โดย เกษียร เตชะพีระ  มติชนรายวัน  วันที่ 29 สิงหาคม พ.ศ. 2551 ปีที่ 31 ฉบับที่ 11129

ถ้าจะมีนักวิทยาศาสตร์คนหนึ่งคนใดที่เป็นสัญลักษณ์สุดยอดของปัญหาโลกร้อนแล้ว เขาก็คือ Dr.James Hansen (ค.ศ.1941-ปัจจุบัน)

นักฟิสิกส์และดาราศาสตร์ผู้อำนวยการ Goddard Institute for Space Studies แห่งองค์การ NASA ของอเมริกาคนนี้ได้รับยกย่องจากนิตยสาร Time ให้เป็น 1 ใน 100 ผู้ทรงอิทธิพลที่สุดของโลก

ความสนใจปัญหาโลกร้อนของ ดร.ฮันเส็น เริ่มจากวิทยานิพนธ์ปริญญาเอกเมื่อปี ค.ศ.1967 ณ มหาวิทยาลัยไอโอวาของเขา ที่ศึกษาสภาพดาวศุกร์ (Venus) และสรุปว่าตัวการที่ทำให้ดาวดวงนี้มีพื้นผิวร้อนระอุถึง 400 องศาเซลเชียส จนพอที่จะหลอมละลายตะกั่วได้นั้น เป็นผลมาจากภาวะเรือนกระจกแบบเดียวกับโลกนั่นเอง

(ภาวะเรือนกระจกหรือ Greenhouse Effect หมายถึง ภาวะที่ชั้นบรรยากาศของโลกกระทำตัวเสมือนกระจก ที่ยอมให้รังสีคลื่นสั้นจากดวงอาทิตย์ผ่านลงมายังพื้นผิวโลกได้ แต่จะดูดกลืนรังสีคลื่นยาวช่วงอินฟราเรด ที่แผ่สะท้อนจากพื้นผิวโลกกลับออกไปเอาไว้บางส่วน จากนั้นก็จะคายพลังงานความร้อนออกมา ให้กระจายอยู่ภายในชั้นบรรยากาศ และพื้นผิวโลกเอง จึงเปรียบเสมือนกระจกที่ปกคลุมพื้นผิวโลก ให้มีภาวะสมดุลทางอุณหภูมิและอบอุ่นเหมาะสมต่อสิ่งมีชีวิตบนผิวโลกที่ประมาณ 16 องศาเซลเชียส - คัดลอกปรับปรุงจาก "ภาวะเรือนกระจก" , thanapong.igetweb.com/index.php? mo=3&art=82530, สร้าง 16 ก.พ. 2008; และดู Mark Maslin, Global Warming : A Very Short Introduction, OUP, 2004, pp. 4-6)

ภาพประกอบภาวะเรือนกระจกจาก PBS Online NewsHour

เมื่อ ดร.ฮันเส็น ค้นคว้าต่อก็พบว่าชั้นบรรยากาศของดาวศุกร์นั้นประกอบด้วยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (CO2) สูงถึง 96%!

จึงจุดประกายคำถามขึ้นแก่เขาว่า ถ้าเช่นนั้นภาวะเรือนกระจกที่มีก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ทำนองเดียวกันจะส่งผลอย่างไรต่อโลกบ้างเล่า?

ตอนนั้นเองก็มีรายงานจากสถานีสังเกตการณ์ Mauna Loa บนเกาะฮาวาย ที่เก็บข้อมูลระดับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ในชั้นบรรยากาศของโลกมาตั้งแต่ปี ค.ศ.1959-ตามคำกระตุ้นแนะนำของ Charles David Keeling นักธรณีเคมีและสมุทรศาสตร์-ว่าระดับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ในชั้นบรรยากาศโลกกำลังเพิ่มขึ้นอย่างเด่นชัด ดังที่เรียกการค้นพบนี้ว่า "Keeling curve" หรือ "เส้นคีลิ่ง" ตามภาพเส้นสถิติที่ปรากฏ

เหล่านี้ส่งผลให้ประธานาธิบดีจิมมี คาร์เตอร์ ของสหรัฐ ขอให้ทาง the National Academy of Sciences- อันเป็นสถาบันรวมนักวิชาการดีเด่นผู้ทำวิจัยด้านวิทยาศาสตร์และวิศวกรรมศาสตร์ของอเมริกา เพื่อค้นคว้าตรวจสอบทดลอง และรายงานเรื่องต่างๆ เมื่อได้รับคำร้องขอจากหน่วยงานรัฐบาลสหรัฐ-ให้ช่วยศึกษาเรื่องนี้ในปี ค.ศ.1979

ทางสถาบันจึงจัดตั้งกลุ่มศึกษาคาร์บอนไดออกไซด์และภูมิอากาศเฉพาะกิจขึ้นค้นคว้าเรื่องดังกล่าว แล้วรายงานผลกลับมาว่า "ไม่มีเหตุผลใดให้คลางแคลงสงสัยข้อที่ว่ามันย่อมจะเป็นผลให้ภูมิอากาศเปลี่ยนแปลง อีกทั้งไม่มีเหตุผลใดให้เชื่อว่าการเปลี่ยนแปลงเหล่านี้จะน้อยนิดจนไม่ต้องไปใส่ใจ"

ในที่สุดปี ค.ศ.1988 - ราว 20 ปีหลังข้อค้นพบและคำถามคาใจจากวิทยานิพนธ์ - ดร.เจมส์ ฮันเส็น ก็ได้รับเชิญไปให้การต่อคณะกรรมาธิการแห่งสภาคองเกรสของสหรัฐเกี่ยวกับเรื่องนี้ เขาฟันธงว่า "มั่นใจถึง 99% ว่าภาวะโลกร้อนกำลังส่งผลกระทบต่อดาวเคราะห์โลกของเราในตอนนี้"

คำให้การของฮันเส็นส่งผลสะเทือนกว้างไกล กระตุ้นให้โครงการสิ่งแวดล้อมแห่งองค์การสหประชาชาติ ร่วมกับองค์การอุตุนิยมวิทยาโลก ตัดสินใจจัดตั้ง Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC - องค์คณะระหว่างรัฐบาล ว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ) ขึ้นมาศึกษา และรายงานปัญหาก๊าซเรือนกระจก และผลกระทบของมันต่อภูมิอากาศในปีเดียวกันนั้นเอง

รายงานของ IPCC ฉบับที่ 1/ค.ศ.1990 ระบุว่า: -

มีหลักฐานว่าโลกร้อนขึ้นราว 0.5 องศาเซลเชียส ในรอบศตวรรษที่ผ่านมา

สาเหตุที่โลกร้อนขึ้นถึงบัดนี้อาจเป็นเพราะธรรมชาติหรือฝีมือมนุษย์ได้พอๆ กัน

จำต้องดำเนินการป้องกันไม่ให้ก๊าซเรือนกระจกสะสมเพิ่มพูนขึ้นอีกในอนาคต

หลังจากนั้น IPCC ก็แสดงความมั่นใจชัดเจนขึ้นตามลำดับว่าสาเหตุของภาวะโลกร้อนเป็นเพราะอะไรแน่.....

รายงานของ IPCC ฉบับที่ 2/ค.ศ.1995 สรุปชัดขึ้นหน่อยว่า: -

ดุลน้ำหนักของหลักฐานส่อแสดงว่ามนุษย์ส่งอิทธิพลที่เล็งเห็นได้ต่อภูมิอากาศของโลก

รายงานของ IPCC ฉบับที่ 3/ค.ศ.2001 สรุปหนักแน่นเข้าไปอีกว่า: -

น่าจะเป็นได้ (likely = มีโอกาสราว 66-90%) ว่ากิจกรรมของมนุษย์เป็นสาเหตุของภาวะโลกร้อนส่วนใหญ่ในศตวรรษนี้

ล่าสุด รายงานของ IPCC ฉบับที่ 4/ค.ศ.2007 แทบจะฟันธงไปเลยว่า: -

น่าจะเป็นไปได้มาก (very likely = มีโอกาสราว 90-95% เหลือที่ไม่มั่นใจอีก 5-10% แค่นั้น) ว่าภาวะโลกร้อนที่สังเกตเห็นในรอบ 50 ปีหลังนี้เป็นผลจากฝีมือมนุษย์

สรุปรวมความก็คือจากมุมมองทางวิทยาศาสตร์ ไม่ต้องมัวมาถกเถียงกันต่อไปอีกแล้วว่าโลกร้อนขึ้นเพราะคนทำ คำถามเดียวที่เหลืออยู่ก็คือจะทำยังไงกันต่อไปดี?

ฉะนั้นเอง เมื่อวันที่ 23 มิถุนายน ศกนี้ที่ผ่านมา - ในวาระครบรอบ 20 ปีคำเตือนภัยโลกร้อนที่ส่งผลสะเทือนระดับโลกของเขา ดร.เจมส์ ฮันเส็น ก็รับเชิญกลับไปให้การต่อคณะกรรมาธิการแห่งสภาคองเกรสของสหรัฐอีกครั้ง เพื่อตอบคำถามร้อนลวกใจที่ว่านี้!

หน้า 6