โลกทรรศน์ : อุกฤษฏ์ ปัทมานันท์  มติชนรายสัปดาห์  วันที่ 16 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2550 ปีที่ 27 ฉบับที่ 1383

เมื่อปี 2000 คนที่ไปเยอรมนีจะพบกับคำขวัญสำคัญของประเทศเยอรมนีขณะนั้นคือ การรวมประเทศ การรวมเยอรมนีตะวันออก เข้ากับเยอรมนีตะวันตก คำขวัญดังกล่าวไม่ได้เกิดขึ้นเพราะช่วงนั้น แนวความคิดสหภาพยุโรปกำลังแรง หรือก่อนหน้านั้นการเปลี่ยนแปลงของโลกครั้งใหญ่ยุคหลังสงครามเย็นสิ้นสุดลงเท่านั้น คนเยอรมันเองเป็นคนฉลาด และมีความเข้มแข็ง เขารู้ดีว่า เยอรมนีเป็นมหาอาณาจักรที่ยิ่งใหญ่ขนาดไหนมาก่อน ความยิ่งยิ่งนั้นถูกทำลายลงด้วยสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง และครั้งที่สอง

ตอนนั้น คนเยอรมันกำลังทำความใฝ่ฝันของชาติที่ยิ่งใหญ่ในเป็นความจริง คนที่ไปเยอรมนีตอนนั้นจะเห็นการก่อสร้างกรุงเบอร์ลินใหม่เพื่อต้อนรับการรวมเยอรมนี รัฐบาลใช้เงินมหาศาล รัฐบาลเยอรมนียอมแบกรับหนี้สินและระบบเศรษฐกิจแบบสังคมนิยมและไร่นาในเยอรมนีตะวันออก

ตอนนั้น ไม่มีคาดคิดมาก่อนว่า เศรษฐกิจเยอรมนีจะตกต่ำลง มีปัญหาการจ้างงานเรื้อรัง มาตอนนี้ ปัญหาแรงงานของเยอรมันเป็นปัญหาที่ท้าทายทฤษฎีทางเศรษฐศาสตร์อีกครั้ง เศรษฐกิจที่ขาดแคลนแรงงานมีฝีมือ

จากวันนั้นถึงวันนี้ เยอรมนียังเป็น "คนป่วยแห่งยุโรป" อีกเลย

ผมได้อ่านบทความจากนิตยสารหลายฉบับ ผมพบประเด็นเรื่องแรงงานในเยอรมนีจึงอยากถ่ายทอดออกมาดังนี้

"...เยอรมนีมีงานจำนวนมาก ไม่ใช่ง่ายที่จะหาคนงานที่มีการศึกษาและคนงานที่ผ่านการฝึกฝนมาทำงานได้..."

นี่เป็นประโยคจั๋วหัวนิตยสาร Newsweek ฉบับเดือน December 2006 - January 2007 ระบบเศรษฐกิจพัฒนาแล้วอย่างเยอรมนี ประสบปัญหาการขาดแคลนแรงงานที่มีคุณภาพได้อย่างไร นี่เป็นปัญหาของเศรษฐกิจพัฒนาแล้ว หรือความเปลี่ยนแปลงของเศรษฐกิจทุนนิยมโลก ผมขอขยายความจากบทความในนิตยสารดังกล่าวเพราะว่าน่าสนใจดี

ทุกคนต่างรู้ว่าคนเยอรมัน ขมขื่นกับภาวการณ์ว่างงานสูงในเยอรมนีมาก คนเยอรมันรู้ว่าปริมาณงานในเยอรมนีมีมาก แต่คนที่มีการศึกษาดีหรือคนที่ได้รับการฝึกฝนมาดีกลับไม่สามารถหางานทำได้

มีคนเยอรมันตั้งคำถามากมายว่า ไม่ค่อยมีคนรู้ว่า บริษัท Rucker บริษัทออกแบบรถยนต์ และเครื่องบินไปตั้งโรงงานในประเทศโรมาเนีย กรรมการผู้จัดการบริษัทให้เหตุผลว่าเหตุที่โรงงานของบริษัทไปตั้งที่นั่น ไม่ใช่เพราะว่าค่าจ้างแรงงานที่นั่นถูก แต่เพราะว่าเป็นที่เดียวที่หาวิศวกรตามความต้องการของโรงงานได้

นี่ไม่ใช่เพียงตัวอย่างเดียว ขนาดบริษัทระดับโลก Bornemann ผู้ผลิตเครื่องมือขุดเจาะน้ำมันประกาศว่า บริษัทมีตำแหน่งงานมากกว่า 20 งาน แต่บริษัทไม่สามารถหาคนทำงาน ซึ่งเท่ากับเป็นอุปสรรคต่อเป้าหมายการผลิตตามสัญญาว่าจ้าง ที่วางแผนการผลิตไว้ในปี 2550 ได้ Ingo Bretthauer ซีอีโอของบริษัทอธิบายว่า ไม่ใช่ปัญหาของระบบราชการ ภาษีหรือค่าจ้างแรงงาน เขาชี้แจงว่า ปัญหาใหญ่ที่สุดที่เป็นอุปสรรคการเติบโตของบริษัทคือ การขาดแคลนแรงงานที่มีคุณภาพ

ในนิตยสารฉบับนี้ยังยกตัวอย่างบริษัท Bornemann เป็นตัวอย่างและเตือนว่าให้ลืมแนวความคิดเก่าๆ ที่เคยมองว่า บริษัทเป็นบริษัทแม่แบบที่นำ "ความมหัศจรรย์ใหม่ทางเศรษฐกิจ" ให้กับเยอรมนี ความคิดที่ว่า บริษัทจะเป็นกระดูกสันหลังผลักดันการเติบโตของเศรษฐกิจเพื่อการส่งออกอันจะทำให้เยอรมนีหายจากการเป็น "คนป่วยแห่งยุโรป" (sickman of Europe) เสียทีและนำเศรษฐกิจเยอรมนีกลับฟื้นตัว หลังจากกว่า 5 ปีมาแล้ว เศรษฐกิจเยอรมนีเลวลง อัตราการเติบโตของเศรษฐกิจอยู่ที่ร้อยละ 3 ต่อปีและมีอัตราการว่างงานประมาณ 4 ล้านคน

โดยทั่วไปแล้ว การจ้างงานของบริษัทชั้นนำยังมีอยู่อย่างต่อเนื่อง บริษัทบีเอ็มดับเบิลยูมีตำแหน่งงานเพิ่ม 2000 ตำแหน่ง บริษัทลุฟท์ฮันซ่าต้องการแรงงาน 2,400 คน บริษัทเอเด็กโก้ต้องการแรงงานถึง 10,000 ตำแหน่ง แต่ปัญหาของบริษัทชั้นนำเหล่านี้ประสบอยู่ก็คล้ายๆ กับบริษัท Bornemann คือไม่สามารถหาคนงานได้รวดเร็วตามที่บริษัทต้องการหรือแม้แต่หาได้ทั้งหมด

สหพันธ์วิศวกรเยอรมนีรายงานว่า บริษัทผู้ผลิตต่างๆ ในเยอรมนีซึ่งมีความสำคัญต่อระบบเศรษฐกิจเยอรมนี ขาดแคลนวิศวกรอยู่มากถึง 22,000 คน การขาดแคลนวิศวกรจะเพิ่มสูงถึง 25,000 ตำแหน่งในปีหน้า

เรามีคำอธิบายต่อปัญหาที่ขัดแย้งกันเองระหว่างความต้องการแรงงาน กับการหางานทำไม่ได้ของคนเยอรมันอย่างไร เพราะว่า ณ ที่ไหนก็ตาม ในเยอรมนีแรงงานที่มีการศึกษาและได้รับการฝึกอบรมอย่างดีมีปัญหาการหางาน และการรักษาตำแหน่งงานเอาไว้ได้ ตามการศึกษาของ OECD อัตราการว่างงานกว่าร้อยละ 80 จะปิดหนทางการเติบโตของเศรษฐกิจประเทศเลยทีเดียว นี่เป็นที่มาของแรงงานที่ไม่ได้รับการฝึกฝนออกจากโรงเรียนหรือเป็นการว่างงานระยะยาว

ถ้าระบบของเยอรมนีทำให้การว่างงานยังคงว่างงานต่อไป ตัวบริษัทในเยอรมนีเองกำลังสร้างความสามารถ ของแรงงานในบริษัทตัวเอง ยกตัวอย่างเช่น บริษัทซีเมนต์มีวิธีการแสวงหาแรงงานตามแบบอเมริกันคือ หาแรงงานจากมหาวิทยาลัยหรือวิทยาลัย แต่ระบบดังกล่าวยังไม่เป็นที่พบเห็นในเยอรมนีในปัจจุบัน

ในเมืองนูเรมเบิร์ก บริษัทผู้ออกแบบรถยนต์ร่วมเป็นพันธมิตรกับโรงเรียนไฮสคูลเพื่อรับนักเรียนในสายวิทยาศาสตร์ และรับพวกเขาเข้าทำงานกับบริษัทซีเมนต์ ในกรณีบริษัท Bornemann กำลังวางแผนไปหาแรงงานจากประเทศรัสเซีย

ตัวอย่างบางบริษัทเช่นบริษัทผลิตซอฟต์แวร์ ได้ขยายแผนกซอฟต์แวร์ออกไปยังประเทศอินเดียและยุโรปตะวันออก เพราะเผชิญปัญหาการขาดแคลนวิศวกรด้านซอฟต์แวร์

เป็นโชคร้ายของเยอรมนี นักการเมืองเยอรมันเหมือนกับทำหูตาบอดไม่รู้ไม่เห็นวิกฤตการณ์ การขาดแคลนแรงงานที่มีฝีมือในเยอรมนี แต่ยังโชคดี นายกรัฐมนตรีหญิงเยอรมัน Angela Merkel เมื่อก้าวสู่ตำแหน่งสัญญาที่จะปรับเปลี่ยนกฎหมายแรงงานและจัดการการเจรจาต่อรองเรื่องการจ้างงาน อาจทำให้เกิดผลดีต่อเศรษฐกิจบางส่วนของเยอรมนี

นโยบายการแก้ปัญหากฎหมายแรงงานของนายกรัฐมนตรีหญิงเยอรมันผู้นี้นำไปสู่การเผชิญหน้า ระหว่างเธอกับการออกเสียงคัดค้านจากพรรคพันธมิตรรัฐบาลคือพรรค Social Democratic อีกทั้งเพิ่มเสียงจากปีกซ้ายในพรรคอนุรักษนิยมของเธอเองให้ดังขึ้นมา

การปฏิรูปประเทศภายใต้สภาวการณ์ผลการดำเนินการที่ต่ำของมหาวิทยาลัย และโรงเรียนซึ่งการผลิตวิศวกร มีอัตราลดลงในหลายๆ ปีที่ผ่านมาทำให้การแก้ปัญหายังย่ำอยู่กับปัญหาพื้นฐานอยู่นั่นเอง

มีการกล่าวว่า อันตรายอย่างใหญ่หลวงของเยอรมนีคือ นักการเมืองเยอรมันมักจะหลบอยู่ข้างหลังและไม่ทำอะไรเลย ที่เป็นความหวังให้เกิดการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจ นี่เป็นคำตักเตือน ของนักเศรษฐศาสตร์ด้านแรงงานเยอรมันหลายมหาวิทยาลัย กรณีเยอรมนีเป็นกรณีที่น่าศึกษา กรณีนี้คือ เยอรมนีเป็นประเทศที่ระบบเศรษฐกิจขาดแคลนแรงงานซึ่งเริ่มรุนแรงและสร้างปัญหามากขึ้น ปัญหาเศรษฐกิจขาดแคลนแรงงานต้องการความรู้ใหม่ๆ เพื่อแก้ปัญหานี้ให้ได้ อีกทั้งจะแสดงให้เห็นว่าการต้องต่อสู้กับความเป็นจริงนี้มีราคาแพงมากทีเดียว

เมื่อไร "คนป่วยแห่งยุโรป" จะหายป่วยเสียที

หน้า 30