หน้าต่างความคิด : เกียรติอนันต์ ล้วนแก้ว กรุงเทพธุรกิจ  วันศุกร์ที่ 19 มกราคม พ.ศ. 2550

มหามิตร" ถ้าแปลเป็นภาษาชาวบ้านน่าจะหมายถึง เพื่อนรักที่สามารถร่วมเป็นร่วมตาย ฝากผีฝากไข้กันได้ ช่วงวิกฤติเศรษฐกิจปี 2540 เราเรียกสหรัฐอเมริกาว่า มหามิตร ซึ่งในตอนนั้น หลายคนคาดหวังกันว่า พี่เบิ้มจะยื่นมือมาช่วยฉุดให้น้องเล็ก อย่างประเทศไทย ลุกขึ้นยืนด้วยลำแข้งของตนเองได้อีก แต่พอเอาเข้าจริง พี่เบิ้มของเรากลับอิดออด ปล่อยให้น้องเล็กเผชิญชะตากรรมตามลำพัง

อกหักคราวนั้น ทำให้คนไทยหูตาสว่างมองเห็นความจริงว่า ในสงครามเศรษฐกิจนั้น ไม่มีมิตรแท้และศัตรูถาวร ระดับของความสัมพันธ์ถูกกำหนดด้วยผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจ โลกสมัยใหม่มิได้ถูกขับเคลื่อน ด้วยแนวคิดทางการเมืองอีกต่อไป หลายต่อหลายครั้ง คำว่าประชาธิปไตยถูกใช้เป็นข้ออ้าง เพื่อนำเอากลไกตลาด ไปยัดเยียดให้กับประเทศที่ยังไม่พร้อม เพราะความไม่พร้อม หมายถึงโอกาสในการตักตวงผลประโยชน์ของประเทศที่พร้อมกว่า จะว่าไปแล้ว เหตุการณ์ช่วงวันที่ 12 ถึง 16 มกราคมที่ผ่านมา ก็เป็นแค่ประวัติศาสตร์ซ้ำรอย เพียงแต่คราวนี้ตัวละครไม่ใช่ชุดเดิม

ถ้าลองเอาใจเขามาใส่ใจเรา คงจะพอเข้าใจได้ว่า เหตุใดสิงคโปร์จึงได้ทำความผิดพลาดทางการทูตได้ขนาดนี้ ลองนึกว่า คนทำธุรกิจร่วมกันมามีผลประโยชน์ร่วมกันนับหมื่นล้านแสนล้านต้องการเข้าพบ ถ้าบอกปัดไปก็กะไรอยู่ อย่าลืมว่า สิงคโปร์เป็นประเทศที่มีความเป็นทุนนิยมเข้มข้นที่สุดในโลกประเทศหนึ่ง หายใจเข้าก็เป็นเงิน หายใจออกก็เป็นเงิน นักธุรกิจไทยที่เคยทำธุรกิจกับชาวสิงคโปร์คงทราบเรื่องนี้ดี

เมื่อสัญชาตญาณถูกขับเคลื่อนด้วยกลิ่นเงินตรา สำนึกทางการเมือง สำนึกทางคุณธรรมจริยธรรมก็ค่อยๆ เบาบางลง จึงไม่น่าแปลกใจว่า เหตุใดจึงมีประโยคเด็ดๆ ซึ่งไม่คาดว่าคนระดับตัวแทนของประเทศจะพูดออกมา ไม่ว่าจะเป็น

"รัฐบาลไทยไม่ได้แจ้งกับเราว่า ดร.ทักษิณได้ถูกตั้งข้อหาทำผิดอะไรบ้าง"

"ไม่มีการจำกัดว่าเขา (ทักษิณ) จะเดินทางไปไหนได้หรือไม่ได้"

"ก่อนหน้านี้ พ.ต.ท.ทักษิณ เดินทางไปหลายประเทศโดยไม่ถูกประท้วงจากรัฐบาลไทย ดังนั้นกระทรวงการต่างประเทศสิงคโปร์ จึงรู้สึกเสียใจที่รัฐบาลไทยดำเนินการดังกล่าว"

"เมื่อคุณไปลงทุนในเชิงพาณิชย์ มันมีความเสี่ยงเกิดขึ้น แล้วถ้าคุณไม่ยอมเสี่ยง คุณก็จะไม่ได้รางวี่รางวัลอะไร คุณต้องให้แน่ใจว่า เงินลงทุนทั้งหมด โครงการทุกโครงการที่คุณเข้าไปรับมา คุณเอาชนะได้ทั้งหมด"

ท่าทีของไทยที่แข็งกร้าวและรวดเร็วแบบนี้ไม่ค่อยเกิดขึ้นบ่อยนัก เมื่อก่อนมีเรื่องอะไรเราก็ใช้การประนีประนอมมาตลอด จนบางครั้งทำให้เราสูญเสียอย่างไม่สมควร อาจเป็นเพราะที่ผ่านมานั้น กรอบความคิดด้านนโยบายทางการทูต ถูกกำหนดด้วยปัจจัยทางการเมืองตั้งแต่สมัยสงครามเย็น มีการแบ่ง "เขา" แบ่ง "เรา" กันอย่างชัดเจน ถ้าไม่มีพวกก็ยากอยู่รอดได้ ทิศทางและท่าทีของประเทศเล็กอย่างประเทศไทย จึงเน้นการโอนอ่อนผ่อนตาม ไม่ต้องการให้มีการกระทบกระทั่งกันระหว่างมิตรประเทศ เนื่องจากยังต้องพึ่งพากัน เพื่อคานอำนาจของฝ่ายตรงข้าม

ตอนนี้เหตุการณ์เปลี่ยนไปแล้ว ประชาธิปไตยแทบจะกลายเป็นถนนทางการเมืองเพียงสายเดียว ถึงแม้แทบไม่มีประเทศไหนไปถึงจุดหมายที่แท้จริงของถนนสายนี้เลย แต่ทุกคนก็ยังหลับหูหลับตาเดินตามทางไปเรื่อยๆ บ้างก็ไปข้างหน้าได้ไกลโขแล้ว บ้างก็ค่อยๆ เดินไป บ้างก็เดินหน้า บ้างถอยหลังบ้าง จนกลายเป็นการย่ำอยู่กับที่

การออกมาให้สัมภาษณ์ของเจ้าหน้าที่ระดับสูงของฝ่ายไทย สะท้อนให้เห็นถึงทิศทางการเปลี่ยนแปลง นโยบายต่างประเทศอย่างมีนัยสำคัญ จากนี้ไป "ผลประโยชน์ของชาติ" จะต้องเป็นพลังขับเคลื่อนนโยบายทางเศรษฐกิจ และผู้กำหนดนโยบายควรแสดงจุดยืนให้ชัดเจนว่า ประเทศไทยจะไม่ยอมประนีประนอมกับผู้ที่เอาเปรียบบ้านเมืองนี้อีกต่อไป

ถ้าการเมืองมีความมั่นคง กฎหมายมีความชัดเจน กระบวนการยุติธรรมมีความโปร่งใสเป็นธรรม มีพื้นฐานทางเศรษฐกิจที่เข้มแข็ง ก็ไม่ต้องไปกลัวหรอกว่า ต่างชาติเขาจะขาดความเชื่อมั่นไม่เข้ามาลงทุน บางทีการแข็งกร้าวแบบนี้ อาจจะมีผลดีเสียอีก เพราะการมีจุดยืนที่ชัดเจน ช่วยให้เราสามารถแยกแยะได้ว่า ใครเป็นมิตรแท้ ใครเป็นมิตรเทียม แต่ที่แน่ๆ คำว่า "มหามิตร" คงไม่มีอีกต่อไป

บทความนี้เป็นหนึ่งในความร่วมมือระหว่างมหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์และหนังสือพิมพ์กรุงเทพธุรกิจ