คอลัมน์ การบริหารงานและการจัดการองค์กร  โดย ดร.มิชิตา จำปาเทศ รอดสุทธิ michita@thaiboss.com  ประชาชาติธุรกิจ  วันที่ 10 มกราคม พ.ศ. 2551 ปีที่ 31 ฉบับที่ 3965 (3165)

"ปัญญา ผู้จัดการบริษัทผลิต ขนมแห่งหนึ่ง เริ่มสรุปผลงานของปีที่ผ่านมา เห็นผลงานทั้งปีของตัวเองและทีมชัดเจนขึ้น ลูกน้องบางคนทำงานได้ยอดเยี่ยมจริงๆ ทำดีกันมาทั้งปีอย่างนี้ น่าจะ ถึงเวลาให้รางวัล รางวัลที่ปัญญาใช้เป็นประจำ คือโบนัสปลายปีที่บริษัทตั้งไว้ พอทำได้เท่านั้นเท่านี้ก็จะได้โบนัส เขาดูพฤติกรรมลูกน้องของเขา หลายคนอยากทำงานให้ได้ผล แต่ทำไมบางคนจึงไม่เห็นจะสนใจเท่าไหร่เลย ก็ยังใช้ชีวิตเฉื่อยชาไปได้เรื่อยๆ วิธีการให้รางวัลของเขาถูกแล้วหรือ ทำไมจึงได้ผลเพียงบางคน มีวิธีให้รางวัลแบบอื่นอีก หรือเปล่านะครับ ปัญญารำพึงให้อาจารย์ฟัง"

จวบถึงวันนี้ศาสตร์ของการให้รางวัลกับลูกน้องหรือผู้ร่วมงานของเราแต่ละคนได้รับการพัฒนาค้นคว้าไปมากมาย พวกเราหลายคนก็คิดสร้างสรรค์วิธีการต่างๆ ทั้งที่เป็นตัวเงินและ ไม่ใช่เป็นตัวเงิน ซึ่งมีจุดเด่นจุดด้อยต่างกันออกไป งานวิจัยทางจิตวิทยาหลายชิ้นยืนยันว่า คนที่ทำงานไม่หวังผลตอบแทนเป็นตัวเงินแต่อย่างเดียว ทำงานได้ผลงานดีกว่าคนที่หวังเพียงแต่ตัวเงิน แต่มิได้บอกว่าไม่ต้องใช้เงินไปเลยนะคะ เพียงแต่การใช้ที่มีเทคนิคจะได้ผลดีกว่าเท่านั้น ฉบับนี้ ผู้เขียนกลับไปหาหนังสือเล่มโปรดเก่าเล่มหนึ่ง "1001 Ways to Reward Employees" ของ Bob Nelson ซึ่งได้รวบรวมเทคนิคไว้ได้หลายกระบวนใช้ง่ายทีเดียว จะลองสรุปให้ท่านผู้อ่านหยิบไปใช้ง่ายๆ ทั้งนี้การใช้งานควรคำนึงถึงสภาวะ แวดล้อมที่แตกต่างในประเทศไทยด้วยนะคะ

รางวัลไม่เป็นทางการ งานวิจัยของ Dr.Gerald H.Graham พบว่าตัวจูงใจที่มีพลังมากที่สุดคือ การที่เขาเองได้รับการยอมรับที่ทันการจากหัวหน้าของเขา (personalized, instant recognition) และพบว่าเพียงแค่ผู้จัดการขอให้ลูกน้องมีส่วน ในการคิดตัดสินใจก็เป็นแรงจูงใจในตัวเองแล้ว เป็นการแสดงถึงการยอมรับในความเป็นตัวตนของเขาแล้ว ในวิจัยนี้ยังพบอีกว่ารางวัลที่ผู้จัดการสร้างเองนั้น มีผลกระทบต่อการจูงใจมากกว่ารางวัลที่องค์กรริเริ่มสร้างขึ้น แต่ในการใช้งานทั่วไปพบว่า คนใช้รางวัลที่ผู้จัดการสร้างเองน้อยกว่า เทคนิค 5 ประการที่วิจัยนี้พบว่ามีผลจูงใจมากที่สุดได้แก่

- ผู้จัดการแสดงความยินดีเป็นการส่วนตัวกับลูกน้องที่ทำงานได้ดี

- ผู้จัดการเขียนโน้ตส่วนตัวเกี่ยวกับผลการทำงานที่ดีของลูกน้อง

- องค์กรใช้ผลการปฏิบัติงานเป็นพื้นฐานในการเลื่อนขั้น

- ผู้จัดการชื่นชมยอมรับผลการทำงานดีของลูกน้องต่อหน้าสาธารณะ

- ผู้จัดการจัดประชุมสร้างขวัญกำลังใจเพื่อเฉลิมฉลองความสำเร็จ

รางวัลไม่เป็นทางการมีรายละเอียดเทคนิค ในหลายรูปแบบ เป็นต้นว่า การแสดงการยอมรับ ซึ่งไม่มีต้นทุนเลยนี้ อาจใช้วิธีเรียกลูกน้องเข้ามา ที่ห้องทำงานแล้วขอบคุณเขาโดยไม่คุยเรื่องอื่นต่ออีก, ให้ประธานบริษัท หรือผู้จัดการของผู้จัดการเองเรียกลูกน้องเข้าไปขอบคุณ หรือเดินไปหาที่ โต๊ะทำงานของลูกน้องเลย, การบอกความรู้สึกดี (ที่มีในใจเราจริงๆ) ต่อสิ่งที่เขาทำได้ดีและมีส่วนช่วยองค์กรและผู้ร่วมงานอย่างไร, ใส่ชื่อลูกน้อง ในรายงานที่ประสบความสำเร็จเพื่อให้เครดิต

การให้รางวัลแบบต้นทุนต่ำ Richard File หุ้นส่วนบริษัท Amrigon บอกว่า ใช้เงิน 1 ดอลลาร์ กับสิ่งที่ฉลาดและแตกต่าง ดีกว่าใช้เงิน 50 ดอลลาร์กับสิ่งธรรมดาและลืมได้ง่าย เทคนิคหนึ่งที่ได้ผลในอเมริกาคือ การจับช่วงเวลาสำคัญ เช่น การสร้าง hall of fame หรือหอคนดัง แขวนรูปพนักงานดีเด่น (ในประเทศไทยบางที่ใช้แล้วคนในรูปถูกอิจฉาก็มี), ถ่ายรูปพนักงานดีเด่นกับนายใหญ่ในองค์กรแล้วแขวนกรอบนั้นในห้องโถงกลางหรือห้องรับแขกของบริษัท, ทำหนังสือประจำปีใส่ผลงานดีเด่นของแต่ละคนและวางไว้ห้องรับแขก

การสื่อสารที่ช่วยสนับสนุนอย่างต่อเนื่องจากหัวหน้าสู่ลูกน้องนั้นสำคัญมาก แต่ละเลยกันมากเช่นกัน หัวหน้าบางคนเปิดเวลาให้กับลูกน้องแต่ละคนมาคุยอะไรก็ได้ 1 ชั่วโมงต่อสัปดาห์ แรกๆ ก็คุยไม่นาน หลังๆ ลูกน้องแต่ละคนมาปรึกษา วิธีการทำงานบ้าง ปัญหาเกี่ยวกับผู้ร่วมงานบ้าง นอกจากการคุยกันตัวต่อตัวแล้ว อาจใช้วิธีเขียนโน้ตบน post-it นามบัตรพร้อมลายเซ็น หรือบนซองเงินเดือนถึงสิ่งที่ลูกน้องทำสำเร็จก็ได้เป็น การแสดงการชื่นชม

บางที่ให้รางวัลบัตรรับประทานอาหารเย็น 2 ที่ให้กับพนักงานที่ทำอะไรพิเศษ เช่น มาทำงานในวันหยุด บางที่สร้างรางวัล "เบื้องหลังการถ่ายทำ" สำหรับคนที่ทำงานดีแต่ไม่ได้อยู่ในสายตาประชาชน บางที่ตั้งชื่อสถานที่ตามพนักงานดีเด่น เช่น ระเบียงสมศรี ห้องสมศักดิ์ บางท่านเลี้ยงข้าวกลางวันทีมที่ทำงานทั้งหัวหน้าและลูกน้องของเขา ท่านที่ชอบศิลปะอาจทำการ์ดขอบคุณด้วยมือ ของท่านเอง ตกแต่งโต๊ะทำงานคนนั้นด้วยลูกโป่ง ให้ของขวัญที่เสริมงานอดิเรกที่เขาชอบ ให้ของขวัญสำหรับลูกของเขา ทำคุกกี้มาให้ ให้หนังสือขายดี ทำแจ็กเกตปักพิเศษเป็นรางวัล ให้เข็มเกียรติยศ ให้จอคอมพิวเตอร์ใหม่ ให้ไปนวดหน้าทำเล็บฟรี เลี้ยงออกรอบกอล์ฟ ฯลฯ

รางวัลที่ไม่เป็นทางการอื่นๆ ที่มีผลต่อ ความ พึงพอใจของพนักงานและประสิทธิผล การทำงาน ได้แก่ กิจกรรมสร้างการยอมรับ, การยอมรับในที่สาธารณะหรือรางวัลทางสังคม, การสื่อสาร, เวลาพัก, เงินหรือสิ่งทดแทนเงิน หรือประกาศนียบัตรของขวัญ, สินค้าหรือ เครื่องแต่งกายหรืออาหาร, สิ่งของเพื่อ การยอมรับ/ ถ้วยรางวัล/แผ่นจารึก และ ความสนุกหรือการเฉลิมฉลอง

"ค่าตอบแทน (compensation) คือสิ่งที่คุณให้คนสำหรับงานที่เขาถูกจ้างมาทำ แต่การยอมรับ (recognition) ใช้เฉลิมฉลองความพยายามที่เหนือกว่างานที่ต้องทำ"

จากหนังสือ "How to Profit from Merchandise Incentive"

หน้า 38