โดย นพ.ไพบูลย์ สุริยะวงศ์ไพศาล คณะแพทยศาสตร์ รพ.รามาธิบดี มติชนรายวัน วันที่ 29 มิถุนายน พ.ศ. 2549 ปีที่ 29 ฉบับที่ 10337

รายงานข่าวรถขนเด็กไปโรงเรียนถูกชนจนนักเรียนบาดเจ็บและเสียชีวิตเกลื่อนถนนสองวันติดกัน ชวนให้เกิดคำถามว่า หลักประกันความปลอดภัยทางถนนอันเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานของพวกเขามีอยู่จริงหรือ

ผู้เขียนขอตั้งประเด็นเพื่อให้สังคมช่วยกันพิจารณาว่า จะจัดหลักประกันความปลอดภัยทางถนนแก่เด็กวัยเรียนได้อย่างไร

ประการแรก ขอให้พิจารณาที่ตัวคนขับ ถ้าผู้โดยสารจะปลอดภัย เราต้องการคนขับรถโดยสารคุณภาพ หมายถึง คนขับที่มีแรงจูงใจพอเพียงที่จะทำงานด้วยความตระหนักอย่างสูงต่อความปลอดภัยของผู้โดยสาร ลองพิจารณากันดูเถอะว่า มีความเป็นไปได้สักเพียงใด ที่สังคมจะเรียกร้องจิตสำนึกความปลอดภัยจากคนขับรถโดยสาร หรือรถบรรทุกก็ตาม ในเมื่อ…

- สังคมมองอาชีพพวกเขาว่าต่ำต้อย ในขณะที่คนขับเครื่องบินโดยสาร เรายกย่องว่า เป็นกัปตัน

- รายได้ของพวกเขาขึ้นอยู่กับการวิ่งทำเที่ยวให้ได้มากๆ เท้าที่เหยียบคันเร่งจึงต้องทำงานหนักกว่าคนขับรถทั่วไป

ถ้าเปรียบเทียบคนขับรถขนเด็กไปตายตามข่าว กับคนขับรถของบริการรับส่งนักเรียนที่พ่อแม่กระเป๋าหนัก หรือคนขับรถโค้ชสำหรับนักท่องเที่ยวต่างประเทศ ก็คงจะถึงบางอ้อว่า แรงจูงใจคงจะต่างกันลิบลับในด้านค่าตอบแทน ทั้งในรูปเงินเดือนและสวัสดิการ ความมั่นคงของอาชีพ

แรงจูงใจเป็นพื้นฐานสำคัญของการพัฒนาและธำรงรักษาองค์ประกอบที่สองคือ ทักษะและความรู้ในการขับรถให้ปลอดภัย ผู้ประกอบการที่มีแรงจูงใจเพียงพอก็จะใส่ใจต่อความพร้อมทางร่างกายของคนขับ เช่น หมั่นตรวจสอบระดับแอลกอฮอล์ ก่อนขึ้นขับ วางระเบียบปฏิบัติให้คนขับตรวจสอบสภาพรถเป็นประจำสม่ำเสมอ เพื่อจะได้ซ่อมบำรุงรถ ให้พร้อมใช้งานอย่างปลอดภัย

นอกจากเพ่งเล็งไปที่คนขับรถโดยสาร ต้องไม่ลืมว่า อุบัติเหตุส่วนใหญ่มักมีคู่กรณี จึงต้องดำเนินมาตรการทางกฎหมายที่จริงจัง เพื่อส่งเสริมคุณภาพของคนขับรถทุกคันบนถนน

ประการที่สอง กรณีที่เป็นข่าว เป็นอุทาหรณ์ที่ดีว่า รถนักเรียนคุณภาพ คือหลักประกันถัดไป เราต้องการให้ลูกหลานได้นั่งรถที่ได้มาตรฐานความปลอดภัย ทั้งในด้านการลดโอกาสเกิดอุบัติเหตุ ระบบเบรกเอบีเอสเป็นหนึ่งในอีกหลายมาตรฐานประเภทนี้ที่ควรกำหนดเป็นเงื่อนไขในการจดทะเบียนรถโดยสารและรถบรรทุก มาตรฐานประเภทถัดไปคือ มาตรฐานเพื่อการป้องกัน หรือบรรเทาความรุนแรงจากการบาดเจ็บเมื่อเกิดอุบัติเหตุ ตัวอย่างเช่น เข็มขัดนิรภัยประจำที่นั่งผู้โดยสาร ตัวถังรถที่มั่นคงแข็งแรงพอที่จะถ่ายแรงปะทะออกจากห้องโดยสารให้มากที่สุด ตัวถังที่มีขนาดใหญ่พอที่จะให้ผู้โดยสารได้นั่งอย่างปลอดภัยไม่แออัดอย่างที่ทำกับรถขนปศุสัตว์หรือสินค้า เพราะชีวิตคนมีค่ามากกว่าอย่างเทียบไม่ได้

รถนักเรียนคุณภาพยากที่จะเกิดขึ้นได้ หากปล่อยให้กลไกตลาดทำงานโดยลำพัง รัฐบาลควรถือว่ารถนักเรียน เป็นบริการรถโดยสารสาธารณะ ที่รัฐควรให้หลักประกันความสะดวกปลอดภัย ให้สมศักดิ์ศรีแห่งความเป็นคน ไม่ปล่อยให้บริการรถโดยสารสาธารณะ (ขนคน) เป็นไปเช่นเดียวกับการขนสินค้าหรือปศุสัตว์ อย่างที่เป็นอยู่ จนเกิดโศกนาฏกรรมซ้ำซาก รัฐบาลควรนำมาตรการทางการเงินและกฎหมายมาใช้อย่างเหมาะสมและทันสมัย เพื่ออุดช่องโหว่ของกลไกตลาด

ประการที่สาม ถนนคุณภาพ หมายถึง ถนนที่สร้างและบำรุงรักษาเพื่อความสะดวกและปลอดภัยในการจราจรขนส่ง สองสิ่งนี้ควรได้สมดุล การจราจรขนส่งจึงจะเป็นไปโดยเอื้อประโยชน์แก่ประชาชนอย่างสมศักดิ์ศรีแห่งความเป็นคนและยั่งยืน รัฐบาลและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นควรจัดสรรงบประมาณสร้างถนนอย่างน้อยร้อยละ 1 เพื่อการตรวจสอบความปลอดภัย ตั้งแต่ขั้นตอนการออกแบบไปจนถึงก่อสร้างและบำรุงรักษา ให้ความสำคัญมากขึ้นกับการติดตั้งอุปกรณ์นิรภัยทางถนน เช่น ราวกันตก (guard rail) แถบสั่นสะเทือน (rumble strip) สันชะลอความเร็ว (speed hump) แสงสว่าง ฯลฯ และคอยเฝ้าระวังแก้ไขจุดอันตรายบนถนนอย่างต่อเนื่อง ในยุโรป วงเวียนมีบทบาทมากในการควบคุมการจราจรบริเวณทางแยก

สหรัฐอเมริกาและออสเตรเลียกำลังคล้อยตามแนวโน้มในยุโรป เพราะวงเวียนช่วยชะลอความเร็ว เบี่ยงกระแสจราจรที่ขัดแย้งกัน ให้รุนแรงน้อยลง และไม่สิ้นเปลืองค่าบำรุงรักษาเหมือนสัญญาณไฟจราจร แถมยังสามารถออกแบบให้มีทัศนียภาพงดงาม เจริญตาเจริญใจได้

ประการที่สี่ การกำกับการจราจรขนส่งคุณภาพ หมายถึง การจัดองค์ประกอบทั้งสามประการข้างต้น ให้เป็นไปเพื่อความสะดวกปลอดภัย โดยยึดเอาคุณภาพชีวิตของประชาชนเป็นสำคัญ ทั้งนี้ ประเด็นที่ควรให้ความสำคัญมากขึ้น ได้แก่

1.การแทรกแซงกลไกตลาดดังกล่าวข้างต้น โดยนัยยะนี้ ผู้เขียนเห็นว่า เศรษฐศาสตร์การขนส่งจราจรเป็นเครื่องมือสำคัญ ที่หน่วยงานของรัฐควรพิจารณานำมาใช้ให้จริงจังมากขึ้น ในด้านบริการสุขภาพ ประเทศไทยนับได้ว่ามีความก้าวหน้าในระดับสากล เพราะอาศัยเศรษฐศาสตร์สาธารณสุข เป็นเครื่องมือสำคัญในการพัฒนานโยบายหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า (นโยบาย 30 บาทรักษาทุกโรค)

2.ส่งเสริมอำนาจต่อรองของสังคมเพื่อบริการคุณภาพ ใช่หรือไม่ว่า ครอบครัวที่ลูกหลานตายบนถนนอย่างน่าอนาถตามข่าว คือตัวแทนของครอบครัวไทยส่วนใหญ่ที่เกือบจะไม่มีอำนาจต่อรองใดๆ เพื่อกำหนดชะตากรรมบนถนนของตนเอง พวกเขาไม่มีทางเลือกที่ปลอดภัยและสะดวกจึงจำยอมให้ลูกหลานต้องไปโรงเรียนบนอานจักรยานยนต์บ้าง รถสองแถวบ้าง กระบะท้ายปิคอัพบ้าง กลไกรัฐจึงควรสร้างอำนาจต่อรองให้ครอบครัวไทยโดยสร้างทางเลือกในการจราจรที่สะดวกปลอดภัย เช่น ในระยะทางใกล้ให้มีเลนจักรยานสำหรับเด็กๆ ได้ขี่ไปโรงเรียนอย่างปลอดภัย โดยมีฉนวนคอนกรีตแบ่งช่องจราจรโดยเฉพาะ ในระยะทางไกลให้มีรถนักเรียนคุณภาพ หรือรถโดยสารสาธารณะคุณภาพ การให้สัมปทานและควบคุมสัมปทานเดินรถโดยสารสาธารณะ ควรเป็นไปโดยอาศัยการประเมินคุณภาพบริการ โดยสำรวจความเห็นผู้ใช้บริการรายไตรมาสอย่างสม่ำเสมอทั้งด้านความสะดวก ปลอดภัย และราคาค่าบริการ และทำให้ช่องทางร้องเรียนผ่านหมายเลขโทรศัพท์ 1584 ศักดิ์สิทธิ์จริง สะท้อนความต้องการของประชาชนได้จริงและทันการณ์

3.การสืบสวนสาเหตุเพื่อแก้ไขให้ตรงจุด แทนที่จะใช้การคาดเดา ควรสืบสวนอุบัติเหตุจราจรรายใหญ่อย่างเป็นระบบ ตามหลักวิชาการ เพื่อให้รู้สาเหตุที่แน่ชัด

การด่วนสรุปว่าคนขับประมาทบ้าง หลับในบ้าง อย่างที่มักปฏิบัติกันเนืองๆ ไม่ช่วยให้เข้าใจเหตุปัจจัยอันหลากหลาย ที่มักประกอบเข้าด้วยกันอย่างสลับซับซ้อน จึงสาวไม่ถึงรากของปัญหา ในประเทศพัฒนา road accident reconstruction เป็นเทคนิคที่ช่วยคลี่คลายปมปัญหาที่ยุ่งยากซับซ้อนได้ ทำนองเดียวกับการสืบสวนกรณีเครื่องบินตก

ผู้เขียนเชื่อว่า มีความเป็นไปได้มากที่จะพัฒนาบริการรถโดยสารสาธารณะ ให้สมศักดิ์ศรีแห่งความเป็นคนแก่ลูกหลานไทย และประชาชนส่วนใหญ่

เมื่อคำนึงถึงศักยภาพของหน่วยงานต่างๆ ศักยภาพของสถาบันวิชาการและศักยภาพทางการเงิน ที่ไม่เพียงจำกัดเฉพาะงบประมาณปกติ แต่ยังมีแหล่งทุนอื่นๆ

เช่น กองทุนคุ้มครองผู้ประสบภัยจากรถ กองทุนเพื่อความปลอดภัย ในการใช้รถใช้ถนน กองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ เป็นต้น

หน้า 7