นิธิ เอียวศรีวงศ์  กรุงเทพธุรกิจ  วันจันทร์ที่ 12 พฤษภาคม พ.ศ. 2551

เราเพิ่งเสียมดไปไม่นาน ก็ต้องมาเสียปุ๋ยไปอีก

ในช่วงอายุที่ไม่ยืนนานของทั้งสอง เราได้เห็นสังคมไทยเปลี่ยนไปมาก และในความเปลี่ยนแปลงนั้น ทั้งสองมีส่วนผลักดัน และจุดประกายอยู่ไม่น้อย

เมื่อมดและปุ๋ยเริ่มทำงาน มีคนไทยอยู่น้อยมากที่สำนึกว่า สิทธิในการจัดการฐานทรัพยากรเป็นสิทธิพื้นฐานของคน แต่เมื่อทั้งคู่จากไป สำนึกในสิทธินี้ แม้ยังไม่กระจายไปยังคนทั้งประเทศ แต่ก็เป็นสำนึกที่ไม่มีใครอาจล้มล้างได้อีกแล้ว นับวันมีแต่จะขยายตัวไปกว้างขวางขึ้นเรื่อยๆ

เมื่อมดและปุ๋ยเริ่มทำงาน แม้แต่คนที่มีสำนึกในสิทธิพื้นฐานดังกล่าว ก็ไร้พลังที่จะปกป้องสิทธิดังกล่าวของตนได้ แต่เมื่อทั้งคู่จากไป คนเล็กคนน้อยที่ไร้พลังต่อรองพบวิถีทางการรวมกลุ่ม และยุทธวิธีการต่อรอง ที่เพิ่มพลังให้ฝ่ายตนได้หลากหลายวิธี ไม่ว่าชนชั้นปกครองและคนชั้นกลางจะชอบหรือไม่ชอบวิถีทาง และยุทธวิธีดังกล่าว และวิถีทางและยุทธวิธีนี้อาจสำเร็จและอาจล้มเหลว แต่ก็แพร่กระจายไปยังหมู่คนเล็กๆ ไร้อำนาจอย่างกว้างขวาง ทั้งได้รับการพัฒนาให้มีประสิทธิภาพมากขึ้นตามลำดับด้วย

เมื่อมดและปุ๋ยเริ่มทำงาน ชนชั้นปกครองมองการรวมกลุ่มต่อรองของคนชั้นล่างว่า คือ กบฏ แต่เมื่อทั้งคู่จากไป ถึงชนชั้นปกครองจะรังเกียจการกระทำเช่นนี้สักเพียงไร และแม้หาเหตุที่จะขัดขวางและสลายการเคลื่อนไหวอย่างเต็มที่ แต่ก็ต้องยอมรับต่อสาธารณะว่าเป็นสิทธิของคน

เมื่อมดและปุ๋ยเริ่มทำงาน สังคมไทยมองว่า "สถานะเดิม" คือความยุติธรรม แต่เมื่อทั้งคู่จากไป มีชนชั้นนำในสังคมไทยมากขึ้นทุกที ยอมรับว่า ตัว "สถานะเดิม" นั่นแหละที่เต็มไปด้วยความอยุติธรรม

เมื่อมดและปุ๋ยเริ่มทำงาน มีคนจำนวนน้อยมากในสังคมไทยที่เชื่อว่า เราทุกคนต่างเท่าเทียมกันในความเป็นมนุษย์ แต่เมื่อทั้งคู่จากไป มีคนจำนวนมากขึ้นทุกที ที่ยอมรับหลักการในขั้นพื้นฐานนี้

ฯลฯ

แม้สังคมไทยจะเปลี่ยนไปมากสักเพียงไร ก็ไม่มีหลักประกันว่าความฝันของมดและปุ๋ย ที่จะเห็นสังคมที่มีความยุติธรรม จะเกิดขึ้นอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ มีปัจจัยอื่นๆ อีกมาก ทั้งอำนาจป่าเถื่อนและอำนาจที่ใช้อย่างซับซ้อนซ่อนเงื่อน ซึ่งอาจบ่อนทำลายพลังของภาคประชาชนที่มดและปุ๋ย มีส่วนในการสานสร้างขึ้น ความอยุติธรรมในระบบจึงอาจดำรงอยู่ต่อไป ท่ามกลางเสียงเรียกร้องของฝ่ายได้เปรียบให้งดใช้ความรุนแรง โดยไม่เคยนึกเลยว่า ความอยุติธรรมนั่นแหละ คือความรุนแรงที่สุดอย่างหนึ่ง

การจะบรรลุความฝันของคนทั้งสองได้สักวันหนึ่งข้างหน้า จึงเป็นภาระของพวกเราทุกคน ที่จะช่วยกันทำทุกอย่างเท่าที่จะทำได้ เพื่อให้ประชาชนคนเล็กคนน้อย ในภาคอุตสาหกรรม เกษตรกรรม และบริการ มีสำนึกในสิทธิขั้นพื้นฐานของตัว และพร้อมจะปกป้องสิทธิดังกล่าวอย่างสันติแต่มุ่งมั่น อย่างน้อยเราทุกคนก็ได้เปรียบกว่ามดและปุ๋ย เพราะเราต่างยืนอยู่บนงานที่มดและปุ๋ยได้ช่วยสานสร้างไว้ให้แล้ว

หากเราสามารถสื่อสารกับเขาทั้งคู่ได้ เราอยากบอกมดและปุ๋ยว่า พักผ่อนให้สงบเถิด คุณมีส่วนช่วยให้สังคมไทยเดินมาบนเส้นทางที่อาจนำไปสู่สังคมที่เป็นธรรมได้ระดับหนึ่งแล้ว คุ้มกับชีวิตอันไม่ยืนยาวของคุณทั้งสอง ความเป็นมนุษย์ของทุกคนเป็นหนี้คุณ

หมายเหตุ ... มด วนิดา วิทยาพิทักษ์ นักต่อสู้เพื่อคนทุกข์ ที่ปรึกษาสมัชชาคนจน จากไปอย่างสงบ ในวันที่ 6 ธันวาคม 2550

ปุ๋ย นันทโชติ ชัยรัตน์ ที่ปรึกษาสมัชชาคนจน เสียชีวิตด้วยอุบัติเหตุบนถนน พร้อมบุตรชายวัย 4 ขวบ ระหว่างเดินทางไปประชุมจัดตั้งสภาองค์กรชุมชน

สำหรับผู้ต้องการสมทบทุนเพื่อช่วยครอบครัวชัยรัตน์ ที่ขาดหัวหน้าครอบครัวจากการทำงานเพื่อผู้อื่น สามารถบริจาคได้ที่ธนาคารกรุงไทย สาขาย่อยยิ่งเจริญปาร์ค บัญชีเลขที่ 452-0-06772-3

ชื่อบัญชี นางพเยาว์ ชัยรัตน์ เพื่อบุตรนายนันทโชติ ชัยรัตน์