พลวัตเศรษฐกิจ : อนุสรณ์ ธรรมใจ  กรุงเทพธุรกิจ  วันศุกร์ที่ 09 พฤษภาคม พ.ศ. 2551

สื่อไซเบอร์สเปซ ได้พลิกโฉม เสรีภาพในการแสดงความคิดเห็น เสรีภาพในการสื่อสาร ตลอดจนถึง รูปแบบการดำเนินธุรกิจ อย่างสิ้นเชิง เสรีภาพไร้ขีดจำกัดย่อมสร้างปัญหาขึ้นได้ แต่เสรีภาพเหล่านี้ย่อมเขย่าให้เกิดการเปลี่ยนแปลงไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง ไม่ว่าจะเป็นเสรีภาพทางเศรษฐกิจ หรือ เสรีภาพทางการเมือง ต้องมีความรับผิดชอบกำกับด้วย ไม่เช่นนั้นแล้ว พลังของระบบทุนนิยม ตลาดและการแสวงหากำไรกลายมาเป็นปัจจัยสำคัญในการกำหนดการไหลเวียน ของข้อมูลข่าวสารเป็นอินเทอร์เน็ต และ แปลงมันเป็นสินค้า เพราะธุรกิจ ต้องอาศัยการทำการตลาด และเข้าถึงผู้บริโภคหรือลูกค้า บนเครือข่ายข้อมูลไซเปอร์สเปซ นี้

เทคโนโลยีซอฟต์แวร์ช่วยทำให้การผลิตเวบไซต์โดยไม่ต้องเสียค่าใช้จ่ายเป็นปัจจัยที่ทำให้เกิดการพัฒนาของ เวบล็อก (Web Log) หรือ บล็อก (Blog) จนกระทั่งมีการใช้อย่างแพร่หลาย กลายเป็นช่องทางสื่อสารที่สำคัญของคนรุ่นใหม่ บล็อกเหล่านี้ได้พัฒนาสู่การเป็น ไดอารี่ออนไลน์ เนื้อหาเป็นการบันทึกเหตุการณ์ที่ปัจเจกบุคคลแต่ละคนได้ประสบ มีการรายงานข้อความบนพื้นฐานของข้อมูลข้อเท็จจริงผสมผสานกับความรู้สึกหรืออารมณ์ของผู้ส่งสาร

บล็อกเหล่านี้ อันเป็นส่วนหนึ่งของสื่อไซเบอร์สเปซวันนี้และอนาคต ถูกใช้ให้เป็นเครื่องมือทรงอานุภาพทางการตลาด เพื่อผลประโยชน์ทางธุรกิจ และ การเมือง การสื่อสารที่เน้นการมีส่วนร่วม การสื่อสารจากมวลชนสู่มวลชน การสื่อสารที่ยากที่ใครจะเซ็นเซอร์ได้ กลายมาเป็น เสรีภาพไร้ขีดจำกัด เสรีภาพนี้ บวกเข้ากับความนิยมที่แพร่หลายมากขึ้น กลายเป็นสิ่งท้าทายสำคัญต่อสถาบันสื่อมวลชนแบบเดิม พร้อมทั้งจุดกระแสความคิดในการตั้งคำถามต่อสถาบันทางการเมือง สถาบันการทางเศรษฐกิจและสังคมเดิมด้วย

เสรีภาพแห่งการแสดงความคิดเห็นเหล่านี้บ่อยครั้งที่ไม่หวั่นเกรงต่อการละเมิดกฎหมาย ศีลธรรมและธรรมเนียมประเพณี รวมทั้งไม่ใส่ใจต่อการละเมิดต่อผู้อื่น

การไม่จัดระเบียบ "สื่อไซเบอร์สเปซ" ให้เหมาะสม ย่อมนำมาสู่ปัญหาความมั่นคง และความเสื่อมทรามทางศีลธรรม ด้านบวกของเสรีภาพของสื่อไซเบอร์สเปซ คือ การได้ทราบว่า คนจำนวนหนึ่งคิดอย่างไรจริงๆ โดยไม่ต้องปกปิดและถูกปิดกั้น นำมาสู่ "การเขย่า" ความเชื่อ ค่านิยม ความคิด และ สถาบันแบบเดิมๆ อย่างตั้งใจหรือไม่ตั้งใจก็ตาม

พวกเขาสามารถมีอำนาจในการกำหนดวาระในการสื่อสาร (Setting Agenda) ด้วยตัวเขาเองผ่าน บล็อก ไดอารี่ออนไลน์ เวบไซต์ และ อินเทอร์เน็ต เวทีไซเบอร์ที่ใช้เป็นที่ระบายอารมณ์ และ แหล่งกระจายข้อมูลข่าวสารสู่เครือข่าย บ่อยครั้งที่มีวาระแฝงเร้นทางการเมืองและทางธุรกิจ

การบริหารจัดการ "ข้อมูลข่าวสาร" บนไซเบอร์สเปซ เพื่อให้เกิดประโยชน์ต่อส่วนรวม และเป็นเสรีภาพที่มีความรับผิดชอบ เป็นเรื่องสำคัญที่รัฐต้องเอาใจใส่ กลยุทธ์สื่อสารบนไซเบอร์สเปซ มีอานุภาพ ไม่น้อย สื่อเก่า นำไปอ้างอิงข้อมูลต่อก่อให้เกิดการขยายผลในการวิพากษ์วิจารณ์ และแล้ววันนี้ ฝ่ายที่ต้องการโค่นรัฐบาลชุดน ก็ใช้กลยุทธ์แบบเดียวกัน โดยนำเอาประเด็น "การแก้ไขรัฐธรรมนูญเพื่อตัวเอง" "การแทรกแซงกระบวนการยุติธรรมเพื่อช่วยอดีตนายกฯทักษิณ" "การหมิ่นสถาบันกษัตริย์" มาเป็นตัวจุดประเด็น

ข้อมูลเหล่านี้ถูกปล่อยผ่านทางอินเทอร์เน็ต และ ตามเวบไซต์ ตอกย้ำซ้ำแล้วซ้ำอีกเพื่อให้คนเชื่อ วันนี้ ได้มีการปฏิวัติให้ผู้บริโภคข่าวสารกลายเป็นส่วนสำคัญในการรายงานข่าวสารไปด้วยพร้อมกัน เทคโนโลยีมีส่วนสำคัญ ที่ทำให้เกิดการปฏิวัติครั้งนี้ สื่อแบบเดิมเป็นแบบหนึ่งสู่มวลชน (One-to-many communication) มาเป็นมวลชนสู่มวลชน (Mass-to-Mass Communication)

นอกจากจะทำให้มีสภาพเป็นแบบมวลชนสู่มวลชน แล้วยังทำให้เกิดปฏิสัมพันธ์ในกระบวนการสื่อสารอย่างเข้มแข็ง ใครจึงหลอกใคร หรือ ปล่อยข่าวลือทำลายใครได้ไม่ง่ายอีกต่อไป เพราะผู้รับสารมีกระบวนการแสวงหาข้อมูลข้อเท็จจริงดีขึ้น และเขาเองก็สามารถสื่อสารโต้กลับข้อมูลที่เขาคิดว่าไม่ถูกต้องได้

สภาพดังกล่าวเสริมให้ค่านิยมและวัฒนธรรม เศรษฐกิจแบบเสรีนิยม และการเมืองแบบประชาธิปไตย เป็นพลังแข็งแกร่งที่ใครก็มิอาจต้านทานได้

ประชาธิปไตยในโลกธุรกิจเข้มแข็งขึ้น เป็นผลให้ระบบเศรษฐกิจที่ถูกครอบงำโดยทุนผูกขาดถูกท้าทาย

เมื่อเกิดประชาธิปไตยทางเศรษฐกิจจึงทำให้ประชาธิปไตยทางการเมืองอันแท้จริงเกิดขึ้น ถ้าเราไม่มีประชาธิปไตยทางเศรษฐกิจ ก็หมายความว่า ทุนขนาดใหญ่ทุนผูกขาดก็จะมีอำนาจทางการเมือง ประชาธิปไตยทางการเมืองก็เกิดขึ้นไม่ได้ ความมีประชาธิปไตยทางเศรษฐกิจนั้น ผูกโยงกับหลายเรื่องทั้งเรื่องความเป็นธรรมทางเศรษฐกิจ เรื่องการกระจายรายได้ เรื่องสิทธิเสรีภาพในการประกอบการ

การมีสิทธิเสรีภาพความก้าวหน้า ความเติบโต ก็ต้องผูกโยงกับความเป็นธรรม ความเสมอภาค เราจะเติบโตไปทำไม จะขยายตัวมากไปทำไม เมื่อคนส่วนใหญ่ไม่ได้ประโยชน์ คนส่วนใหญ่จะต้องสามารถเข้าถึงปัจจัยการผลิต สามารถเข้าถึงความรู้ สามารถเข้าถึงสินเชื่อ สามารถเข้าถึงทุกอย่างที่เขาควรจะได้ ในฐานะเป็นราษฎรของประเทศ

เราได้เดินทางมาถึงรอยต่อสำคัญของยุคสมัยที่มีการเปลี่ยนแปลงสำคัญในหลายๆ มิติ บางอย่างเกิดขึ้นแล้ว บางอย่างกำลังจะเกิดขึ้น แต่ทุกสิ่งมีผลกระทบซึ่งกันและกัน การพิจารณาการเปลี่ยนแปลงในยุคเปลี่ยนผ่านสำคัญนี้ จึงต้องมองทุกอย่างอย่างมีบูรณาการ และ คิดถึงผลกระทบอันซับซ้อนของสิ่งหนึ่งต่ออีกสิ่งหนึ่งด้วยเสมอ

และแน่นอนเสรีภาพอย่างไร้ขีดจำกัดในโลกไซเบอร์สเปซเป็นขุมพลังสำคัญของการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ การเมือง และสังคมครับ