รศ.ดร.ตีรณ พงศ์มฆพัฒน์  กรุงเทพธุรกิจ  วันพุธที่ 18 ตุลาคม พ.ศ. 2549

กรุงเทพธุรกิจออนไลน์ : แนวคิดเศรษฐกิจพอเพียง เป็นแนวคิดที่เน้นความพอประมาณ ไม่มุ่งไปในด้านใดด้านหนึ่ง มากหรือน้อยจนเกินไป พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้ทรงแนะนำเกษตรกรรายย่อย บริหารทรัพยากรของตนให้มีผลผลิตที่หลากหลาย และพอเพียงกับการดำรงชีพ โดยในระดับปฏิบัติ พระองค์ทรงแนะนำสูตรตาม “ทฤษฎีใหม่” ให้จัดสรรการใช้ที่ดินเป็นส่วนๆ และมีแหล่งน้ำที่เพียงพอตลอดปี สูตรดังกล่าวนี้พระองค์ทรงคำนวณค่าเฉลี่ย จากเนื้อที่ดินถือครองประมาณ 15 ไร่ ว่าต้องการแหล่งน้ำขนาด 10,000 ลูกบาศก์เมตร หรือคิดเป็นจำนวนที่ดินประมาณ 3 ไร่ ซึ่งขึ้นอยู่กับความอุดมสมบูรณ์ของน้ำ

การบริหารทรัพยากรที่ดินและน้ำของเกษตรกรรายย่อย ได้รับประโยชน์จากแนวทางที่ปฏิบัติตามได้ง่าย ซึ่งช่วยให้ “ทฤษฎีใหม่” ได้รับการปฏิบัติตามอย่างแพร่หลาย  สูตรตามทฤษฎีใหม่นี้สามารถปรับมากน้อยตามความเหมาะสมของพื้นที่และเงื่อนไขต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง ดังพระราชดำรัสในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ณ ศาลาดุสิดาลัย เมื่อวันที่ 4 ธันวาคม 2538 ความว่า

“.....การทำทฤษฎีใหม่นี้มิใช่ของง่ายๆ แล้วแต่ที่ แล้วแต่โอกาส และแล้วแต่งบประมาณ เพราะว่าเดี๋ยวนี้ประชาชน ทราบถึงทฤษฎีใหม่นี้กว้างขวาง และแต่ละคนก็อยากได้ ให้ทางราชการขุดสระแล้วช่วย แต่มันไม่ใช่สิ่งง่ายนัก บางแห่งขุดแล้วไม่มีน้ำ แม้จะมีฝนน้ำก็อยู่ไม่ได้ เพราะว่ามันรั่ว หรือบางทีก็เป็นที่ที่รับน้ำไม่ได้ ทฤษฎีใหม่นี้จึงต้องมีพื้นที่ที่เหมาะสมด้วย... ฉะนั้น การที่ปฏิบัติตามทฤษฎีใหม่ หรืออีกนัยหนึ่ง ปฏิบัติเพื่อหาน้ำให้แก่ราษฎรเป็นสิ่งที่ไม่ใช่ง่าย ต้องช่วยกันทำ….”

เมื่อพิจารณาจากแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงและพระราชดำริตามทฤษฎีใหม่ การประยุกต์ใช้คณิตศาสตร์ในการสร้างแบบจำลอง เพื่อการพัฒนา และการบริหารทรัพยากรธรรมชาติ อาจกระทำได้ดังต่อไปนี้

1) การจัดทำดัชนีที่เกี่ยวข้องกับเศรษฐกิจเพียงพอ (Index Building)

เศรษฐกิจพอเพียงให้น้ำหนักกับความสมดุลมากกว่าการให้ได้ค่าที่มากที่สุดของตัวแปรใดตัวแปรหนึ่ง ในระดับภาพรวม ดัชนีความสุขมวลรวม (Gross Domestic Happiness) และดัชนีคุณภาพชีวิตต่างๆ (Quality of live indices) จะมีความสำคัญมากกว่าดัชนีมูลค่าผลผลิตมวลรวม เพราะสะท้อนความสมดุลของการดำรงชีวิต ได้ดีกว่าการเจริญเติบโตทางวัตถุ หรือมูลค่าตลาดของผลผลิตรวม

ในระดับจุลภาค ผลผลิตทางการเกษตรชนิดใดชนิดหนึ่งที่มีปริมาณสูงสุด อาจทำให้โครงสร้างการผลิตทางการเกษตร ในระดับไร่นาขาดความสมดุล เนื่องจากต้องพึ่งผลผลิตชนิดใดชนิดหนึ่งมากจนเกินไป การสร้างดัชนีผลผลิตในระดับไร่นา ที่กำหนดโครงสร้างองค์ประกอบที่ได้สัดส่วนสมดุลระหว่างผลผลิตต่างๆ จะเป็นแนวทางที่สะท้อนความพอเพียงได้มากกว่าดัชนีปริมาณการผลิตที่กระทำกัน

2) การสร้างแบบจำลองสำหรับการวางแผน (Planning Models)

แบบจำลองสำหรับการวางแผนเป็นแบบจำลองที่เป็นประโยชน์มากต่อการคาดการณ์การเปลี่ยนแปลงของตัวแปรสำคัญๆ ภายใต้เงื่อนไขเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงของตัวแปรอิสระ (ซึ่งรวมถึงตัวแปรนโยบาย) แบบจำลองนี้จะช่วยให้การบริหารจัดการทรัพยากรเป็นไปอย่างที่ผู้ผลิตต้องการ

อย่างไรก็ตามแบบจำลองประเภทนี้อาจจำเป็นต้องปรับปรุงให้มี (ก) ปฏิสัมพันธ์ระหว่างการบริหารน้ำของเกษตรกร และการบริหารน้ำของภาครัฐ (ข) ความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยการผลิต และดัชนีผลผลิตที่เป็นไปตามหลักเศรษฐกิจพอเพียง และ (ค) ปริมาณการใช้ทรัพยากรธรรมชาติหรือน้ำที่เหมาะสมต่อการผลิตในระดับไร่นา

 3) การสร้างแบบจำลองสำหรับการกำหนดนโยบายที่มีระดับเหมาะสม (Optimum Policy Models)

เศรษฐกิจพอเพียงเป็นเศรษฐกิจที่ประชาชนหรือเกษตรกรควรพึ่งตนเองได้ และรัฐควรให้การสนับสนุนในระดับที่เหมาะสม ไม่มากจนกระทั่งทำให้เกษตรกรหันมาพึ่งภาครัฐหรือทรัพยากรสาธารณะที่รัฐเป็นผู้จัดหาให้ ในประเด็นนี้เราสามารถใช้แบบจำลองทางคณิตศาสตร์ ช่วยในการกำหนดมาตรการสนับสนุนให้เหมาะสมกับตัวแปร เป็นเป้าหมายที่ตั้งไว้ในระยะปานกลางหรือในช่วงระยะเวลาหนึ่งๆ  ทั้งนี้โดยอาศัย optimization method

แบบจำลองดังกล่าวนี้จะเป็นการเลือกขนาดของตัวแปรนโยบาย ที่จะทำให้ดัชนีผลผลิตที่ต้องการให้เข้าใกล้ระดับที่เหมาะสม เมื่อถึงระยะเวลาที่กำหนด โดยที่ตัวแปรอื่นๆ (เช่นปริมาณการจัดสรรทรัพยากรชลประทานแก่เกษตรกร อยู่ในระดับที่มีความสม่ำเสมอ ไม่เปลี่ยนแปลงมากจนเกินไปหรือไม่เกินระดับที่ยอมรับได้ในทางเทคนิค) ตัวแปรนโยบายที่รัฐเป็นผู้บริหารจัดการอาจได้แก่ งบประมาณรายจ่ายลงทุนทางการเกษตร เป็นต้น

การสร้างแบบจำลองในเศรษฐกิจพอเพียง น่าจะกระทำได้กว้างขวางกว่าที่กล่าวมานี้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในการศึกษาพฤติกรรมของประชาชน และเกษตรกรในบริบทต่างๆ อีกมากมาย ซึ่งการสร้างแบบจำลองเชิงพฤติกรรม (Behavioral models) รวมทั้งการจัดทำข้อมูลสถิติที่เกี่ยวข้อง น่าจะเป็นไปได้อย่างหลากหลายทีเดียว

การสร้างแบบจำลองทางเศรษฐศาสตร์ที่ผนวกเป้าหมาย และคุณค่าในบริบทของเศรษฐกิจพอเพียง จึงน่าจะเป็นพรมแดนใหม่สำหรับนักวิชาการ หรือเทคโนแครตที่สนใจเศรษฐศาสตร์ในแนวใหม่ของการพัฒนาคุณภาพชีวิต