โดย วรากรณ์ สามโกเศศ มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์  มติชนรายวัน  วันที่ 07 ธันวาคม พ.ศ. 2549 ปีที่ 29 ฉบับที่ 10498

โบว์สีเหลืองหรือ yellow ribbon มีหลายความหมายในเชิงสัญลักษณ์ของวัฒนธรรมตะวันตก ทั้งในด้านความรัก ความห่วงอาทร การเมือง ฯลฯ

สีเหลืองในวัฒนธรรมจีนเป็นสัญลักษณ์ของจักรพรรดิ การใส่สีเหลืองของคนไทย เพื่อแสดงออกถึงการชื่นชมพระบารมี ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ในวโรกาสที่ทรงครองราชย์ครบ 60 ปี สอดคล้องกับสีของธงมหาราช และประเพณีราชสำนักไทย ในที่นี้จะกล่าวถึงสีเหลืองในมิติของการเป็นโบว์เหลือง

เริ่มแรกโบว์เหลืองเป็นที่รู้จักกันในเหล่าทหารอเมริกัน โดยโบว์เหลืองถูกกล่าวถึงในเพลงมาร์ชชื่อ "Round Her Neck She Wears a Yellow Ribbon" ซึ่งแต่งใน ค.ศ.1917 เพลงนี้กล่าวถึงหญิงสาวคนหนึ่งที่แขวนโบว์สีเหลืองไว้รอบคอเสมอ เมื่อมีคนถามเธอก็ตอบว่าเพื่อนึกถึงทหารคนรักของฉันที่อยู่ไกลโพ้น" ("It"s fur my lover who is fur, fur away")

ในปี 1949 ฮอลลีวู้ดผลิตภาพยนตร์ชื่อ She Wore a Yellow Ribbon โดยดัดแปลงชื่อจากเพลงมาร์ชของทหาร เนื้อร้องว่าเธอรอคอยการกลับมาของสามีทหารอย่างใจจดใจจ่อด้วยความรักห่วงอาทร

โบว์เหลืองจึงมีความหมายไปในด้านบวก

อย่างไรก็ดี มีผู้ศึกษาเรื่องสัญลักษณ์ของโบว์เหลืองในประวัติศาสตร์การต่อสู้ระหว่างทหารอเมริกัน กับอินเดียนแดงเจ้าของแผ่นดิน และพบว่าทหารเหล่านี้ก่อนออกไปสู้รบ จะเอาผ้าเช็ดหน้าสีเหลืองมาผูกผมภรรยา หรือแฟนและบอกว่า "ให้ผูกผมไว้จนกว่าฉันจะกลับมาอย่างปลอดภัยจากการฆ่าพวกอินเดียนแดง"

ในปี 1971 โบว์เหลืองเป็นประเด็นขึ้นเมื่อนักเขียนคอลัมน์ชื่อ Pete Hamill ใน New York Post เขียนเรื่อง "Going Home" เล่าว่า ผู้เพิ่งพ้นโทษสนิทสนมกับนักศึกษาสาวบนรถบัสขณะเดินทางกลับบ้าน เขามองหาผ้าเช็ดหน้าสีเหลืองที่นัดไว้กับแฟนว่า หากยังรักและต้องการเขาอยู่ให้ผูกไว้กับต้นโอ๊กริมถนน (คงเดาเรื่องต่อไปได้หากดูหนังที่มีพล็อตลักษณะนี้บ่อยๆ) เรื่องโรแมนติคนี้ก่อให้เกิดแรงกระเพื่อมได้อย่างไม่น่าเชื่อ

ในเดือนมิถุนายน 1972 นิตยสาร Reader"s Digest เอา "Going Gome" มาตีพิมพ์ และในเวลาเดียวกัน ก็มีผู้เอาพล็อตเรื่องดังกล่าว มาสร้างเป็นภาพยนตร์สำหรับโทรทัศน์ และอีกไม่นานเพลงชื่อ Tie a Yellow Ribbon "Round the Old Oak Tree โดย Tony Orlando and The Dawn ก็ดังกระหึ่มขึ้น

คนในวัย 50 ปีขึ้นไปคงจำเพลงนี้ได้ว่าดังระเบิดเพียงใด ในสหรัฐอเมริกาขายแผ่นเสียงได้ 3 ล้านแผ่นใน 3 อาทิตย์ สถานีวิทยุทั่วประเทศเปิดเพลงนี้ 3 ล้านครั้ง ซึ่งมีการคำนวณว่าหากเอามาเปิดเพลงต่อกันก็ต้องใช้เวลาออกอากาศนานถึง 17 ปี โดยไม่หยุดเลย

ในเพลงนี้ขายผู้เพิ่งพ้นโทษขอให้คู่รักเอาโบว์เหลืองมาผูกรอบด้านโอ๊กเก่า เพื่อแสดงว่ายังต้องการเขา และยินดีต้อนรับเขากลับบ้าน โดยเขาจะมองเห็นจากรถบัสที่วิ่งผ่านบ้าน ถ้าไม่มีโบว์เหลืองผูกไว้เขาก็จะไม่ลงจากรถ ตอนจบเพลง เขาก็ได้เห็นโบว์เหลืองหนึ่งร้อยเส้น ผูกอยู่รอบต้นโอ๊กเก่านั้น และนับแต่นั้นมาโบว์เหลือง ก็เป็นสัญลักษณ์ของการรอคอยคนรักที่จากไปไกล

ในช่วงเวลาที่ตัวประกันอเมริกันถูกจับคุมขับไว้ในสถานทูตอเมริกัน ประจำอิหร่าน ระหว่างธันวาคม 1979 ถึงมกราคม 1981 Penelope Laingen ภรรยาของเจ้าหน้าที่กระทรวงต่างประเทศสหรัฐที่มีตำแหน่งสูงสุด ผูกโบว์เหลืองไว้รอบต้นไม้ที่สนามหญ้าหน้าบ้านของเธอ เพื่อเป็นสัญลักษณ์ของการห่วงอาทร การยืนหยัดร่วมใจของคนอเมริกันทั้งมวล เพื่อต่อสู้ให้ได้ตัวประกันกลับมาทั้งหมดอย่างปลอดภัย เมื่อได้รับการปลดปล่อย

โบว์เหลืองนี้มีบทบาทโดดเด่นในการฉลองการกลับมาของตัวประกัน

ถ้าจำไม่ผิดประเทศแรกในเอเชียที่นำโบว์เหลือง ไปใช้เป็นสัญลักษณ์ทางการเมืองคือ ฟิลิปปินส์ เมื่อ Benigno Aquino JR. (ชื่อเล่นคือ Ninoy) คู่แข่งคนสำคัญของประธานาธิบดีมาร์คอสได้ถูกปล่อยไปผ่าตัดหัวใจที่สหรัฐอเมริกาในปี 1982 กลุ่มผู้ต่อต้าน (ต่อมาได้พัฒนาขึ้นเป็น People Power RevolutIion หรือ 1986 EDSA Revolution จนมาร์คอสตกกระป๋องไป) ได้รณรงค์ให้ผูกโบว์เหลืองรอบต้นไม้หน้าบ้านและผูกเสาวิทยุรถยนต์ เพื่อแสดงออกถึงการรอคอยการกลับมาของ Ninoy และในขณะเดียวกันก็เป็นการสื่อการต่อต้านระบอบมาร์คอสไปด้วย

ในสงครามกับอิรักในต้นทศวรรษ 1990 มีการนำโบว์เหลืองมาใช้โดยมีนัยยะว่าสนับสนุนการต่อสู้รบ เช่นเดียวกับที่มีการใช้โบว์เหลือง สนับสนุนสงครามบุกอิรักในปี 2003 โบว์เหลืองติดรถยนต์เหล่านี้มีความหมายไปในทำนอง เชียร์ประธานาธิบดีบุช

ในช่วงเวลาหลังทศวรรษ 1970 เป็นต้นมา โบว์เหลืองถูกใช้เป็นสัญลักษณ์ของการรณรงค์ ที่เกี่ยวกับการอาทรห่วงใย สันติภาพ ความรัก ฯลฯ ทั่วโลก ดังเช่นกรณีของสิงคโปร์ที่ใช้การติดโบว์เหลืองบนเสื้อ ระหว่างการรณรงค์ประจำปี เพื่อให้ผู้พ้นโทษจากคุกมีโอกาสอีกครั้งในชีวิต

ในออสเตรเลีย การต่อสู้ในต้นทศวรรษ 1990 เพื่ออนุรักษ์ต้นไม้ที่จะถูกตัดในบางส่วนของ Albert park ในเมืองเมลเบิร์น เพื่อเอาไปทำสนามแข่งรถ ใช้การผูกโบว์เหลืองรอบต้นไม้ในสวนแห่งนี้เป็นการแสดงออกถึงการห่วงอาทรต้นไม้ และไม่เห็นด้วยกับการตัดต้นไม้เช่นนี้

ในบ้านเราการใช้สัญลักษณ์โบว์เหลืองในกรณีต่างๆ อาจมีปัญหา เพราะดูจะเป็นวัฒนธรรมฝรั่งไปหน่อยสำหรับคนไทย และสีเหลืองเป็นตัวแทนของทั้งสถาบันพุทธศาสนาและสถาบันพระมหากษัตริย์

หาก "คลื่นใต้น้ำ" ที่อ่านข้อเขียนนี้แล้วเกิดปิ๊งไอเดียผูกโบว์เหลืองรอบต้นไม้เพื่อเป็นสัญลักษณ์ของการแสดงความห่วงอาลัย รอการกลับมาของคุณทักษิณ ก็อยากบอกว่าคนเขาจะนึกว่าท่านบวชต้นไม้ ครั้นจะใช้ผ้าขาวม้าแทนก็อาจทำให้อาบได้ไม่สะดวก

แต่ถ้าจะดึงดันใช้ผ้าขาวม้ากัน ถึงตอนนี้ก็คงไม่ทำให้คนจำนวนมากลำบากแล้วละครับ เมื่อคำนึงถึงผลการสำรวจของ "เอแบคโพลล์" เมื่อเร็วๆ นี้ (ข้อมูลหลักจาก wikipedia.org)

หน้า 6