทยได้เริ่มทำข้อตกลงการค้าเสรีกับจีน

อย่างไรก็ดี แม้ว่าจะมีกระแสการตื่นตัวในด้านการศึกษาเศรษฐกิจจีน แต่สถาบันการศึกษาที่เปิดสอน เน้นด้านเศรษฐกิจจีนเหล่านี้ ยังผลิตนักศึกษาได้ไม่มาก เมื่อเปรียบเทียบกับความต้องการของตลาดแรงงานที่ขยายเพิ่มมากขึ้น

สำหรับหนังสือภาษาไทยด้านเศรษฐกิจจีนที่เผยแพร่และวางจำหน่ายในปัจจุบันมีประมาณ 35 เล่ม บางเล่มเป็นหนังสือแปล หลายเล่มเป็นหนังสือรวบรวมบทความ หนังสือเหล่านี้ส่วนใหญ่ตีพิมพ์ตั้งแต่ปี 2004 ซึ่งมีมากถึง 32 เล่ม

ในด้านงานวิจัยเกี่ยวกับเศรษฐกิจจีนที่มีประมาณ 40 ชิ้น และวิทยานิพนธ์ภาษาไทยที่เกี่ยวกับเศรษฐกิจจีนอีก 24 ชิ้น พบว่าส่วนใหญ่จะเป็นผลงานเริ่มในปี 2004 สะท้อนถึงการศึกษาวิจัยหลังจากที่เกิดจากกระแสการตื่นตัวที่ไทย ได้ทำข้อตกลงการค้าเสรีกับจีน โดยมีหัวข้อที่ศึกษาวิจัยในลักษณะหลากหลายมากขึ้น และช่วยให้เกิดความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับเศรษฐกิจจีนได้มากขึ้น

ส่วนบทความภาษาไทยที่เกี่ยวกับเศรษฐกิจจีน เท่าที่รวบรวมได้มี 281 บทความ ในจำนวนนี้ มีมากถึง 243 บทความที่เผยแพร่หลังจากที่มีการทำข้อตกลงการค้าเสรีกับจีน ในขณะที่มีประมาณ 38 บทความ ที่เผยแพร่ในช่วงก่อนหน้านั้น

โดยสรุปหลังจากที่จีนได้เข้าเป็นสมาชิก WTO ส่งผลให้เริ่มมีการตื่นตัวในแวดวงวิชาการไทย ในการศึกษาทำความเข้าใจ เศรษฐกิจจีน และต่อมาหลังจากที่รัฐบาลไทยและจีน ได้มีข้อตกลงการค้าเสรีระหว่างกันอย่างเป็นรูปธรรม ซึ่งช่วยเอื้อให้มีการขยายตัวของการค้าขาย และติดต่อทางเศรษฐกิจระหว่างกันมากขึ้น

รวมทั้งมีการนำเข้าสินค้าจากจีน ตลอดจนการเข้ามาของภาคเอกชนจีน ทั้งที่เข้ามาค้าขายและลงทุนในประเทศไทยเพิ่มมากขึ้น ก็ยิ่งกระตุ้นให้เกิดความคึกคัก และตื่นตัวในแวดวงวิชาการไทยที่จะเรียนรู้ และเผยแพร่ผลงาน และเอกสารข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับเศรษฐกิจจีนมากขึ้น รวมไปถึงการเปิดสอนหลักสูตรต่างๆ ที่เน้นเศรษฐกิจจีนเป็นการเฉพาะ แม้จะยังไม่สมบูรณ์พร้อม แต่ทั้งหมดนี้ ก็สะท้อนถึงแนวโน้มและทิศทางในการขยายตัว รวมไปถึงพัฒนาการในเชิงบวกของจีนศึกษาในประเทศไทย ในด้านเศรษฐกิจนั่นเองค่ะ

สำหรับผู้อ่านที่สนใจข้อมูลรายละเอียดผลการศึกษารวบรวมในครั้งนี้ สามารถอีเมลมาขอรับได้ที่ aksornsri@gmail.com  ค่ะ