รายงาน : เกียรติพงศ์ อริยปรัชญา วิลาศลักษณ์ สินสวัสดิ์ นลิน ฉัตรโชติธรรม  กรุงเทพธุรกิจ  วันศุกร์ที่ 21 กันยายน พ.ศ. 2550

ระบบการเงินเป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนระบบเศรษฐกิจและสังคม ระบบการเงินทำหน้าที่หลักในการระดมเงินออม และจัดสรรเงินทุนไปยังภาคเศรษฐกิจ รวมทั้งเป็นเครื่องมือที่สำคัญในการบริหารความเสี่ยง ระบบการเงินที่มีประสิทธิภาพ และสามารถให้บริการได้อย่างครอบคลุมทั่วถึง

จะช่วยขยายโอกาสให้ครัวเรือนสามารถออม กู้ยืม และโอนย้ายเงินได้อย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งจะช่วยครัวเรือน ในการบริหารการใช้จ่าย การบริโภค และการลงทุนเพื่อหารายได้ รวมถึงการขยายบทบาทของครัวเรือน ในระบบเศรษฐกิจและสังคม

การเข้าถึงบริการทางการเงินและพัฒนาการของนวัตกรรมทางการเงินที่เพิ่มขึ้นช่วยขยายโอกาสทางการเงินให้ครัวเรือน อย่างไรก็ดี หากการใช้บริการทางการเงินที่มากขึ้น นำไปสู่การมีหนี้สินเกินฐานะ ก็อาจส่งผลให้สถานะการเงินของครัวเรือนอ่อนแอลง ตามระดับหนี้สินที่เพิ่มมากขึ้น ซึ่งอาจทำให้ครัวเรือนมีความเปราะบางต่อความเปลี่ยนแปลง และความเสี่ยงต่างๆ ที่อาจเกิดขึ้นได้ การปรับตัวสูงขึ้นของหนี้ภาคครัวเรือนในช่วงหลายปีที่ผ่านมา เป็นประเด็นสำคัญที่ได้รับการสนใจเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเชิงนโยบาย

บทความนี้มีจุดประสงค์หลักสองประการ ประการแรกเพื่อประเมินความมั่งคั่งและหนี้สินของภาคครัวเรือน ทั้งในระดับมหภาคและระดับจุลภาค พร้อมวิเคราะห์ปัจจัยเสี่ยงและการบริหารความเสี่ยงทางการเงินของครัวเรือน เพื่อศึกษาว่าครัวเรือนในปัจจุบันประสบปัจจัยความเสี่ยงที่มากเกินไปหรือไม่ จุดประสงค์หลักประการที่สองของบทความ คือการวางกรอบการวิเคราะห์และการวัดระดับการเข้าถึงบริการทางการเงินของภาคครัวเรือนไทย

บทความประกอบด้วยสองส่วนหลัก โดยทั้งสองส่วนนี้ใช้ข้อมูลจากผลการสำรวจภาวะเศรษฐกิจและสังคมของครัวเรือน จัดทำโดยสำนักงานสถิติแห่งชาติ ภายใต้โครงการร่วมระหว่างธนาคารแห่งประเทศไทยและสำนักงานสถิติแห่งชาติ ส่วนที่หนึ่งของบทความเป็นการจัดทำงบดุลครัวเรือน วิเคราะห์สัดส่วนสินทรัพย์และหนี้สิน รวมถึงปัจจัยเสี่ยงทางการเงินต่างๆ ของครัวเรือน

นอกจากนี้ บทความยังศึกษาถึงความแข็งแกร่งและความพร้อมของครัวเรือน ในการปรับตัวต่อความผันผวน และความเปลี่ยนแปลงที่อาจเกิดขึ้นได้ รวมทั้งวิเคราะห์ถึงผลกระทบต่อความมั่นคงของฐานะการเงินครัวเรือน การผิดนัดชำระหนี้ และเสถียรภาพทางการเงิน การศึกษาพบว่า ในภาพรวม งบดุลครัวเรือนมีความแข็งแกร่งมั่นคง แต่บางครัวเรือนในกลุ่มที่มีรายได้น้อยมีสัดส่วนหนี้ที่ค่อนข้างสูง

นอกจากนี้ การศึกษายังพบว่าการเข้าถึงบริการทางการเงินช่วยเสริมสร้างความแข็งแกร่ง และความสามารถในการปรับตัว ต่อความผันผวนของครัวเรือน อย่างไรก็ดี การกู้ยืมที่มากเกินไปจะส่งผลให้ครัวเรือนต้องเผชิญกับความเสี่ยงด้านอัตราดอกเบี้ย ในกรณีที่อัตราดอกเบี้ยมีการปรับตัวสูงขึ้น ส่วนที่หนึ่งของบทความสรุปด้วยการประเมินนัยสำคัญของผลการศึกษาดังกล่าว ต่อการดำเนินนโยบายการเงินของรัฐ

ส่วนที่สองของบทความรายงานระดับและลักษณะการเข้าถึงบริการทางการเงินของภาคครัวเรือน อันดับแรกเป็นการวางกรอบการวิเคราะห์สำหรับการศึกษาว่าด้วยการเข้าถึงบริการทางการเงิน อันดับที่สองเป็นการวัดระดับและลักษณะของการเข้าถึงบริการ รวมถึงการพิจารณาถึงอุปสรรคในการเข้าถึง และการใช้บริการทางการเงินที่สำคัญของครัวเรือน ท้ายสุด เป็นการนำเสนอแนวทางการส่งเสริมการเข้าถึงบริการทางการเงิน

บทวิจัยนี้เป็นส่วนหนึ่งของบทความในการสัมมนาทางวิชาการประจำปี 2550 ของธนาคารแห่งประเทศไทย โดยจะจัดขึ้นที่ โรงแรมแชงกรี-ลา, กรุงเทพฯ ในวันที่ 3-4 ต.ค. 2550 ข้อคิดเห็นที่ปรากฏในบทความนี้เป็นความเห็นส่วนตัวของคณะผู้เขียน ซึ่งไม่จำเป็นต้องสอดคล้องกับความเห็นและนโยบายของธนาคารแห่งประเทศไทย