มติชนรายวัน  วันที่ 07 ธันวาคม พ.ศ. 2549 ปีที่ 29 ฉบับที่ 10498

รายงานนี้เป็นส่วนหนึ่งของเอกสารประกอบการสัมนาวิชาการประจำปี เรื่อง สู่หนึ่งทศวรรษหลังวิกฤตเศรษฐกิจ : ได้เรียนรู้ และปรับปรุงอะไรบ้าง? วันที่ 9-10 ธันวาคม 2548 ณ โรงแรมแอมบาสซาเดอร์ ซิตี้ จอมเทียน จ.ชลบุรี เป็นรายงาน กลุ่มที่ 3 ธรรมาภิบาลทางการเมืองกับนโยบายทางเศรษฐกิจ เรื่องทุนสัมปทานกับธรรมาภิบาลทางเศรษฐกิจ โดย สมเกียรติ ตั้งกิจวานิชย์ มูลนิธิสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทยหรือทีดีอาร์ไอ

กรณีศึกษาต่อไปนี้เกี่ยวข้องกับบริษัทต่างๆ ในเครือของบริษัทชินคอร์ปอเรชั่น ซึ่งเคยถือหุ้นใหญ่โดยครอบครัวของ พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร เป็นตัวอย่างที่แสดงให้เห็นถึงการใช้มาตรการและนโยบายของรัฐ เพื่อเอื้อประโยชน์ต่อธุรกิจโทรคมนาคม

กรณีการออก พ.ร.ก. ภาษีสรรพสามิตบริการโทรคมนาคม

ที่ผ่านมา กลุ่มทุนโทรคมนาคมในประเทศไทย พยายามผลักดันให้มีการแก้ไขสัญญาสัมปทานโทรคมนาคม ในทิศทางที่ตนจะได้ประโยชน์มหาศาลมาโดยตลอด โดยเฉพาะการเรียกร้องที่จะไม่จ่ายค่าสัมปทานต่อไป เช่น เมื่อปี 2545 ซึ่งเป็นปีที่สองในสมัยรัฐบาลทักษิณ ก็มีข้อเสนอให้ผู้รับสัมปทานโทรคมนาคมทุกรายหยุดจ่ายค่าสัมปทานตั้งแต่ปี 2549 เป็นต้นไป ทั้งๆ ที่สัญญาส่วนใหญ่ยังมีอายุต่อไปเกินกว่า 10 ปี แต่ข้อเสนอนี้ก็ไม่ได้รับการยอมรับจากสังคม เนื่องจากเห็นได้ชัดเจนว่า กลุ่มทุนสัมปทานโทรคมนาคมจะได้รับผลประโยชน์มหาศาลเป็นมูลค่าเกินกว่า 1 แสนล้านบาท

เมื่อกลุ่มทุนโทรคมนาคมไม่สามารถปฏิเสธการจ่ายค่าสัมปทานได้ แนวทางใหม่ในการแปรสัญญาสัมปทาน จึงถูกเสนอขึ้น ภายใต้ตรรกะที่ว่า หากตนต้องจ่ายค่าสัมปทานต่อไป ก็ต้องหาทางทำให้ผู้ประกอบการรายใหม่มีภาระทางการเงินสูงตามไปด้วย เพื่อสกัดกั้นไม่ให้คู่แข่งเหล่านี้ เติบโตขึ้นมาแข่งขันกับตนได้ วิธีหนึ่งในการบรรลุวัตถุประสงค์ดังกล่าวก็คือ การนำเอา "ภาษีสรรพสามิตโทรคมนาคม" มาใช้ เพราะสามารถอ้างได้ว่า รัฐต้องจัดเก็บภาษีจากผู้ประกอบการทุกรายในอัตราเดียวกัน ไม่ว่าผู้ประกอบการรายใหม่จะเคยได้สิทธิพิเศษเหมือนรายเดิมหรือไม่ก็ตาม

แนวทางนี้ถูกผลักดันจนสำเร็จในช่วงต้นปี 2546 ในสมัยรัฐบาลทักษิณ โดยการออกพระราชกำหนด 2 ฉบับ ทั้งนี้ รัฐบาลให้เหตุผลในการออกพระราชกำหนดว่า "เป็นกรณีฉุกเฉินที่มีความจำเป็นเร่งด่วนอันมิอาจจะหลีกเลี่ยงได้ ในอันที่จะรักษาความมั่นคงทางเศรษฐกิจของประเทศ" พระราชกำหนดดังกล่าวมีผลทำให้กิจการโทรคมนาคม มีอัตราภาษีสรรพสามิตตามมูลค่าสูงสุดร้อยละ 50

ต่อมา รัฐบาลทักษิณได้กำหนดอัตราภาษีภาษีสรรพสามิตที่จัดเก็บจากบริการโทรศัพท์เคลื่อนที่ และโทรศัพท์พื้นฐานที่อัตราร้อยละ 10 และร้อยละ 2 ตามลำดับ และหลังจากนั้นไม่นาน คณะรัฐมนตรีก็มีมติเมื่อวันที่ 11 กุมภาพันธ์ 2546 อนุญาตให้นำเอาภาษีสรรพสามิตของผู้รับสัมปทานบริการโทรคมนาคมไปหักออกจากค่าสัมปทาน

มติคณะรัฐมนตรีดังกล่าวจึงมีลักษณะเลือกปฏิบัติในการจัดเก็บภาษี และขัดแย้งโดยสิ้นเชิง กับเหตุผลในการออกพระราชกำหนด ซึ่งอ้างกรณีฉุกเฉินที่มีความจำเป็นเร่งด่วน ในด้านความมั่นคงในทางเศรษฐกิจของประเทศ เพราะในกรณีของบริการโทรคมนาคม รายได้ที่รัฐจะจัดเก็บได้ในช่วงนั้นไม่ได้เพิ่มขึ้นเลย เพียงแต่ถูกแบ่งออกเป็นสองส่วนคือ ส่วนที่เป็นภาษีสรรพสามิต ซึ่งจัดเก็บโดยกระทรวงการคลัง และส่วนที่เป็นค่าสัมปทานซึ่งจัดเก็บโดยรัฐวิสาหกิจที่เป็นคู่สัญญา

การจัดเก็บภาษีสรรพสามิตในลักษณะดังกล่าวก่อให้เกิดผลกระทบอย่างน้อย 2 ประการคือ ประการที่หนึ่ง รัฐสูญเสียรายได้มหาศาล จากการยกเว้นภาษีให้แก่ผู้รับสัมปทาน ทั้งนี้ จากข้อมูลของกรมสรรพสามิต ในระหว่างเดือนกุมภาพันธ์ 2546 จนถึงเดือนสิงหาคม 2549 ค่าสัมปทานที่ถูกหักออกเป็นภาษีสรรพสามิตมีมูลค่าถึง 47,134.39 ล้านบาท ซึ่งหมายความว่า หากไม่มีการเลือกปฏิบัติทางภาษี รัฐน่าจะสามารถจัดเก็บภาษีสรรพสามิตได้เพิ่มเติม ในระดับที่ใกล้เคียงกับมูลค่าดังกล่าว

ประการที่สอง ค่าสัมปทานซึ่งเป็นค่าตอบแทนสิทธิพิเศษที่รัฐให้แก่ผู้รับสัมปทาน ถูกเปลี่ยนความหมายให้กลายเป็นภาษี ซึ่งรัฐต้องจัดเก็บจากผู้ประกอบการทุกราย ไม่ว่าผู้ประกอบการนั้นจะเคยได้ประโยชน์จากระบบสัมปทานหรือไม่ การเปลี่ยนความหมายของค่าสัมปทานนี้มีผลในการกีดกันผู้ประกอบการรายใหม่ให้เข้าสู่ตลาดได้ยากขึ้น ทั้งนี้ แม้ไม่มีการจัดเก็บภาษีสรรพสามิต ผู้ประกอบการรายใหม่ก็ยากที่จะแข่งขันกับผู้รับสัมปทานอยู่แล้ว เพราะมีต้นทุนต่อหน่วยสูงกว่าเนื่องจากมีฐานลูกค้าเล็กกว่า และมีรายได้ต่อผู้ใช้บริการต่ำกว่า เนื่องจาก ลูกค้าที่เหลืออยู่ในตลาดมักเป็นลูกค้ากลุ่มที่มีรายได้ต่ำ

โดยสรุป ผู้ที่ได้ประโยชน์จากการจัดเก็บภาษีสรรพสามิตจากบริการโทรคมนาคมในลักษณะดังกล่าวก็คือ ผู้รับสัมปทานในปัจจุบัน โดยเฉพาะผู้ประกอบการรายใหญ่ในเครือชิน คอร์ปอเรชั่น เพราะไม่ต้องกังวลกับการแข่งขันในอนาคต ส่วนผู้ที่เสียประโยชน์ก็คือ ประชาชนผู้ใช้บริการโทรคมนาคม ซึ่งเสียประโยชน์จากการแข่งขันในตลาดโทรคมนาคม ที่จะลดลงในอนาคต

กรณีการแก้ไขสัญญาสัมปทานของเอไอเอส

สัญญาสัมปทานที่บริษัทแอดวานซ์ อินโฟร์ เซอร์วิส จำกัด (มหาชน) เอไอเอส ได้รับจาก ทศท ในวันที่ 27 มีนาคม 2533 เพื่อให้บริการโทรศัพท์เคลื่อนที่เป็นสัญญาที่มีความสำคัญมากที่สุดต่อเครือชิน คอร์ปอเรชั่น เพราะรายได้จากการให้บริการโทรศัพท์เคลื่อนที่เป็นรายได้ส่วนใหญ่ของเครือ

สัญญาสัมปทานของเอไอเอสได้รับการแก้ไขเพิ่มเติมหลายครั้ง ทั้งก่อนและหลังจากที่ พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร เข้ารับตำแหน่งนายกรัฐมนตรี ตัวอย่างการแก้ไขสัญญาครั้งสำคัญได้แก่

- การแก้ไขสัญญาครั้งที่ 4 เมื่อวันที่ 20 กันยายน 2539 : บริษัทได้สิทธิในการขยายอายุของสัมปทานจาก 20 ปี เป็น 25 ปี เพื่อแลกกับการเลิกสิทธิผูกขาดในการให้บริการโทรศัพท์เคลื่อนที่แต่เพียงรายเดียวที่บริษัทมีอยู่กับ ทศท

- การแก้ไขสัญญาครั้งที่ 6 เมื่อวันที่ 15 พฤษภาคม 2544 : บริษัทได้รับการลดหย่อนการจ่ายค่าสัมปทาน จากบริการโทรศัพท์เคลื่อนที่ ในระบบพรีเพด (บัตรเติมเงิน) จาก ร้อยละ 25 เป็น ร้อยละ 20 ของรายได้ โดยอ้างว่า เมื่อวันที่ 2 เมษายน 2544 บริษัทคู่แข่งคือ แทค ได้รับการลดหย่อนค่าเชื่อมโยงโครงข่ายของบริการโทรศัพท์เคลื่อนที่ในระบบพรีเพดจาก 200 บาทต่อเลขหมายต่อเดือน เป็น ร้อยละ 18 ของรายได้

- การแก้ไขสัญญาครั้งที่ 7 เมื่อวันที่ 20 กันยายน 2545 : ในกรณีที่บริษัทเข้าไปใช้เครือข่ายร่วม (roaming) ของผู้ประกอบการรายอื่น บริษัทได้สิทธิในการหักค่าใช้เครือข่ายร่วมที่จ่ายให้แก่ผู้ประกอบการรายนั้น ก่อนจ่ายค่าสัมปทานให้แก่ ทศท

ผู้เขียนมีข้อสังเกตว่า การเปลี่ยนแปลงแก้ไขสัญญาสัมปทานดังกล่าวข้างต้น เป็นประโยชน์อย่างมากต่อเอไอเอส ในขณะที่ ทศท ซึ่งเป็นคู่สัญญา ตลอดจนประชาชนไม่ได้ประโยชน์ในสัดส่วนที่ทัดเทียมกันแต่อย่างใด นอกจากนี้ ข้ออ้างที่ใช้ในการแก้ไขสัญญาแต่ละครั้งยังไม่สมเหตุสมผลหลายประการ กล่าวคือ

- แม้บริษัทจะมีสิทธิผูกขาดในการให้บริการโทรศัพท์เคลื่อนที่แต่เพียงรายเดียวตามสัญญาที่มีอยู่กับ ทศท ตั้งแต่ปี 2533 ในทางปฏิบัติ สิทธิผูกขาดในการให้บริการโทรศัพท์เคลื่อนที่แต่เพียงรายเดียวของบริษัทหมดไปแล้วตั้งแต่ปี 2534 เมื่อ กสท ให้สัมปทานบริการโทรศัพท์เคลื่อนที่แก่แทค

- การเชื่อมโยงโครงข่ายไม่ได้เป็นส่วนหนึ่งของระบบสัญญาสัมปทาน ดังจะเห็นได้ว่าแม้ในประเทศที่มีระบบสัญญาสัมปทาน ก็ยังมีการเชื่อมโยงโครงข่ายระหว่างผู้ประกอบการ นอกจากนี้ หลักปฏิบัติที่ดีในระดับสากล ในการคิดอัตราค่าเชื่อมโยงโครงข่ายก็คือ เจ้าของโครงข่ายต้องไม่เลือกปฏิบัติระหว่างผู้ประกอบการรายอื่น ที่ขอเชื่อมโยงโครงข่าย

การที่ ทศท ปรับลดค่าเชื่อมโยงโครงข่ายบริการโทรศัพท์เคลื่อนที่ในระบบพรีเพดให้แก่แทค จึงไม่ควรเป็นข้ออ้างให้บริษัท ขอปรับลดการจ่ายค่าสัมปทานแก่ ทศท และแม้ว่าแทคได้รับการปรับลดค่าเชื่อมโยงโครงข่ายจาก ทศท เหลือร้อยละ 18 ของรายได้ อัตราดังกล่าวก็ยังสูงกว่าอัตราร้อยละ 0 ที่บริษัทได้รับจาก ทศท มากซึ่งถือว่ามีการเลือกปฏิบัติอย่างชัดเจน

- การอนุญาตให้บริษัทหักค่าใช้เครือข่ายร่วมที่จ่ายให้แก่ผู้ประกอบการรายอื่น ก่อนจ่ายค่าสัมปทานให้แก่ ทศท เป็นการเปลี่ยนแปลงวิธีการจ่ายค่าสัมปทานให้แก่ ทศท ซึ่งในสัญญาเดิมจะคิดจากรายได้จากการให้บริการ โดยไม่มีการหักค่าใช้จ่ายใดๆ ทั้งสิ้น การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวอาจมีผลทำให้บริษัทตัดสินใจลงทุนสร้างเครือข่ายเองน้อยลง ซึ่งทำให้ทรัพย์สินที่ ทศท จะได้รับจากสัมปทานลดลงตามไปด้วย

ผลจากการแก้ไขสัญญาดังกล่าว จึงเป็นประโยชน์อย่างมากต่อเอไอเอสและทำให้ ทศท ซึ่งเป็นรัฐวิสาหกิจเสียประโยชน์ และทำให้เกิดการแข่งขันที่ไม่เป็นธรรมในตลาดโทรศัพท์เคลื่อนที่

การประมาณการเบื้องต้นชี้ว่าเฉพาะการที่ ทศท ปรับลดค่าสัมปทานจากบริการโทรศัพท์เคลื่อนที่ในระบบพรีเพดจาก ร้อยละ 25 เหลือ ร้อยละ 20 ให้แก่บริษัท น่าจะทำให้บริษัทได้รับประโยชน์ประมาณ 13,420 ล้านบาท เมื่อคิดเฉพาะช่วงเวลาระหว่างเดือนตุลาคม 2544 ถึงเดือนกันยายน 2549ในอนาคตมูลค่าความเสียหายดังกล่าว จะเพิ่มสูงขึ้นตามปริมาณการใช้บริการ โดยความเสียหายตลอดอายุสัญญาอาจสูงถึง 8 หมื่นล้านบาท ตามที่มีการประมาณการกัน

กรณีการส่งเสริมการลงทุนในโครงการดาวเทียมไอพีสตาร์

เมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน 2546 ซึ่งเป็นปีที่สามของรัฐบาลทักษิณ คณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (บีโอไอ) ซึ่งมีนายกรัฐมนตรีเป็นประธานโดยตำแหน่งตามกฎหมาย ได้มีมติส่งเสริมการลงทุนโครงการดาวเทียม "ไอพีสตาร์" ของบริษัท ชินแซทเทลไลท์ ซึ่งให้บริการทั้งในประเทศและต่างประเทศ โดยให้การยกเว้นภาษีเงินได้นิติบุคคล เฉพาะรายได้ที่ได้รับจากต่างประเทศ เป็นระยะเวลาถึง 8 ปี หรือเทียบเท่ากับสิทธิประโยชน์สูงสุด ที่บีโอไอให้แก่นักลงทุนที่ลงทุนในเขต 3 ซึ่งเป็นเขตท้องที่ห่างไกล

รายงานข่าวของหนังสือพิมพ์ประชาชาติธุรกิจแจ้งว่า ภาษีเงินได้ที่บริษัทชินแซทเทลไลท์ ได้รับการยกเว้นสูงถึง 22,165 ล้านบาท แต่กฎหมายส่งเสริมการลงทุนได้กำหนดมูลค่าภาษีเงินได้ที่จะได้รับการยกเว้นไว้ไม่เกินเงินลงทุนของโครงการคือ 16,459 ล้านบาท บริษัทจึงได้รับการยกเว้นภาษีเงินได้ 16,459 ล้านบาท

การส่งเสริมการลงทุนนี้ทำให้ผู้ถือหุ้นของบริษัทชินแซทเทลไลท์ ซึ่งรวมถึงครอบครัวของ พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร ในฐานะผู้ถือหุ้นใหญ่ได้ประโยชน์อย่างมาก อย่างไรก็ตาม โครงการดังกล่าวไม่สมควรได้รับการส่งเสริมการลงทุน ด้วยเหตุผลหลายประการคือ

ประการที่หนึ่ง การส่งเสริมการลงทุนดังกล่าวจะไม่มีผลโน้มน้าวให้เกิดการลงทุนใดๆ เพิ่มขึ้น เพราะบริษัทชินแซทเทลไลท์ ได้ตัดสินใจลงทุนไปแล้วนอกจากนี้ การขยายการลงทุนในธุรกิจดังกล่าว ยังถูกจำกัดด้วยตำแหน่งวงจรดาวเทียม และคลื่นความถี่ที่เป็นทรัพยากรที่มีอยู่จำกัด

ประการที่สอง ดาวเทียมไอพีสตาร์ใช้เทคโนโลยีใหม่และมีประสิทธิภาพดีกว่าดาวเทียมแบบเดิมถึง 30 เท่า ซึ่งหมายความว่า ไอพีสตาร์สามารถแข่งขันกับคู่แข่งจากประเทศอื่นๆ ด้วยต้นทุนที่ต่ำกว่ามากอยู่แล้ว การได้รับการส่งเสริมการลงทุน จึงไม่มีความจำเป็นในการสร้างขีดความสามารถในการแข่งขันให้แก่ชินแซทเทลไลท์

ประการที่สาม การยกเว้นภาษีเงินได้แก่บริษัทดังกล่าว ถือเป็นการให้การอุดหนุนแก่บริษัท ซึ่งจะทำให้เกิดการแข่งขันที่ไม่เป็นธรรม ในตลาดโทรคมนาคมของประเทศไทย และอาจทำให้บริษัทสามารถผูกขาด การให้บริการโทรคมนาคมบางประเภทได้ในอนาคต ซึ่งจะส่งผลเสียต่อผู้บริโภคในระยะยาว

ประการที่สี่ ผู้ที่ได้ประโยชน์จากการส่งเสริมการลงทุนคือ ผู้ใช้บริการต่างชาติ ซึ่งได้รับการอุดหนุนบริการ และผู้ถือหุ้นของบริษัทเท่านั้น โดยประชาชนไทยที่เหลือไม่ได้ประโยชน์แต่อย่างใด

โดยสรุป การส่งเสริมการลงทุนของบีโอไอแก่โครงการดังกล่าวจึงมีผลทำให้รัฐบาลไทยสูญเสียรายได้จากภาษีเงินได้ ซึ่งควรจัดเก็บได้จากบริษัท ผลกระทบที่ตามมาก็คือ รัฐบาลจะต้องพยายามจัดเก็บภาษีจากแหล่งอื่นเพิ่มเติม เพื่อรักษาฐานะทางการคลังให้อยู่ในระดับเดิม ซึ่งมีผลกระทบต่อการกระจายรายได้และประสิทธิภาพของระบบเศรษฐกิจ นอกจากนี้ การให้การอุดหนุนแก่บริษัท ซึ่งมีความสามารถในการแข่งขันสูงอยู่แล้ว น่าจะทำให้เกิดการแข่งขันที่ไม่เป็นธรรมในตลาดโทรคมนาคมของไทย ซึ่งจะส่งผลเสียต่อผู้บริโภคในที่สุด

หน้า 20

"ทีดีอาร์ไอ" ชำแหละ นโยบายโทรคมฯ "รบ.แม้ว" ทำชาติเสียหาย 7.1 หมื่นล.

มติชนรายวัน  วันที่ 07 ธันวาคม พ.ศ. 2549 ปีที่ 29 ฉบับที่ 10498

หมายเหตุ-ส่วนหนึ่งของบทสรุปของผู้บริหาร เรื่องทุนสัมปทานกับธรรมาภิบาลทางเศรษฐกิจ ของนายสมเกียรติ ตั้งกิจวานิชย์ ผู้อำนวยการวิจัยด้านเศรษฐกิจยุคสารสนเทศ มูลนิธิสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (ทีดีอาร์ไอ) ที่เตรียมนำเสนอในการสัมมนาวิชาการประจำปี 2549 ในวันที่ 9-10 ธันวาคมนี้ ที่โรงแรมแอมบาสซาเดอร์ซิตี้ จอมเทียน ชลบุรี

การเมืองเป็นเวทีต่อรองผลประโยชน์ของผู้มีส่วนได้เสียกลุ่มต่างๆ นักธุรกิจในอุตสาหกรรมซึ่งขึ้นอยู่กับมาตรการ และนโยบายของรัฐ เช่น ธุรกิจสัปมทาน หรือธุรกิจในการกำกับดูแลของรัฐ จึงมักพยายามเชื่อมโยงกับผู้มีอิทธิพลทางการเมือง เพื่อที่จะโน้มน้าวให้รัฐบาลดำเนินนโยบายทางเศรษฐกิจตามที่ตนต้องการ

ตัวอย่างของวิธีการในการสร้างอิทธิพลทางการเมืองของธุรกิจ ได้แก่ การให้เงินสนับสนุนทางการเมือง การล็อบบี้ผู้กำหนดนโยบาย การติดสินบน หรือแม้กระทั่งการเข้าไปมีส่วนร่วมโดยตรงในระบบการเมืองโดยผ่านการเลือกตั้ง

ในกรณีของประเทศไทย การศึกษาที่ผ่านมาพบว่า ในบรรดาตระกูลนักธุรกิจขนาดใหญ่ หรือ "เจ้าสัว" (tycoon) ที่มีทรัพย์สินรวมมากที่สุด 100 อันดับแรก มี 13 ตระกูลที่มีสมาชิกลงเลือกตั้งในการเลือกตั้งทั่วไปเมื่อเดือนพฤศจิกายนปี 2543 ในจำนวนนี้มีถึง 10 ตระกูลที่ทำธุรกิจที่เกี่ยวข้องกับสัมปทานจากหน่วยงานรัฐ (อ่านล้อมกรอบ) และพบว่าตระกูลที่มีสมาชิกลงสมัครรับเลือกตั้ง มีรายได้จากสัมปทานเฉลี่ยสูงถึงร้อยละ 22.9 ของรายได้ทั้งหมด มากกว่าตระกูลที่สมาชิกไม่ได้ลงสมัครรับเลือกตั้ง ที่มีรายได้จากสัมปทานเพียงร้อยละ 2.5

เป็นธรรมดาที่ธุรกิจย่อมต้องการแสวงหาผลกำไรสูงสุดและพยายามเรียกร้องให้นโยบาย และมาตรการของรัฐเอื้อประโยชน์แก่ตนมากที่สุด แต่เป็นเรื่องที่ขัดต่อหลักธรรมาภิบาลอย่างยิ่ง หากผู้กุมอำนาจรัฐกำหนดนโยบายหรือดำเนินมาตรการโดยเห็นประโยชน์ของพวกพ้องมากกว่าประโยชน์สาธารณะ

คำถามที่สำคัญก็คือการเข้าสู่อำนาจรัฐโดยตรงของนักธุรกิจสัมปทาน จะก่อให้เกิดผลกระทบ ต่อการแข่งขันอย่างเป็นธรรมในทางธุรกิจ และธรรมาภิบาลทางเศรษฐกิจและการเมืองอย่างไร?

งานวิจัยจำนวนมากชี้ให้เห็นว่า บริษัทที่มีสายสัมพันธ์ทางการเมืองมักจะมีข้อได้เปรียบบริษัทอื่นๆ ที่เป็นคู่แข่ง ในกรณีของประเทศไทย การศึกษาที่ผ่านมาพบว่า บริษัทที่เกี่ยวข้องกับครอบครัวของอดีตนายกรัฐมนตรี (พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร) มีอัตราผลตอบแทนในปี 2546 สูงกว่าบริษัทอื่นมากถึงร้อยละ 141

การศึกษาอีกชิ้นหนึ่งเมื่อเร็วๆ นี้ ซึ่งเปรียบเทียบผลประกอบการของธุรกิจของตระกูล "เจ้าสัวธนกิจการเมือง" (มีสมาชิกเป็นรัฐมนตรีอยู่ในรัฐบาลทักษิณ) กับธุรกิจของตระกูล "เจ้าสัวนอกรัฐบาล" พบข้อเท็จจริงที่น่าสนใจหลายประการ เช่น

- ช่วงปี 2545-2546 บริษัทในกลุ่ม "เจ้าสัวธนกิจการเมือง" สามารถเพิ่มส่วนแบ่งตลาดได้สูงกว่าบริษัทในกลุ่ม "เจ้าสัวนอกรัฐบาล" ถึงร้อยละ 11.7

- หุ้นของบริษัทในกลุ่ม "เจ้าสัวธนกิจการเมือง" มีผลตอบแทนเฉลี่ย 24 เดือน (มกราคม 2544-ธันวาคม 2546) และ 36 เดือน (มกราคม 2544-ธันวาคม 2547) สูงกว่าบริษัทในกลุ่ม "เจ้าสัวนอกรัฐบาล" ถึงร้อยละ 57.3 และร้อยละ 208.1 ตามลำดับ

บทความนี้ต่อยอดการศึกษาที่ผ่านมาโดยชี้ให้เห็นว่า พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร และกลุ่มนายทุนโทรคมนาคม เข้าสู่การเมืองอย่างเต็มรูปแบบในช่วงที่ตลาดโทรคมนาคมไทยเผชิญกับการปลี่ยนแปลงอย่างรุนแรง ทั้งจากกระแสการปฏิรูประบบกำกับดูแลกิจการโทรคมนาคม ซึ่งอาจนำไปสู่การเปิดเสรีกิจการโทรคมนาคม และการแปรรูปรัฐวิสาหกิจ และการแก้ไขสัญญาสัมปทานมูลค่าหลายแสนล้านบาท สภาพแวดล้อมใหม่นี้ อาจทำให้การโน้มน้าวนโยบายของรัฐ ผ่านตัวแทนกลายเป็นแนวทางที่มีต้นทุนสูง และไม่มีประสิทธิผลอีกต่อไป

บทความนี้ได้วิเคราะห์ถึงบทบาทของการใช้อำนาจรัฐในการกำหนดนโยบาย และมาตรการเพื่อเอื้อประโยชน์ต่อธุรกิจโทรคมนาคมใน 4 ลักษณะผสมผสานกันคือ

หนึ่ง การเอื้อให้ธุรกิจสามารถเอาเปรียบผู้บริโภค เช่น การใช้อำนาจผูกขาดในตลาด และการปิดกั้นการเปิดเสรีบริการที่เกี่ยวข้อง

สอง การเอื้อให้ธุรกิจได้เปรียบคู่แข่งในการแข่งขัน

สาม การเอื้อให้ธุรกิจได้เปรียบรัฐในการเจรจาต่อรองในด้านต่างๆ โดยเฉพาะการแก้ไขสัญญาสัมปทาน

และสี่ การเอื้อให้ธุรกิจสามารถเอาเปรียบผู้เสียภาษีในลักษณะต่างๆ เช่น การได้รับการลดหย่อนภาษีเงินได้ หรือการอุดหนุนอื่นๆ จากรัฐ

บทความนี้ยังประมาณการความเสียหายที่เกิดขึ้นจากนโยบาย และมาตรการของรัฐในสมัยรัฐบาลทักษิณ ที่เกี่ยวข้องกับตลาดโทรคมนาคม โดยประมาณการขั้นต่ำเฉพาะความเสียหายที่เกิดขึ้นไปแล้ว โดยไม่ได้คิดความเสียหายต่อเนื่องไปในอนาคต พบว่าน่าจะมีความเสียหายถึง 71,000 ล้านบาท (ดูตารางประกอบ)

นอกจากนี้น่าจะยังมีความเสียหายจากนโยบายและมาตรการอื่นๆ ของรัฐบาลทักษิณอีกมาก ซึ่งยังไม่ได้รับการเปิดเผยต่อสาธารณะ และจำเป็นที่ต้องมีการตรวจสอบต่อไปโดยหน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้อง เช่น คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) และคณะกรรมการตรวจสอบการกระทำที่ก่อให้เกิดความเสียหายแก่รัฐ (คตส.)

เพื่อป้องกันความเสียหายในลักษณะเดียวกันที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต จึงมีข้อเสนอแนะทางนโยบายดังต่อไปนี้

1.ควรตรวจสอบและลงโทษนักการเมืองและเจ้าหน้าที่ของรัฐทางวินัยและทางอาญาอย่างเคร่งครัดในกรณีที่พบว่า ผู้นั้นเกี่ยวข้องกับการสร้างความเสียหายต่อรัฐและประชาชน

2.ควรกำหนดมาตรการขจัดความเชื่อมโยงระหว่างธุรกิจสัมปทานกับการใช้อำนาจรัฐ เช่น ห้ามผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองทั้งหลาย โดยเฉพาะรัฐมนตรี คงสัมปทานที่มีอยู่เดิม หรือรับสัมปทานใหม่จากหน่วยงานของรัฐ หรือเข้าเป็นคู่สัญญากับรัฐ หน่วยราชการ หน่วยงานของรัฐ หรือรัฐวิสาหกิจ อันมีลักษณะเป็นการผูกขาดตัดตอน

3.ควรปรับปรุงแก้ไขกฎหมายที่เกี่ยวข้องเพื่อกำหนดให้กระบวนการกำหนดนโยบายและการดำเนินมาตรการต่างๆ ของหน่วยงานรัฐมีความโปร่งใส และมีส่วนร่วมในการพิจารณาโดยผู้มีส่วนได้เสียฝ่ายต่างๆ อย่างกว้างขวาง เพื่อป้องกันการ "คอร์รัปชั่นเชิงนโยบาย"

4.ควรลดการผูกขาดในระบบเศรษฐกิจ โดยเร่งรัดการเปิดเสรีกิจการสาธารณูปโภค หรือกิจการสัมปทานต่างๆ ที่มีการแข่งขันน้อย และเพิ่มความเข้มแข็งของกฎหมายการแข่งขันทางการเมือง และกฎหมายการกำกับดูแลกิจการสาธารณูปโภคที่มีการแข่งขันน้อย ตลอดจนสร้างความเข้มแข็ง ของหน่วยงานกำกับดูแลที่เกี่ยวข้อง

(อ่านเรื่องประกอบ น.20 กรณี 1.ภาษีสรรพสามิตกิจการโทรคมนาคม 2.สัมปทานเอไอเอส และ 3.ดาวเทียมไอพีสตาร์ )

หน้า 2

แฉนโยบายโทรคมฯยุคแม้ว ชาติสูญ7.1หมื่นล. นักวิจัย"ทีดีอาร์ไอ"ชำแหละ

มติชนรายวัน  วันที่ 07 ธันวาคม พ.ศ. 2549 ปีที่ 29 ฉบับที่ 10498

เผย13ตระกูลเจ้าสัวเล่นการเมือง มีรายได้เพิ่มจากสัมปทานอื้อซ่า ปธ.คตส.ยันสิ้นธ.ค.ฟัน2-3เรื่อง

นักวิจัยทีดีอาร์ไอเผยผลการศึกษานโยบายและมาตรการด้านโทรคมนาคมยุครัฐบาล"ทักษิณ" ระบุทำให้เกิดความเสียหายไม่ต่ำกว่า 7.1 หมื่นล้าน ชำแหละ"เจ้าสัวธนกิจการเมือง"ที่อิงอำนาจรัฐได้ประโยชน์อื้อ คตส.ยังไม่รับเรื่องสอบปมภาษีสรรพสามิตโทรคมฯ "นาม"คาดสิ้น ธ.ค.นี้ตั้งอนุฯไต่สวนเพิ่ม

**"ทีดีอาร์ไอ"ตีแผ่"ธนกิจการเมือง"

เมื่อวันที่ 6 ธันวาคม ผู้สื่อข่าวรายงานว่า นายสมเกียรติ ตั้งกิจวานิชย์ นักวิจัยมูลนิธิสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (ทีดีอาร์ไอ) เตรียมเสนอบทสรุปของผู้บริหาร เรื่อง "ทุนสัมปทานกับธรรมาภิบาลทางเศรษฐกิจ" ในการสัมมนาวิชาการประจำปี 2549 ระหว่างวันที่ 9-10 ธันวาคมนี้ ที่โรงแรมแอมบาส เดอร์ ซิตี้ จอมเทียน ชลบุรี โดยระบุว่า การศึกษาที่ผ่านมาพบว่า ในบรรดาตระกูลนักธุรกิจขนาดใหญ่ หรือ "เจ้าสัว" (tycoon) ที่มีทรัพย์สินรวมมากที่สุด 100 อันดับแรก มี 13 ตระกูลที่มีสมาชิกลงเลือกตั้งในการเลือกตั้งทั่วไปเมื่อเดือนพฤศจิกายนปี 2543 โดยในจำนวนนี้มีถึง 10 ตระกูล ที่ทำธุรกิจที่เกี่ยวข้องกับสัมปทานจากหน่วยงานรัฐและพบว่า ตระกูลที่มีสมาชิกลงสมัครรับเลือกตั้ง มีรายได้จากสัมปทานเฉลี่ยสูงถึงร้อยละ 22.9 ของรายได้ทั้งหมด ซึ่งมากกว่าตระกูลที่สมาชิกไม่ได้ลงสมัครรับเลือกตั้ง ที่มีรายได้จากสัมปทานเพียงร้อยละ 2.5

บทสรุปดังกล่าวยังระบุว่า การศึกษาที่ผ่านมาพบว่าบริษัทจดทะเบียนที่เกี่ยวข้องกับครอบครัวของอดีตนายกรัฐมนตรี (พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร) มีอัตราผลตอบแทนในปี 2546 สูงกว่าบริษัทอื่นมากถึงร้อยละ 141 และหุ้นของบริษัทในกลุ่ม "เจ้าสัวธนกิจการเมือง" (มีสมาชิกเป็นรัฐมนตรีอยู่ในรัฐบาลทักษิณ) มีผลตอบแทนเฉลี่ย 24 เดือน (มกราคม 2544-ธันวาคม 2546) และ 36 เดือน (มกราคม 2544-ธันวาคม 2547) สูงกว่าบริษัทในกลุ่ม "เจ้าสัวนอกรัฐบาล" ถึงร้อยละ 57.3 และร้อยละ 208.1 ตามลำดับ

**ระบุ"รบ.แม้ว"ทำเสียหาย7.1หมื่นล.

นอกจากนี้ยังระบุถึงบทบาทของการใช้อำนาจรัฐที่ผ่านมาในการกำหนดนโยบาย และมาตรการเพื่อเอื้อประโยชน์ ต่อธุรกิจโทรคมนาคม เช่น เอื้อให้ธุรกิจสามารถเอาเปรียบผู้เสียภาษีในลักษณะต่างๆ เช่น การได้รับการลดหย่อนภาษีเงินได้ หรือการอุดหนุนอื่นๆ จากรัฐ

"จากประมาณการความเสียหายที่เกิดขึ้นจากนโยบายและมาตรการของรัฐในสมัยรัฐบาลทักษิณที่เกี่ยวข้องกับตลาดโทรคมนาคม โดยประมาณการขั้นต่ำเฉพาะความเสียหายที่เกิดขึ้นไปแล้ว โดยไม่ได้คิดความเสียหายต่อเนื่องไปในอนาคต พบว่าน่าจะมีความเสียหายถึง 71,000 ล้านบาท"

กรณีศึกษาดังกล่าวมาเป็นเพียงยอดของภูเขาน้ำแข็ง ในความเป็นจริง น่าจะยังมีความเสียหายจากนโยบายและมาตรการอื่นๆ ของรัฐบาลทักษิณอีกมาก ซึ่งยังไม่ได้รับการเปิดเผยต่อสาธารณะ และจำเป็นที่ต้องมีการตรวจสอบต่อไป โดยหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น คณะกรรมการป้องกัน และปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) และคณะกรรมการตรวจสอบการกระทำที่ก่อให้เกิดความเสียหายแก่รัฐ หรือ คตส.

**คตส.รอเส้นทางเงินซื้อหุ้นชิน

วันเดียวกัน ที่สำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน (สตง.) นายสัก กอแสงเรือง กรรมการและโฆษก คตส. แถลงผลการประชุม คตส.ชุดใหญ่ ว่าคณะอนุ กรรมการตรวจสอบทั้ง 12 ชุด ได้รายงานความคืบหน้าผลการทำงาน ซึ่งมีความคืบหน้าไปมาก ได้แก่ กรณีการตรวจสอบการซื้อหุ้นบริษัท ชิน คอร์ปอเรชั่น จำกัด (มหาชน) หรือชินคอร์ป ซึ่งนายวิโรจน์ เลาหพันธุ์ กรรมการ คตส. เป็นประธาน ได้รายงานความคืบหน้ากรณีการซื้อขายหุ้นชินคอร์ประหว่างบริษัท แอมเพิลริช อินเวสท์เมนท์ จำกัด กับนายพานทองแท้ และ น.ส.พิณทองทา ชินวัตร บุตรชายและบุตรสาว พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร โดยระบุว่า กำลังรอข้อมูลเส้นทางการเงินจากสถาบันการเงินที่ คตส.มีหนังสือแจ้งไป รวมถึงรอข้อมูลการจัดเก็บภาษี ซึ่งกรมสรรพากรยังไม่มีการรายงานความคืบหน้าเข้ามา

**รอ6คนค้านชื่ออนุฯสอบเลี่ยงภาษี

นายสักกล่าวว่า กรณีการตรวจสอบการซื้อขายหุ้นชินคอร์ป ในปี 2543 ซึ่ง พ.ต.ท.ทักษิณ และคุณหญิงพจมาน ชินวัตร ขายหุ้นให้กับนายพานทองแท้ นายบรรณพจน์ ดามาพงศ์ และ น.ส.ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร (น้องสาว พ.ต.ท.ทักษิณ) ในราคา 10 บาท ขณะที่ราคาตลาดอยู่ 150 บาท ซึ่งมีส่วนต่างรายได้และต้องเสียภาษีกว่า 5 พันล้านบาท กำลังอยู่ระหว่างการตรวจสอบ เนื่องจากมีข้อมูลบางส่วนที่ต้องรอตรวจสอบจากสถาบันการเงิน

นายสักกล่าวว่า สำหรับความคืบหน้าการตั้งคณะอนุกรรมการไต่สวนกรณีเลี่ยงภาษีการโอนหุ้นของบริษัท ชินวัตร คอมพิวเตอร์ ของคุณหญิงพจมานให้กับนายบรรณพจน์นั้น คตส.ออกหนังสือแจ้งรายชื่อคณะอนุกรรมการไต่สวนส่งให้กับผู้ที่ต้องถูกไต่สวนทั้ง 6 คน ประกอบด้วย นายบรรณพจน์ คุณหญิงพจมาน นางสาวดวงตา วงศ์ภักดี นางกาญจนาภา หงษ์เหิน นายวันชัย หงษ์เหิน และนางปราณี เวชพฤกษ์พิทักษ์ แล้วเพื่อให้สิทธิคัดค้านรายชื่ออนุกรรมการภายใน 7 วัน

**อนุสอบฯโกงแต่ละเรื่องยังไม่คืบ

นายสักกล่าวว่า ส่วนการตรวจสอบเรื่องอื่นๆ ได้แก่ กรณีธนาคารเพื่อการส่งออกและนำเข้าแห่งประเทศไทย (ธสน.) ให้เงินกู้แก่ทางการพม่า กว่า 4 พันล้านบาทนั้น มีบางบริษัทที่คณะอนุฯต้องหาข้อมูลเป็นพิเศษ โดยเฉพะการทำสัญญาและการรับเงิน ส่วนโครงการกล้ายางขณะนี้มีการลงพื้นที่ตรวจสอบข้อมูลแล้ว หากได้รับข้อเท็จจริงครบถ้วนภายในสิ้นเดือนธันวาคมนี้อาจมีการสรุปผลการสอบสวนได้

ส่วนการออกหวยบนดิน 2 และ 3 ตัว คงไม่สามารถสรุปผลการตรวจสอบได้ภายในปีนี้ เนื่องจากยังมีพยานต้องมาให้ข้อมูลอีกหลายปาก จนถึงวันที่ 4 มกราคม 2550 สำหรับกรณีการซื้อขายที่ดินย่านถนนรัชดาภิเษก ของคุณหญิงพจมาน อยู่ระหว่างนัดสอบปากคำพยานในเดือนนี้ ขณะที่การจัดซื้อเครื่องซีทีเอ็กซ์ 9000 ยังต้องเชิญตัวแทนบริษัทต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับการจัดซื้อครั้งนี้มาให้ปากคำเพิ่มเติม

ส่วนโครงการท่อร้อยสายในโครงการสนามบินสุวรรณภูมิ เบื้องต้นมีการตรวจสอบบุคคลที่เกี่ยวข้องในส่วนการออกแบบ และด้านวิศวกรรม แต่ยังคงต้องมีการตรวจสอบกระบวนการจัดซื้อจัดจ้าง สำหรับโครงการบ้านเอื้ออาทร ก็กำลังลงพื้นที่ตรวจสอบข้อมูล เช่นเดียวกับเรื่องอื่นๆ ก็อยู่ระหว่างตรวจสอบข้อมูลเช่นกัน

**คตส.ยังไม่รับสอบ2เรื่องใหม่

นายสักกล่าวว่า นอกจากนี้นายแก้วสรร อติโพธิ กรรมการและเลขานุการ คตส. ได้เสนอให้ที่ประชุมพิจารณา 2 เรื่องใหม่ว่า จะรับตรวจสอบหรือไม่ ได้แก่ 1.กรณีการร้องเรียนของสหภาพแรงงาน บริษัท ทีโอที จำกัด (มหาชน) เกี่ยวกับการจัดเก็บภาษีกิจการโทรคมนาคม ที่ระบุว่าเอื้อให้กับเอกชนผู้รับสัมปทาน ที่ประชุมเห็นว่าเรื่องนี้ยังมีข้อเท็จจริงที่ต้องตรวจสอบข้อมูลเพิ่ม จึงให้นายบรรเจิด สิงคะเนติ กรรมการ คตส. ไปศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมก่อนเสนอเข้าที่ประชุมอีกครั้ง

2.เกี่ยวกับการจัดหาเครื่องมือของกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย กระทรวงมหาดไทย ที่เกิดขึ้นช่วงปี 2546-2549 ที่กรมสอบสวนคดีพิเศษ (ดีเอสไอ) รับเรื่องนี้ไว้ตรวจสอบและมีการแจ้งไปยังรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ให้ร้องทุกข์กล่าวโทษผู้กระทำผิด แต่จนถึงขณะนี้ยังไม่มีการดำเนินการใดๆ ซึ่งที่ประชุมพิจารณาแล้วเห็นว่า เรื่องยังมีรายละเอียดต้องตรวจสอบข้อมูลเพิ่มเติม จึงให้นายแก้วสรรและนายอำนวย ธันธรา กรรมการ คตส. เพื่อศึกษาข้อมูลมาเสนอที่ประชุมครั้งหน้า

**คาดธ.ค.ตั้งอนุฯไต่สวนอีก2-3เรื่อง

นายนาม ยิ้มแย้ม ประธาน คตส. กล่าวว่า ก่อนสิ้นเดือนธันวาคมนี้ น่าจะมีผลสรุปการตรวจสอบแล้วเสร็จอีกประมาณ 2-3 เรื่อง ที่จะเสนอให้ คตส. พิจารณาแต่งตั้งคณะอนุกรรมการไต่สวนได้

นายนามกล่าวถึงกรณีคณะกรรมการกฤษฎีกาเคยตีความเกี่ยวกับภาษีกิจการโทรคมนาคม ที่ระบุว่า ผู้รับสัมปทานจะต้องเป็นผู้เสียภาษี ว่าตามหลักการกฎหมายความเห็นของกฤษฎีกาถือว่าต้องปฏิบัติตาม แต่หากรัฐจะไม่ปฏิบัติตามต้องมีเหตุผลชี้แจงได้ หากไม่สามารถชี้แจงได้ก็ถือว่าเป็นเรื่องที่ผิดกฎหมาย

รายงานข่าวแจ้งว่า คาดว่าเรื่องที่จะมีการเสนอให้ตั้งคณะอนุกรรมการไต่สวน ประกอบด้วย กรณีจัดซื้อเครื่องซีทีเอ็กซ์ 9000 และโครงการการจัดซื้อกล้ายางพารา 90 ล้านต้น รวมถึงเรื่องการซื้อที่ดินของคุณหญิงพจมานย่านรัชดาภิเษก เนื่องจากขั้นตอนการตรวจสอบมั่นใจว่าน่าจะเข้าข่ายความผิดตามมาตรา 100 ของ พ.ร.บ.ประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการป้องการและปราบปรามการทุจริต พ.ศ.2542

**"บรรหาร"จี้รัฐส่งข้อมูลให้คตส.

รายงานแจ้งว่า ในวันที่ 7 ธันวาคมนี้ นายบรรหาร ศิลปอาชา หัวหน้าพรรคชาติไทย จะเดินทางไปให้ข้อมูล คตส. ในฐานะอดีตนายกรัฐมนตรี คาดว่าจะมีสอบถามข้อมูลการบริหารในช่วงที่เป็นรัฐบาลเกี่ยวกับเรื่องหวยบนดิน และเรื่องอำนาจนายกฯในการกำกับดูแลหน่วยงานต่างๆ โดยเฉพาะกองทุนเพื่อการฟื้นฟูและพัฒนาระบบสถาบันการเงิน ในการประมูลขายที่ดินย่านรัชดาภิเษกให้แก่คุณหญิงพจมาน

นายบรรหารให้สัมภาษณ์ที่พรรคชาติไทยว่า ได้ยินเสียงบ่นจาก คตส.ว่าไม่ได้รับความร่วมมือจากหน่วยงานของรัฐ ขอข้อมูลก็ล่าช้า ทั้งที่ประชาชนใจร้อนอยากจะเห็นผลว่า 12 เรื่องที่ คตส.ตรวจสอบอยู่ว่าจะเป็นอย่างไร ซึ่ง คตส.ก็พยายามรวบรวมข้อมูลจากทุกๆ ด้าน คิดว่า พล.อ.สุรยุทธ์ จุลานนท์ นายกรัฐมนตรี เป็นรัฐบาลที่มาจาก คมช.จะต้องมีส่วนรับผิดชอบ โดยในวันประชุม ครม.ต้องกำชับรัฐมนตรีแต่ละกระทรวงว่ามีเรื่องไหนที่มีส่วนเกี่ยวข้อง กระทรวงไหนจะต้องเร่งรัดส่งข้อมูลไปให้ คตส. อย่าให้ทวงข้อมูลตามหน้าหนังสือพิมพ์ อย่างครั้งนี้ก็ขอข้อมูลไปที่กรมสรรพากร ซึ่งถือเป็นจำเลยใหม่ แต่ก็ยังไม่ได้

หน้า 1

บางส่วนจากงานวิจัยเรื่อง "ทุนสัมปทานกับธรรมาภิบาลทางเศรษฐกิจ" โดย สมเกียรติ ตั้งกิจวานิชย์ มูลนิธิสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย  กรุงเทพธุรกิจ  วันพฤหัสบดีที่ 07 ธันวาคม พ.ศ. 2549

มีงานวิจัยจำนวนมากที่ชี้ให้เห็นว่า บริษัทที่มีสายสัมพันธ์ทางการเมืองมักจะมีข้อได้เปรียบบริษัทอื่นๆ เช่นพบว่าบริษัทที่มีสายสัมพันธ์ทางการเมืองในประเทศจีน มาเลเซีย ปากีสถาน เกาหลีใต้ และไทย สามารถเข้าถึงแหล่งเงินกู้ได้ดีกว่าบริษัทอื่นๆ ที่ไม่มีสายสัมพันธ์ทางการเมือง ในกรณีของประเทศไทย ได้วิเคราะห์เปรียบเทียบผลตอบแทนในตลาดหลักทรัพย์ ของบริษัทจดทะเบียนที่มี และไม่มีสายสัมพันธ์ทางการเมือง ในสมัยรัฐบาลทักษิณ การศึกษาดังกล่าววิเคราะห์การเพิ่มขึ้นของราคาหุ้น (capital gain) ของบริษัทจดทะเบียนที่มี และไม่มีสายสัมพันธ์ทางการเมืองเปรียบเทียบกันในปี 2545 และ 2546 โดยใช้แบบจำลองทางเศรษฐมิติตามแบบของ Johnson and Mitton (2003)

การศึกษาไม่พบว่า การมีสายสัมพันธ์ทางการเมืองมีผลต่ออัตราผลตอบแทนของบริษัทจดทะเบียนในปี 2545

อย่างไรก็ตาม เมื่อทดสอบกับข้อมูลของปี 2546 ซึ่งเป็นปีที่เศรษฐกิจไทยฟื้นตัวอย่างชัดเจน และตลาดหลักทรัพย์ มีปริมาณการซื้อขายมาก ปรากฏว่า บริษัทจดทะเบียนที่มีสายสัมพันธ์ทางการเมือง มีอัตราผลตอบแทนสูงกว่าบริษัทอื่น ถึงร้อยละ 141 จุด (percentage point)

และอานิสงส์จากการมีสายสัมพันธ์ทางการเมืองจำกัดอยู่เฉพาะบริษัทที่เกี่ยวข้องกับตระกูลของนายกรัฐมนตรีเท่านั้น โดยไม่ปรากฏว่าบริษัทที่เกี่ยวข้องกับตระกูลของคณะรัฐมนตรีหรือสมาชิกรัฐสภา มีผลตอบแทนสูงกว่าค่าเฉลี่ยแต่อย่างใด ชี้ว่าผลประโยชน์จากการมีสายสัมพันธ์ทางการเมืองน่าจะกระจุกตัวอยู่ในวงที่แคบมาก

นอกจากนี้ยังมีการศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างอัตราผลกำไรของบริษัทในตลาดหลักทรัพย์ไทยกับการมีสายสัมพันธ์ทางการเมือง โดยใช้ข้อมูลของบริษัทในตลาดหลักทรัพย์ทั้งหมด รวมทั้งบริษัทในกลุ่มฟื้นฟูกิจการในปี 2544-2548 ซึ่งพบว่าบริษัทที่มีสายสัมพันธ์กับรัฐมนตรีของรัฐบาลทักษิณมีผลกำไรสูงกว่าระดับเฉลี่ยร้อยละ 18.56 จุด (percentage point)

แต่บริษัทที่มีสายสัมพันธ์กับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไม่มีผลกำไรสูงกว่าระดับเฉลี่ยอย่างมีนัยสำคัญแต่อย่างใด