โลกทรรศน์ อุกฤษฏ์ ปัทมานันท์ มติชนรายสัปดาห์ วันที่ 19 พฤษภาคม พ.ศ. 2549 ปีที่ 26 ฉบับที่ 1344

ระบอบทักษิณกำลังพิสูจน์ให้เห็นถึงความอ่อนแออยู่ในตัวเองนานแล้ว รัฐบาลเสียงข้างมาก 377 เสียง แต่ประกาศยุบสภา ถึงเลือกตั้งโดยพรรคเดียว มี ส.ส. ทั้งสภาเป็นของพรรคเดียว นายกรัฐมนตรีก็ตัดสินใจประกาศเว้นวรรคทางการเมือง สิ่งเหล่านี้บอกถึงความอ่อนแอของระบอบทักษิณอยู่ในตัวเองอยู่แล้ว

ยิ่งดูความพยายามรักษาอำนาจ เราจะยิ่งมองเห็นความอ่อนแอที่ว่านั้น

ความเสื่อมถอยของอำนาจ

จริงอยู่ระบอบทักษิณได้ขยายโครงข่ายของตนไปมากหลังการเถลิงอำนาจในปี 2544 ระบอบทักษิณ ได้ควบรวมพรรคการเมืองหลายพรรคเอาไว้ด้วยกัน รวบรวมกลุ่มธุรกิจขนาดใหญ่ ภายใต้การนำของกลุ่มธุรกิจโทรคมนาคม ขยายอำนาจทางการเมืองผ่านกลไกกองทัพ ตำรวจและการเมืองท้องถิ่นภายใต้ระบบผู้ว่าซีอีโอ

แน่นอน ความนิยมและแรงสนับสนุนจากนโยบายทักษิโณมิกส่งผลต่อความนิยมของนายกฯ ทักษิณและไทยรักไทยพรรคทั้งจากชนชั้นกลางและโดยเฉพาะจากระดับรากหญ้า

แต่เพียงต้นปี 2547 อำนาจของระบอบทักษิณก็เริ่มเสื่อมถอย นโยบายการปราบปรามยาเสพติด การละเมิดสิทธิมนุษยชน และการปิดกั้นสื่อเริ่มต้นทำลายความน่าเชื่อถือของนโยบายและคะแนนนิยมในบุคลิกภาพผู้นำของนายกฯ ทักษิณลงมากในกลุ่มปัญญาชน และชนชั้นกลาง แต่สิ่งที่บั่นทอนความน่าเชื่อถือของคนชั้นกลาง ต่อระบอบทักษิณมากที่สุดคือ

พฤติกรรมผลประโยชน์ทับซ้อนของระบอบทักษิณ

ก่อนหน้านั้น รากหญ้าในชนบทเริ่มไม่แน่ใจในความสำเร็จทางนโยบายของระบอบทักษิณเมื่อปัญหาภาคใต้รุนแรงขึ้น และดูเหมือนว่านายกรัฐมนตรีซีอีโอ ซึ่งไม่มีความเข้าใจในเรื่องความแตกต่างทางวัฒนธรรม จะเร่งกระพือความรุนแรงในภาคใต้ จนทำให้รากหญ้าที่ได้รับข้อมูลข่าวสารหวาดกลัวและเห็นภัยคุกคามจากระบอบทักษิณมากขึ้นทุกที

ความรุนแรงในภาคใต้เป็นรูปธรรมความไม่พอใจของรากหญ้าในชนบทซึ่งในที่สุดถูกตอกย้ำด้วยความพ่ายแพ้ใน 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ของพรรคไทยรักไทยในการเลือกตั้งกุมภาพันธ์ 2548

ในระหว่างนั้น กลยุทธ์ทางการตลาดนานาชนิดยังคงผลิตออกมาไม่ขาดสาย ทัวร์นกขมิ้น การประชุม ครม.สัญจรพร้อมกับการทุ่มงบฯ พัฒนาจังหวัด การรณรงค์หาเสียงด้วยการนำเสนอโครงการแก้จน "อาจสามารถโมเดล" พร้อมๆ กับการปิดกั้นข่าวสารยังคงทำให้ระบอบทักษิณมั่นใจในฐานเสียงและคะแนนนิยมของตนอยู่

การเลือกตั้งเมื่อกุมภาพันธ์ 2548 ซึ่งพรรคไทยรักไทยได้รับคะแนนเสียงอย่างถล่มทลาย ยังคงทำให้แกนนำของพรรคไทยรักไทย เชื่อมั่นในคะแนนนิยมของพรรคอยู่ ทั้งๆ ที่ความเป็นจริงแล้ว เสียงจำนวนมหาศาลนั้นมาจากการซื้อเสียง อำนาจรัฐ และความพิกลพิการ ของคณะกรรมการการเลือกตั้ง

ด้วยเหตุนี้เอง มกราคม 2549 การขายหุ้นบริษัท ชิน คอร์ปอเรชั่น จึงเป็นฝางเส้นสุดท้ายที่ยึดโยงระบอบทักษิณเอาไว้ ในเวลาเดียวกัน การขายหุ้นนั้นบอกถึงความเสื่อมถอยทางอำนาจถึง 2 ด้านพร้อมๆ กัน

ด้านที่หนึ่ง ถ้าระบอบทักษิณยังมีความมั่นคงสถาพรอยู่ เหตุใดนายกฯ ทักษิณ จึงตัดสินใจขายทรัพย์สินของครอบครัวทั้งหมด เพื่อเลือกเก็บเงินสดเอาไว้ในที่ปลอดภัย

ด้านที่สอง การขายหุ้นบริษัท ชิน คอร์ปอเรชั่น กลับไปกระตุ้นความไม่พอใจของคนจำนวนมาก รวมทั้งคนชั้นสูง และคนชั้นกลาง ซึ่งไม่เคยเคลื่อนไหวทางการเมืองมาก่อน

เมื่อเป็นดังนั้น การยุบสภาทั้งๆ ที่มีเสียงข้างมาก การจัดม็อบชนม็อบ การใช้อำนาจรัฐจัดการกลุ่มพันธมิตรประชาชน เพื่อประชาธิปไตย ตลอดจนการเดินหน้าจัดการให้มีการเลือกตั้งใหม่

เป็นเพียงความพยายามรักษาอำนาจของระบอบทักษิณเอาไว้ให้นานที่สุดเท่านั้นเอง

การเลือกตั้ง 2 เมษายนและการเว้นวรรคทางการเมือง

ระหว่างที่ดันทุรังจัดให้มีการเลือกตั้ง 2 เมษายน เป็นช่วงเวลาที่แสดงให้เห็นความไม่แน่นอนทางการเมือง ของระบอบทักษิณ อย่างเห็นได้ชัด เพราะเหตุผลที่แท้จริงการเลือกตั้ง 2 เมษายนคือ การฟอกตัวเองจากการขายหุ้นบริษัท ชิน คอร์ปอเรชั่น แก่บริษัทเทมาเส็กของรัฐบาลสิงคโปร์

นายกฯ ทักษิณหลีกเลี่ยงการพูดถึงเหตุผลการยุบสภาและคำถามของสังคมกับสาธารณะอยู่ตลอดเวลา ไม่กล้าแม้กระทั่งการพบปะพูดคุยกับแกนนำพรรคการเมืองฝ่ายค้าน แต่เลือกที่จะพูดทางเดียวทางสถานีโทรทัศน์ และการออกหาเสียงในต่างจังหวัด

ครั้นเมื่อมีการเลือกตั้งก็ประกาศว่าได้รับเสียงข้างมาก แต่นายกฯ ก็ประกาศเว้นวรรคทางการเมือง หลังจากการประกาศชัยชนะเพียงชั่วข้ามคืน

แน่นอน การเว้นวรรคทางการเมือง เป็นความพยายามรักษาอำนาจของตนเอาไว้ เพื่อไม่ให้มีการตรวจสอบทรัพย์สินของตน และครอบครัว นอกจากนี้ การเว้นวรรคทางการเมืองแต่ยังคงดำรงตำแหน่งหัวหน้าพรรคไทยรักไทยเอาไว้ เป็นการป้องกันความแตกแยกในพรรคไทยรักไทย

นอกจากนี้ การเดินทางไปต่างประเทศโดยอ้างว่าจิบกาแฟกับเพื่อน ก็เป็นความพยายามรักษาภาพพจน์ของนายกรัฐมนตรี และหัวหน้าพรรคไทยรักไทยเอาไว้

แต่ในอีกด้านหนึ่งก็บ่งชี้ถึงความอ่อนแอของระบอบทักษิณ ระบอบทักษิณนอกจากจะเสื่อมอำนาจลงเรื่อยๆ จากความล้มเหลวต่อการใช้การเลือกตั้ง 2 เมษายน เพื่อฟอกตัวเองจากการขายหุ้นบริษัทครอบครัว เหนือสิ่งอื่นใด องค์กรเพื่อการเลือกตั้งถูกมองว่าเป็นส่วนหนึ่งของระบอบทักษิณกลายเป็นเป้าหมายหนึ่งที่พลังต่างๆ ในสังคมไทยรื้อโค่นกลไกอันนั้น

การเลือกตั้งที่ดันทุรังและคณะกรรมการการเลือกตั้งได้ถูกพลังต่างๆ ในสังคมไทยตีแผ่ความไม่ชอบธรรมทางการเมือง นอกจากจะเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์การเมืองไทยแล้ว ความไม่ชอบธรรมทางการเมืองของการเลือกตั้ง เป็นความน่าสะพรึงกลัวของระบอบทักษิณครั้งสำคัญเลยทีเดียว

เมื่อขาดกลไกการเลือกตั้งที่พรรคมั่นใจ ระบอบทักษิณก็แทบจะล่มสลายด้วยเหตุผลหลายประการ เช่น

- แกนนำสำคัญเริ่มถามหาความชัดเจนถึงอนาคตทางการเมืองของ ดร.ทักษิณ ถ้าขาด ดร.ทักษิณ ใครจะรับผิดชอบค่าใช้จ่ายของพรรคและการเลือกตั้งที่กำลังจะมาถึง

- เมื่อขาด ดร.ทักษิณ พรรคไทยรักไทย จะรณรงค์อะไรต่อรากหญ้าในชนบทและคนชั้นกลางในเมือง นโยบายประชานิยม และนโยบาย Dual Track ที่คุยกันนักอาจจะเป็นแค่ลมปากที่ขาดพลังเพราะไม่ได้ถูกพ่นมาจากปากของ ดร.ทักษิณ

- กลุ่มการเมืองต่างๆ ในพรรคเริ่มแยกตัวไปอยู่พรรคการเมืองอื่น และแสดงบทบาทสำคัญในการต่อรองดังเช่นในอดีต

อาจจะกล่าวได้ว่า ระบอบทักษิณในช่วงอนาคตอันใกล้เกือบจะหมดพลังไปเลย ระบอบทักษิณทั้งในแง่ ผู้นำ เงินและกลุ่มพลังการเมืองที่เคยยึดโยงอยู่กับ ดร.ทักษิณ ค่อยๆ แยกสลายเพราะแรงกดดันทางการเมืองที่มีผลต่อกลไก และกติกาใหม่ของการเลือกตั้ง

ระบอบทักษิณอาจจะถูกมองในทางตรงข้ามก็ได้ว่า ระบอบทักษิณยังแผ่ซ่านอยู่ในส่วนต่างๆ ของสังคมไทย ผมคิดว่าสิ่งนี้ก็อาจจะจริง แต่เนื่องจากความเสื่อมถอยลงของระบอบทักษิณเองนับตั้งแต่ต้นปี 2547 และการก่อตัวของพลังต่อต้านต่างๆ ในสังคมไทย ความไม่ชอบธรรมทางการเมืองของการเลือกตั้ง 2 เมษายน และบทบาทของคณะกรรมการการเลือกตั้ง เป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของระบอบทักษิณ

เป็นจุดเปลี่ยนแห่งความเสื่อมอำนาจอย่างเป็นระบบและมีความหมายมาก

หากว่า ดร.ทักษิณจะหาญกล้ากลับเข้าสู่ตำแหน่งนายกรัฐมนตรีอีกครั้งหนึ่ง ความหาญกล้านี้จะเป็นตัวเร่งแห่งจุดจบที่น่าสมเพชทีเดียว

หน้า 16