คอลัมน์ จอดป้ายประชาชื่น วุฒิ สรา wutsara2000@yahoo.com มติชนรายวัน วันที่ 13 กรกฎาคม พ.ศ. 2549 ปีที่ 29 ฉบับที่ 10351

การค้าต่างตอบแทน (Counter Trade) เป็นมาตรการเสริมพิเศษที่ช่วยส่งออกสินค้าของไทยโดยเฉพาะสินค้าเกษตร ที่นำไปผูกโยงเป็นเงื่อนไขหนึ่งในการจัดซื้อจัดจ้างสินค้าและบริการจากต่างประเทศของหน่วยงานรัฐและรัฐวิสาหกิจ โดยผู้ที่ชนะการประมูลในโครงการต่างๆ ของรัฐแล้วจะต้องซื้อสินค้าของไทยส่งออกไปด้วย

ทั้งนี้ คณะรัฐมนตรี (ครม.) มีมติเมื่อวันที่ 17 มีนาคม 2541 กำหนดให้หน่วยงานรัฐ และรัฐวิสาหกิจ ที่มีโครงการจัดซื้อจัดจ้าง จากต่างประเทศ ที่มีมูลค่าตั้งแต่ 300 ล้านบาทขึ้นไป จะต้องมีเงื่อนไขการค้าต่างตอบแทนในอัตราส่วนไม่น้อยกว่า 50% ของสินค้าหรือบริการจากต่างประเทศ โดยอยู่ในข้อ 13 ของระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วยการกำหนดนโยบายเศรษฐกิจระหว่างประเทศ พ.ศ.2546 ลงวันที่ 26 ธันวาคม 2546

ต่อมาคณะกรรมการนโยบายเศรษฐกิจระหว่างประเทศ (กนศ.) เมื่อวันที่ 26 เมษายน 2547 มีมติให้กระทรวงพาณิชย์ เป็นหน่วยงานรับผิดชอบกำกับดูแลเรื่องการค้าต่างตอบแทน จากนั้นออกเป็นประกาศกระทรวงพาณิชย์ เรื่องแนวทางปฏิบัติเกี่ยวกับการดำเนินการการค้าต่างตอบแทน เมื่อวันที่ 27 พฤษภาคม 2547

การดำเนินการการค้าต่างตอบแทนตามประกาศดังกล่าวก็เป็นไปตามปกติ จนกระทั่งมามีปัญหาเรื่องโครงการจัดซื้อรถ และเรือดับเพลิงของกรุงเทพมหานคร (กทม.)

ปัญหาที่เกิดขึ้นเนื่องจาก ผู้ว่าฯกทม.ในขณะนั้นคือ "สมัคร สุนทรเวช" ได้ลงนามในข้อตกลงการจัดซื้อรถ-เรือดับเพลิงกับบริษัท สไตเออร์ เดมเลอร์ พุช ชเปซิอาล ฟาร์ซอยจ์อาร์เทนเกรเซอล์ชาฟท์ แอนด์ โค จำกัด มูลค่า 6,687 ล้านบาท เมื่อวันที่ 27 สิงหาคม 2547 โดยที่กรมการค้าต่างประเทศไม่รู้เรื่อง

ผ่านไปร่วมเดือน ทางบริษัท สไตเออร์ฯ จึงมาทำสัญญาการค้าต่างตอบแทน กับกรมการค้าต่างประเทศ เมื่อวันที่ 30 กันยายน 2547 ซึ่งผิดขั้นตอนตามข้อ 6 ของประกาศกระทรวงพาณิชย์เรื่องแนวทางปฏิบัติการค้าต่างตอบแทน ที่ระบุว่าจะต้องมีการทำสัญญาการค้าต่างตอบแทนกับกรมการค้าต่างประเทศ ก่อนที่จะไปลงนามในสัญญาจัดซื้อจัดจ้าง ทั้งนี้เพื่อกันคู่สัญญาจะเบี้ยวไม่ยอมทำการค้าต่างตอบแทน

จากนั้นอีกร่วมเดือนทางกระทรวงมหาดไทยเพิ่งจะรู้ว่าการลงนามข้อตกลงระหว่าง กทม.กับบริษัท สไตเออร์ฯ ผิดขั้นตอน จึงทำหนังสือถึงกระทรวงพาณิชย์เมื่อวันที่ 22 ตุลาคม 2547 เพื่อหารือถึงเรื่องดังกล่าว

ต่อมาวันที่ 2 พฤศจิกายน 2547 "วัฒนา เมืองสุข" รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ในขณะนั้นจึงทำหนังสือแจ้งกลับไปว่า หลักการตามข้อ 6 ของประกาศดังกล่าวเพื่อป้องกันการบิดพลิ้วของคู่สัญญา แต่เมื่อคู่สัญญามีลงนามในการค้า กับกรมการค้าต่างประเทศแล้วก็ถือว่าการบังคับตามข้อ 6 ไม่มีผล

ฟังดูอาจจะทะแม่งๆ แต่เมื่อมีการทำสัญญาการค้าต่างตอบแทนแล้ว โดยจะซื้อสินค้าไทยเป็นมูลค่ากว่า 133 ล้านยูโร หรือ 100% ของมูลค่าในสัญญา และเริ่มซื้อสินค้าส่งออกไปแล้วทั้งไก่ต้มสุกและสินค้าเกษตรอื่นๆ โดยวางเงินค้ำประกันไว้ 5% ของมูลค่า รวมทั้งมีหลักฐานยืนยันการส่งออกทั้งใบตราส่งสินค้า ใบกำกับสินค้า และใบรับรองสินเชื่อธนาคาร ดังนั้น อาจยกประโยชน์ให้จำเลยได้

อย่างไรก็ตาม ประเด็นการค้าต่างตอบแทนนี้เป็นคนละส่วนกับปัญหาว่าการจัดซื้อรถ-เรือดับเพลิงนั้นมีการทุจริตกันหรือไม่

หน้า 20