บทความ : ดร.เกรียงศักดิ์ เจริญวงศ์ศักดิ์  กรุงเทพธุรกิจ  วันพุธที่ 28 พฤศจิกายน พ.ศ. 2550

เศรษฐกิจไทยในระยะที่ผ่านมา ต้องประสบกับอุปสรรคหลายประการ เช่น ปัญหาการเมืองที่ทำให้ผู้บริโภค และนักลงทุน ขาดความเชื่อมั่น และทำให้การบริโภคและการลงทุนชะลอตัว ตลอดจนค่าเงินบาทแข็ง ปัญหาซับไพร์ม และราคาน้ำมันที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว ส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจของประเทศคู่ค้าสำคัญของไทย ทำให้การส่งออกของไทยมีแนวโน้มขยายตัวลดลงในปีหน้า ปัญหาเหล่านี้ได้มีการกล่าวถึงและหลายฝ่ายที่เกี่ยวข้อง พยายามอย่างมากในการแก้ไขในช่วงเวลาที่ผ่านมา

อย่างไรก็ตาม นอกเหนือจากปัญหาระยะสั้นดังกล่าวแล้ว ประเด็นสำคัญประการหนึ่ง ที่กำลังเป็นปัญหาอยู่ในปัจจุบัน และจะกลายเป็นอุปสรรคสำคัญต่อการพัฒนาประเทศในอนาคต ซึ่งรัฐบาลไทยและคนไทยจะต้องคิดแก้ไขอย่างจริงจัง คือ ปัญหาการขาดแคลนแรงงานฝีมือ

ข้อมูลจากสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย ได้ประเมินสถานการณ์แรงงาน ใน 35 กลุ่มอุตสาหกรรม พบว่าอุตสาหกรรมทุกสาขาขาดแคลนแรงงานฝีมือรวมกันประมาณ 1 แสนคน โดยเฉพาะแรงงานที่มีวุฒิการศึกษาระดับ ปวช. และ ปวส. ขาดแคลนมากที่สุด รวมทั้งแรงงานที่มีทักษะสูง เช่น ช่างเทคนิค (ไฟฟ้าอิเล็กทรอนิกส์ เครื่องกล เครื่องยนต์) วิศวกร พนักงานขาย บัญชี การบุคคล การตลาด การจัดซื้อ และผู้จัดการสาขาต่างๆ เป็นต้น

นอกจากปริมาณแรงงานฝีมือจะขาดแคลนแล้ว แรงงานฝีมือที่มีอยู่ยังมีปัญหาด้านคุณภาพด้วย เช่น วิศวกรที่มีอยู่จำนวนหนึ่ง มีความสามารถไม่ตรงกับงานที่ทำ จึงต้องให้ไปฝึกอบรมใหม่ก่อนทำงานได้จริง หรือแม้แต่ช่างเทคนิค หรือพนักงานสายการผลิตที่มีการหมุนเวียนของแรงงานมาก เนื่องจากบริษัทมีการแข่งขันกันดึงตัว ด้วยการให้ค่าจ้างที่สูงกว่า ด้วยเหตุที่แต่ละบริษัท ไม่ต้องการรับภาระต้นทุนในการฝึกอบรมแรงงาน เพราะมีความเสี่ยงที่แรงงานจะย้ายงานได้ตลอดเวลา

ปัจจุบันภาครัฐเริ่มตระหนักถึงความสำคัญของปัญหาดังกล่าว กระทรวงอุตสาหกรรมจึงร่วมกับกรมอาชีวศึกษา กระทรวงแรงงาน และสำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สภาพัฒน์) พยายามจัดทำแผนระยะ 5 ปี ในการแก้ปัญหาแรงงานขาดแคลน โดยเฉพาะการทำให้ความต้องการแรงงานกับการผลิตแรงงาน และบุคลากรออกสู่ตลาดแรงงานมีความสมดุลกัน

กระบวนการยกระดับฝีมือแรงงานและการสร้างแรงงานฝีมือตามแผนนั้น อาจต้องอาศัยระยะเวลาค่อนข้างมาก ซึ่งส่งผลให้ในระยะสั้น ประเทศไทยอาจยังมีปัญหาขาดแคลนแรงงานอยู่ต่อไป และทำให้มีข้อจำกัดในการพัฒนา ความสามารถในการแข่งขัน ในขณะนี้ ประเทศต้องการการลงทุนเข้ามาเพื่อฟื้นฟูเศรษฐกิจที่ต้องเสียโอกาสไปในช่วงที่ผ่านมา แต่หากประเทศยังคงขาดแคลนแรงงานฝีมือ จะทำให้นักลงทุนขาดแรงจูงใจในการเข้ามาลงทุน ทุนใหม่ไม่กล้าเข้ามา ขณะที่นักลงทุนเดิมที่มีอยู่ไม่สามารถขยายการลงทุนได้ และเริ่มเกิดความกังวลว่า ระบบการผลิตจะสะดุด ด้วยเหตุนี้ มาตรการระยะสั้นเพื่อการแก้ไขปัญหาการขาดแคลนแรงงานฝีมือ จึงเป็นเรื่องสำคัญอย่างยิ่งต่อการพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศ

ผมจึงขอเสนอแนวทางหนึ่งในการแก้ไขปัญหาการขาดแคลนแรงงานฝีมือในระยะสั้น คือ การนำเข้า แรงงานฝีมือจากต่างประเทศ

วิธีการนี้ไม่ก่อให้เกิดผลเสียเหมือนการเปิดรับแรงงานต่างด้าวที่เป็นแรงงานไร้ฝีมือ เนื่องจากแรงงานมีฝีมือจากต่างประเทศนี้ ไม่ได้เข้ามาแย่งงานคนไทยทำ เพราะเป็นการนำเข้าแรงงานเฉพาะในส่วนที่ประเทศขาดแคลน ซึ่งจะเป็นผลดีต่อระบบเศรษฐกิจโดยรวม

อีกทั้งไม่ก่อให้เกิดปัญหาด้านความมั่นคงและความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สินเหมือนแรงงานต่างด้าวไร้ฝีมือ เนื่องจากแรงงานเหล่านี้มีรายได้สูงและคุณภาพชีวิตที่ดีกว่าแรงงานต่างด้าวไร้ฝีมือ ยิ่งไปกว่านั้น ยังไม่เป็นภาระต่องบประมาณทางด้านสังคม เช่น การดูแลรักษาพยาบาล เนื่องจากแรงงานกลุ่มนี้ มีศักยภาพในการจ่ายเพื่อให้ได้รับการบริการที่มีคุณภาพด้วยตนเอง

การดึงดูดแรงงานฝีมือจากต่างประเทศอาจทำได้โดยการที่ภาครัฐจัดสรรสิทธิประโยชน์กับแรงงานที่จะเข้ามาทำงานในประเทศ นอกเหนือจากผลตอบแทนที่แรงงานได้รับจากนายจ้าง เช่น การให้สิทธิการอยู่อาศัยถาวรหรือในบางกรณี อาจให้สัญชาติไทย หรือการยกเว้นภาษีเงินได้ในช่วงระยะเวลาหนึ่ง คล้ายกับการส่งเสริมการลงทุนโดยคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (BOI) เป็นต้น

นอกจากนี้ รัฐบาลอาจจัดโปรแกรมพิเศษสำหรับการนำเข้าแรงงานฝีมือจากต่างประเทศ ดังตัวอย่างของโครงการนำเข้า แรงงานต่างประเทศแบบชั่วคราว (Temporary Foreign Worker program) ของประเทศแคนาดา ที่จัดทำขึ้นเพื่อให้กระบวนการและการพิจารณาการเข้าประเทศของแรงงานจากต่างประเทศ ในกลุ่มที่ขาดแคลนมาก 12 สาขาอาชีพ เป็นไปอย่างรวดเร็ว (Fast-track)

หรือกรณีการจัดทำบัญชีอาชีพที่ขาดแคลนของประเทศออสเตรเลีย (Migration Occupations in Demand List : MODL) ซึ่งคนต่างชาติที่จะเข้ามาทำอาชีพตามบัญชีอาชีพที่ขาดแคลน จะได้รับพิจารณาการให้วีซ่าก่อนคนต่างชาติ ที่มีอาชีพอยู่นอกบัญชี ทั้งนี้ บัญชีอาชีพดังกล่าวจะมีการทบทวนปีละ 2 ครั้ง เพื่อให้สอดคล้องกับ สถานการณ์แรงงานภายในประเทศ หากสถานการณ์ในตลาดแรงงานเปลี่ยนไป บัญชีอาชีพนี้จะเปลี่ยนแปลงไปด้วย

การนำเข้าแรงงานมีฝีมือจากต่างประเทศ อาจช่วยบรรเทาปัญหาขาดแคลนแรงงานลงได้บ้างในระยะสั้น อย่างไรก็ตาม ปัญหาการขาดแคลนแรงงานฝีมือเริ่มเป็นปัญหาในระดับนานาชาติแล้ว ไม่ใช่เฉพาะประเทศไทยเท่านั้นที่ประสบปัญหานี้ ประเทศอื่นๆ เช่น สหรัฐอเมริกา ญี่ปุ่น และหลายประเทศในสหภาพยุโรปต่างประสบปัญหานี้ และหลายประเทศต่างใช้วิธีการเดียวกัน คือ การแข่งขันกันให้สิทธิประโยชน์เพื่อดึงดูดแรงงานฝีมือจากต่างประเทศ เข้ามาทำงานในสาขาที่ประเทศของตนขาดแคลน แต่ด้วยเหตุที่แรงงานมีฝีมือในโลกนี้มีอยู่จำกัด การดึงดูดแรงงานฝีมือจากต่างประเทศ โดยแข่งขันกับประเทศอื่นในโลก จึงเป็นมาตรการที่ไม่สามารถทำได้ตลอดไป

วิธีการที่ดีที่สุดที่จะแก้ไขปัญหาการขาดแคลนแรงงานฝีมือ คือ การให้ความสำคัญและลงทุนอย่างจริงจังในด้านการศึกษา โดยพัฒนาหลักสูตรให้นักศึกษาสามารถนำความรู้ที่เรียนมาใช้ได้จริงในภาคปฏิบัติ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การศึกษาสายอาชีพที่จะต้องผลิตแรงงานระดับ ปวช.และ ปวส.ออกมาสู่ตลาดแรงงานมากขึ้น และรวมทั้งต้องให้ความสำคัญกับการฝึกอบรมแรงงาน เพื่อสร้างแรงงานไทยให้มีคุณภาพ และมีปริมาณเพียงพอต่อความต้องการของภาคการผลิตในอนาคต

แม้ว่าอาจจะต้องอาศัยระยะเวลามาก แต่หากมีการวางแผนและดำเนินการอย่างจริงจังตั้งแต่วันนี้ ยังถือว่าไม่สายเกินไป