คอลัมน์ ระดมสมอง  โดย โรเบิร์ต บี เซลลิค ประธานธนาคารโลก  ประชาชาติธุรกิจ  วันที่ 05 พฤษภาคม พ.ศ. 2551 ปีที่ 31 ฉบับที่ 3998 (3198)

ภาพซึ่งแสดงให้เห็นถึงความ เดือดร้อนของประชากรทั่วโลกอันสืบเนื่องมาจากวิกฤตราคาอาหารในขณะนี้ ไม่ว่าจะเป็นการจลาจล ในเฮติ การประท้วงในอียิปต์ หรือความรุนแรงในประเทศอื่นๆ ทั่วโลกนั้น สมควรอย่างยิ่งที่จะปลุกจิตใต้สำนึกของประชาคมโลกให้ลุกขึ้นมาทำอะไรสักอย่าง เพื่อช่วยกันแก้ไขปัญหา

เพราะเบื้องหลังภาพที่เราได้เห็นทุกภาพคือความเป็นจริงที่ว่า คนที่ต้องประสบ ความเดือดร้อนมากที่สุดในขณะนี้ คือประชากรผู้ยากจนของแต่ละประเทศ ซึ่งปกติก็มีกินมีใช้น้อยอยู่แล้วนั่นเอง จากการประมาณการของธนาคารโลกนั้น ทำให้เราเชื่อว่าวิกฤตอาหารที่เกิดขึ้น และดำเนินมาอย่างต่อเนื่องเป็นระยะเวลาสามปีนั้น ได้ผลักดันให้ประชากรอย่างน้อย 100 ล้านคน ในประเทศซึ่งมีรายได้ต่ำต้องตกอยู่ในฐานะที่ยากจนแร้นแค้นกว่าที่เคยเป็นเสียอีก ที่สำคัญปัญหาอาหารราคาแพงนี้ จะยังอยู่กับเราไปอีกนานหลายปี เนื่องจากปัจจัยการขยายตัวของประชากรโลก ทิศทาง ของการบริโภคที่เปลี่ยนไป ค่าใช้จ่ายด้านพลังงานที่จะมีแต่สูงขึ้นเรื่อยๆ รวมทั้ง แนวโน้มการผลิตพลังงานทางชีวภาพ และปัญหาสภาพอากาศที่เปลี่ยนแปลงไปด้วย ต่างๆ เหล่านี้มันชี้ให้เราเห็นว่าการถีบตัวสูงขึ้นของราคาอาหาร และผลกระทบต่อประชากรยากจนโดยรวมนั้นจะยังคงดำเนินต่อไปในอนาคต

นับตั้งแต่ พ.ศ.2548 เป็นต้นมา ราคาอาหารหลักที่ประชากรโลกบริโภคเป็นประจำ (คือจำพวกข้าวและแป้งต่างๆ) ได้ถีบตัวสูงขึ้นไปถึง 80% แล้ว เรื่องแบบนี้อาจทำให้ผู้บริโภคในประเทศที่ร่ำรวย อย่างอเมริการู้สึกเดือดร้อนบ้าง แต่สำหรับประชากรในประเทศยากจนทั้งที่เป็น เด็กเล็กๆ และผู้ใหญ่แล้ว ผลกระทบที่เกิดขึ้นมันรุนแรงกว่ามากมายนัก ลูกเล็ก เด็กแดงบางคนอายุยังไม่ถึงห้าขวบดีก็ต้องดั้นด้นไปกับครอบครัวที่ดิ้นรนต่อสู้เพื่อหา อาหารมาเลี้ยงปากท้อง ถึงกับต้องละทิ้งถิ่นฐานเดิมของตนเองในชนบทเข้ามาหาอาหารในเมืองใหญ่อันสับสนวุ่นวาย คนที่เป็นแม่ทั้งที่กำลังตั้งครรภ์อยู่ และที่เพิ่งคลอดบุตรใหม่ๆ ก็ไม่ได้รับสารอาหารที่เพียงพอ ต่อการถ่ายทอดให้ลูกน้อยที่กำลังเติบโต จำนวนเงินที่ครอบครัวคนยากคนจนเหล่านี้ใช้ไปกับอาหารในแต่ละวันนั้น มันมากถึงสองในสามส่ว นของรายได้น้อยนิดที่เขามีทีเดียว ดังนั้นสำหรับคนเหล่านี้ โอกาสสำหรับการอยู่รอดนั้นมันมีอยู่แค่เสี้ยวเดียว

เพื่อช่วยเหลือคนยากจนที่ได้รับความเดือดร้อนมากที่สุด ธนาคารโลกได้ขอร้องให้ประชาคมโลก หันมาร่วมแรงร่วมใจกันเพื่อบรรลุ "แนวทางใหม่สำหรับนโยบายด้านอาหารโลก" (The New Deal on Global Food Policy) ไม่เพียงแต่แนวทางใหม่ที่ว่านี้จะเน้นมาตรการเพื่อยุติความหิวโหย และการขาดสารอาหารที่จำเป็น ของประชากรยากจนในระยะสั้นเท่านั้น แต่มันยังจะพยายามแก้ไขปัญหาในระยะยาว อันเกิดจากการขาดแคลนอาหาร ซึ่งสืบเนื่องมาจากความสัมพันธ์ระหว่างอาหารกับพลังงาน ผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพอากาศ ต่อผลิตผลทางการเกษตร การลงทุนในภาคเกษตรกรรม การกีดกันสตรีและผู้ด้อยโอกาสในสังคมบางกลุ่ม รวมทั้งความยืดหยุ่นของระบบเศรษฐกิจ และการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจในแต่ละประเทศด้วย

การดำเนินแนวทางใหม่ที่ว่านี้ เราควรจะเริ่มด้วยการเน้นให้ความช่วยเหลือต่อผู้ที่เดือดร้อนมากที่สุดก่อน โดยบริจาคเงินให้แก่องค์การอาหารโลกซึ่งกำลังขาดแคลน งบประมาณสำหรับจัดหาอาหาร เพื่อส่งมอบให้ประชากรในสภาวะฉุกเฉินเป็นจำนวนสูงถึง 500 ล้านเหรียญสหรัฐ กลุ่มประชาคมยุโรป อเมริกา และญี่ปุ่น รวมทั้งประเทศ ที่มีฐานะดีต่างๆ ทั่วโลกจำเป็นที่จะต้อง ยื่นมือเข้าช่วยเหลือตรงนี้ ก่อนที่ประชากรนับล้านคนทั่วโลกจะอดอยากหิวโหยจนถึงขั้นล้มตาย

การที่ราคาอาหารถีบตัวสูงขึ้นอย่าง ต่อเนื่องนี้ เป็นแค่ส่วนหนึ่งของปัญหาใหญ่ด้านความอดอยาก และการขาดสารอาหารที่โลกกำลังเผชิญอยู่ ทุกๆ ปีเด็กอายุต่ำกว่า 5 ขวบ จำนวนสูงถึงสามล้านห้าแสนคน ทั่วโลกต้องเสียชีวิตลงเพราะความอดอยากหิวโหยและการขาดสารอาหารที่จำเป็น ต่อสุขภาพ และการขาดสารอาหารนี้เอง ที่เป็นต้นเหตุของการเสียชีวิตของสตรีมีครรภ์หรือผู้เป็นมารดาในอัตราที่สูงถึงร้อยละ 20 ของจำนวนสตรีที่กำลังมีบุตรทั่วโลก เพราะการไม่มีสารอาหารที่จำเป็นต่อการดำรงชีวิตนั้นทำให้ระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายเราอ่อนแอลง ส่งผลให้เราไม่สามารถรักษาตัวเองให้หายจากความเจ็บป่วยได้ง่ายดังเช่นที่ควรจะเป็นในขณะที่ร่างกายเราแข็งแรงดี ฉะนั้นเราจึงเห็นได้ว่าความอดอยากและการขาดสารอาหารนั่นคือต้นเหตุของความยากจน หาใช่ผลลัพธ์ไม่

การเปลี่ยนนโยบายให้ความช่วยเหลือต่อประชาชนที่กำลังประสบความเดือดร้อน จากเพียงการจัดสรรอาหารในช่วงระยะเวลาสั้นๆ มาเป็นการให้การสนับสนุน ด้านอาหารและสารอาหารในระยะยาวนั้น เป็นองค์ประกอบสำคัญของแนวทางใหม่ที่ธนาคารโลกเสนอนี้ ในหลายประเทศการให้เงินอุดหนุน หรือคูปองสำหรับซื้อหาอาหารต่อประชาชน แทนที่จะเป็นการอุดหนุนภาคเกษตร นับว่าเป็นนโยบายที่เหมาะสมที่จะช่วยส่งเสริม รวมทั้งพัฒนาตลาดสินค้าเกษตรในท้องถิ่น เพราะเมื่อสินค้าเกษตรกำลังเป็นที่ต้องการนั้น การเปิดโอกาสให้ประชาชนในท้องถิ่นมีปัจจัยที่จะนำไปใช้ซื้อสินค้านั้นๆ จะเป็นการช่วยเหลือเกษตรกรโดยตรง รวมทั้งช่วยเสริมสร้างชุมชนให้แข็งแกร่งขึ้นด้วย การจัดหาอาหารกลางวันให้แก่เด็กๆ ในโรงเรียนก็เท่ากับเป็นการกระตุ้นให้เด็กๆ มาเข้าเรียน ซึ่งนอกจากจะเป็นการส่งเสริมให้เด็กที่มีสุขภาพดีได้มีสารอาหารที่จำเป็นต่อการเรียนรู้ของเขาแล้ว ยังช่วยแบ่งเบาภาระแก่ผู้ปกครองเด็กที่มีฐานะยากจนด้วย โรงเรียนบางแห่งถึงกับจัดหาอาหารแก่ผู้ปกครองด้วยก็มี

ธนาคารโลกมีศักยภาพที่จะช่วยสนับสนุนมาตรการฉุกเฉินที่ออกแบบมาสำหรับคนยากจน ขณะเดียวกันกับที่กระตุ้นให้มีการส่งเสริมการผลิตอาหารและการทำการตลาดในลักษณะที่เอื้อต่อการพัฒนาแบบยั่งยืน ในหลายประเทศที่มีประชากรและองค์ประกอบของสังคมที่หลากหลาย เช่น ภูฏานและบราซิล รัฐบาลได้ออกมาตรการฉุกเฉินมาเพื่อเน้นให้ความช่วยเหลือด้านอาหารแก่ผู้ด้อยโอกาส และกลุ่มคนที่เปราะบางในกัมพูชาและโมซัมบิก รัฐบาลได้ออกมาตรการมาเพื่อจัดหาอาหารให้แก่คนยากจน โดยแลกเปลี่ยนกับแรงงาน ไม่ว่าจะเป็นการทำถนน ขุดเจาะบ่อน้ำ หรือการสร้างโรงเรียน เป็นต้น ประเทศอย่างอียิปต์ และเอธิโอเปียได้เสนอให้ความช่วยเหลือที่เป็นเงินสดแก่ประชาชน เพื่อแลกเปลี่ยนกับการมีส่วนร่วม ในกิจกรรมที่สร้างฐานะของตนเองให้ดีขึ้น หรือการส่งบุตรหลานไปโรงเรียน แทนที่จะให้พวกเขามาใช้แรงงานช่วยครอบครัว ต่างๆ เหล่านี้คือมาตรการที่จะส่งผลกระทบในทางบวก ต่อคนยากจนในระยะยาวเช่นกัน

เรามีความมุ่งมั่นที่จะร่วมมือกับประเทศต่างๆ โดยเฉพาะในแอฟริกา และองค์กรด้านการพัฒนาอื่นๆ เพื่อพลิกวิกฤตอาหารนี้ให้เป็นโอกาสในการแก้ไขปัญหาในระยะยาว สำหรับประเทศทางตอนใต้ของทะเลทรายซาฮาร่า ในแอฟริกา เราสามารถ ให้การสนับสนุน "การปฏิวัติสีเขียว" (the Green Revolution) เพื่อช่วยเพิ่มผลิตผลทางการเกษตร และทำให้เกษตรกรผู้ยากจนสามารถลืมตาอ้าปากได้ เราจะจัดสรรเงินกู้ให้มากเป็นสองเท่าของที่เคยเป็น (จาก 450 ล้านเหรียญสหรัฐ เป็น 800 ล้านเหรียญ) เพื่อสนับสนุนภาคการเกษตรในแอฟริกา และเปิดโอกาสให้เกษตรกรผู้ยากจน สามารถบริหารความเสี่ยงที่เกิดจาก ความแห้งแล้งได นอกจากนี้เรายังจะให้ คำปรึกษาด้านเทคนิค และเปิดโอกาสให้เกษตรกรได้เข้าถึงเทคโนโลยี รวมทั้ง วิทยาศาสตร์ใหม่ๆ ที่จะช่วยเพิ่มผลผลิตได้ อีกทั้งบรรษัทการเงินระหว่างประเทศ ซึ่งเป็นหน่วยงานของธนาคารโลกที่มีหน้าที่ลงทุนในภาคเอกชน ก็จะเพิ่มการลงทุนในภาคเกษตร รวมทั้งการให้คำแนะนำแก่รัฐบาลในด้านการพัฒนา และการดำเนินธุรกิจภาคเกษตรทั้งในแอฟริกาและทวีปอื่นๆ ด้วย

แต่เราไม่สามารถที่จะดำเนินการต่างๆ ตามลำพังได้ เพื่อให้เราสามารถบรรลุ เป้าหมายสูงสุด คือการช่วยเหลือประชากร ผู้ยากจนในระยะยาวนั้น ประชาคมโลก รวมทั้งแต่ละภาคส่วนหรือองค์กรที่ทำงานด้านนี้ ไม่ว่าจะเป็นมูลนิธิบิลและเมลินดา เกตส์ องค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ องค์การอาหารโลก และกองทุนระหว่างประเทศเพื่อพัฒนาเกษตรกรรม ธนาคารเพื่อการพัฒนาอื่นๆ สถาบันเพื่อการวิจัยการเกษตรและอาหาร ประเทศกำลังพัฒนาต่างๆ ที่มีประสบการณ์มากมายในด้านการเกษตรนี้ เช่น บราซิล เป็นต้น รวมทั้งหน่วยงานในภาคเอกชนด้วย ก็จะต้องร่วมแรงร่วมใจและประสานงานกันให้เป็นอันหนึ่งอันเดียว

แนวทางใหม่สำหรับนโยบายด้านอาหารโลกนี้จะมีส่วนช่วยส่งเสริมการพัฒนาแบบยั่งยืน และอำนวยประโยชน์แก่ทุกฝ่าย ซึ่งเป็นเป้าหมายสำคัญในการดำเนินงานด้านพัฒนาของธนาคารโลก ตามที่เราได้แถลงไปในระหว่างการประชุมประจำปี ของสมาชิกเมื่อ พ.ศ.2550

การพัฒนาแบบนี้จะทำให้ประชากรทั้งชายและหญิง เด็กและผู้ใหญ่ ในประเทศทั้งที่ยากจน และมีรายได้ปานกลาง ได้รับประโยชน์โดยถ้วนทั่ว จากการวิจัยของธนาคารโลกนั้นพบว่ารายได้ที่มาจากการเกษตรนั้น จะเพิ่มพูนโอกาสของประชากรตามชนบทต่างๆ ในโลก ซึ่งมีมากถึงสามในสี่ของประชากรผู้ยากจนทั้งหมดของโลก ให้สามารถหลุดพ้นจากความแร้นแค้นได้มากเป็นสามเท่าของรายได้จากภาคส่วนอื่นๆ

ประชากรผู้เปราะบางที่สุดเหล่านี้ จะไม่สามารถหลุดพ้นจากความเดือดร้อนอันเกิดจากวิกฤตราคาอาหารได้เลย หากโลกไม่ร่วมแรงร่วมใจกัน

หน้า 37