มติชนรายวัน วันที่ 06 มิถุนายน พ.ศ. 2549 ปีที่ 29 ฉบับที่ 10314

หากยังจำกันได้ เมื่อครั้งเหตุการณ์สึนามิ "วิทยุชุมชน" เป็นสื่อหนึ่งที่ช่วยในการเผยแพร่ แจ้งข่าว แก่ชุมชนและขยายผลสู่กลุ่มอื่นๆ จนทำให้เกิดการช่วยเหลือผู้ประสบภัยได้ทั่วถึงมากยิ่งขึ้น เหตุการณ์ครั้งนั้นตอกย้ำความสำคัญของการมีวิทยุชุมชน และการทำหน้าที่เพื่อชุมชน

แม้ที่ผ่านมาวิทยุชุมชนดำเนินงานกระท่อนกระแท่น แต่พวกเขาก็มีการพัฒนา และรวมตัวกันเป็นเครือข่าย เพื่อทำให้วิทยุชุมชนเป็นสื่อทางเลือกให้คนในชุมชนได้รับรู้เรื่องราวของตนเอง ซึ่งไม่มีในสื่อกระแสหลัก

จากความต้องการพัฒนาศักยภาพเพื่อการทำหน้าที่เป็นสื่อทางเลือก "วิทยุชุมชนโดยคนในชุมชน เพื่อชุมชน" ที่ดียิ่งขึ้น จึงเกิดการอบรมเชิงปฏิบัติการ เพื่อการพัฒนาศักยภาพแกนนำเครือข่ายวิทยุชุมชนขึ้น เมื่อเร็วๆ นี้ จ.ราชบุรี โดยสหพันธ์วิทยุชุมชนแห่งชาติ ร่วมกับ สคส. จัดขึ้น มีตัวแทนเครือข่ายวิทยุชุมชนจากทุกภูมิภาค แยกเป็นบุคลากรจาก 4 ส่วนหลัก คือ นักจัดรายการ ช่างเทคนิค ผู้บริหารสถานี และแกนนำเครือข่ายภาค รวมกันดึงความรู้ฝังลึก ค้นหาสิ่งดีๆ ความสำเร็จต่างๆ ของแกนนำเครือข่ายออกมา เพื่อให้สามารถถ่ายทอดสู่เพื่อวิทยุชุมชนอื่นๆ ได้แลกเปลี่ยนเรียนรู้กันในลักษณะต่างๆ และนำไปใช้เพื่อการพัฒนาวิทยุชุมชนของตนเองได้ต่อไป ตั้งแต่ด้านการบริหารสถานี การจัดรายการที่ดี และการจัดการของช่างเทคนิค ทำให้เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้กันอย่างเข้มข้น

อาจกล่าวได้ว่า วิทยุชุมชนแต่ละแห่งมีที่มาแตกต่างกันไป แต่มีเป้าหมายเดียวกันคือ การเป็นวิทยุของชุมชน โดยคนในชุมชน เพื่อชุมชน ซึ่งส่วนใหญ่มาจากการรวมกลุ่มกันช่วยเหลือสนับสนุนจากภายในชุมชน เช่น วัดให้ใช้สถานที่ ชุมชนร่วมกันบริจาคเงินสำหรับบริการจัดการโดยสมัครใจ มีคณะกรรมการดูแล เน้นการมีส่วนร่วมของคนในชุมชน โปร่งใส ตรวจสอบได้ นักจัดรายการมาจากการอาสาสมัคร มุ่งการนำเสนอข่าวสาร สาระที่เป็นประโยชน์ต่อคนในชุมชน นำเสนอทุกเรื่องที่เกี่ยวข้องกับคนในชุมชน ทั้งเรื่องสิ่งแวดล้อม สุขภาพ สาธารณสุข ปัญหาสังคม สิทธิมนุษยชน กฎหมายประชาชน เป็นต้น นำเสนอด้วยรูปแบบการจัดการรายการที่หลากหลาย เช่น การเล่าข่าว การพูดคุยสลับเพลง รายการเกี่ยวกับวัฒนธรรมพื้นบ้าน การจัดรายการด้วยภาษาถิ่น การสัมภาษณ์ผู้รู้ในชุมชน เป็นต้น

ขณะที่ด้านเทคนิคก็มีการพัฒนา กระทั่งสามารถจัดรายการถ่ายทอดเสียงพร้อมกันไปยังเครือข่ายวิทยุชุมชนอื่นๆ ได้โดยการใช้โทรศัพท์ ซึ่งไม่จำเป็นต้องซื้อเครื่องส่งราคาแพง และเทคนิคเหล่านี้ในกลุ่มเครือข่าย ก็มีการแลกเปลี่ยนกันแบบพี่สอนน้อง รวมถึงนักจัดรายการที่ได้ถ่ายทอดเทคนิคในการจัดรายการที่ทำให้ผู้ฟังสนใจ และเข้ามาเป็นแฟนรายการในที่สุด ซึ่งประเมินได้จากโทรศัพท์และการใช้แบบสอบถาม

ภาพรวมปัญหาของวิทยุชุมชนส่วนใหญ่อยู่ที่ความถูกต้องตามกฎหมายที่ยังเป็นช่องว่างอยู่ การดำเนินรายการที่ผู้จัดการรายการมีการเปลี่ยนแปลงบ่อย บางครั้งขาดการพัฒนาตนเอง ช่างเทคนิคยังขาดความรู้เกี่ยวกับการดูแลเครื่องส่งให้ดีให้ถูกกฎหมาย เป็นต้น

การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ที่เกิดขึ้นจะทำให้หลายแห่งได้แนวทางในการนำไปใช้เพื่อการแก้ไขปัญหาที่จุดปฏิบัติของตนได้

เรื่องนี้ ส.อ.ผิน เหมทรง ผู้ดำเนินรายการ "ลุงกล้วยเล่าข่าว" วิทยุชุมชนศิลมุน โคกหาด จ.กระบี่ เล่าว่า ตนจัดรายการสัปดาห์ละ 4 วัน พฤหัสบดี-อาทิตย์ เวลา 19.00-21.00 น. โดยเป็นการเก็บข่าวจากหนังสือพิมพ์และสื่ออื่นๆ เลือกข่าวที่จะเป็นประโยชน์ต่อคนในชุมชนมานำเสนอ ทั้งข่าวเกี่ยวกับสุขภาพ สิ่งแวดล้อม การคุ้มครองผู้บริโภค เรื่องของสิทธิและกฎหมายต่างๆ ที่ประชาชนคนรู้ ภูมิปัญญา วัฒนธรรมท้องถิ่น บางครั้งก็เชิญผู้รู้มาพูดคุย เน้นการนำเสนอข่าวเชิงบวก แบบสร้างสรรค์

"เหตุการณ์ที่น่าประทับใจมากในการทำหน้าที่นักจัดรายการวิทยุชุมชนคือ เมื่อเกิดสึนามิ เราได้ใช้วิทยุชุมชน เป็นช่องทางประชาสัมพันธ์ถึงพี่น้องในท้องถิ่น เพื่อขอความร่วมมือในการบริจาคช่วยเหลือต่อผู้ประสบภัย ได้รับการตอบรับเป็นจำนวนมากมาย ทั้งเงินและสิ่งของต่างๆ มีการบริจาคเงินถึง 150,000 บาท เพื่อสมทบช่วยผู้ประสบภัยผ่านทางวิทยุชุมชน" ส.อ.ผินกล่าว

และว่าเคล็ดลับของการทำวิทยุชุมชนคือ ต้องเป็นคนที่มีใจสาธารณะ ตรงต่อเวลา มีความเป็นกลาง รักและซื่อสัตย์กับสิ่งที่เราทำ นึกถึงประโยชน์ของคนในชุมชนเป็นหลัก

ขณะที่ เสน่ห์ จินาจันทร์ ผู้บริหารวิทยุชุมชนคนเมืองลี้ จ.ลำพูน บอกว่า ตนเป็นครูเกษียณ และยังทำงานให้กับชุมชน จนกระทั่งมารับรู้เรื่องการจัดทำวิทยุชุมชน จึงสนใจ เริ่มหาความรู้จากการไปอบรม-ดูงาน ใช้วัดเป็นศูนย์รวมการแจ้งข่าว ตั้งสถานีทำความเข้าใจกับคนในชุมชน จนเกิดคณะกรรมการในการทำวิทยุชุมชนคนเมืองลี้ คนในชุมชนเป็นผู้ดำเนินรายการบริหารจัดการกันเอง เน้นสาระเกี่ยวกับวัฒนธรรม การอนุรักษ์สิ่งดีๆ ของชุมชนไว้ ชุมชนก็เข้ามามีส่วนร่วมหาเงินจากการทอดผ้าป่ามาซื้อเครื่องส่ง ผู้ดำเนินรายการทุกคนก็เป็นอาสาสมัคร ไม่มีเงินเดือน แต่รักที่จะทำ วิทยุชุมชนคนเมืองลี้ ที่มุ่งประโยชน์เพื่อชุมชนเป็นหลัก และเปิดกว้างสำหรับภาคส่วนต่างๆ ที่จะเข้ามาร่วมทำให้ชุมชนดีขึ้น

ส่วน ภก.วิเชียร คุตวัส ผู้ประสานงานสหพันธ์วิทยุชุมชนแห่งชาติ กล่าวว่า ที่ผ่านมามีคนมาถอดองค์ความรู้จากวิทยุชุมชน ไปเยอะมาก แต่เขาเหล่านั้นไม่เคยส่งคืนความรู้นั้นกลับมาที่คนทำวิทยุชุมชน จึงอยากดึงองค์ความรู้ เกี่ยวกับการดำเนินงานวิทยุชุมชน ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการบริหารสถานี การจัดการที่ดี การดูแลเครื่องที่ดี จากการปฏิบัติงาน และประสบการณ์จริงของคนทำงานวิทยุชุมชนและร่วมกันสกัดและรวบรวมออกมาเป็นคู่มือวิทยุชุมชนไทย เราจึงเริ่มทำกันนับแต่นี้เป็นต้นไป และจะใช้เป็นคู่มือในการพัฒนาคน พัฒนาศักยภาพของวิทยุชุมชนให้มีคุณภาพมากยิ่งขึ้น เป็นสื่อของชุมชนโดยคนในชุมชนเพื่อชุมชน

เวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้เพื่อพัฒนาศักยภาพแกนนำเครือข่ายวิทยุชุมชนดังกล่าว จึงเป็นจุดเริ่มต้นของการร่วมกันใช้องค์ความรู้ที่มี เพื่อช่วยเหลือซึ่งกันและกัน และพวกเขาก็พบว่าในกลุ่มคนทำวิทยุชุมชนนั้น มีความรู้ดีๆ อยู่มากมาย สามารถเชื่อมโยงให้เกิดประโยชน์ร่วมกัน เพื่อการพัฒนาอย่างเท่าเทียม

เป็นวิทยุชุมชนคุณภาพเพื่อชุมชนไทยได้ในที่สุด

หน้า 32