โดย วรากรณ์ สามโกเศศ มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์ มติชนรายวัน วันที่ 27 เมษายน พ.ศ. 2549 ปีที่ 29 ฉบับที่ 10274

สังคมไทยในยามที่ปริญญาเอกถูกใช้เป็นเครื่องยกฐานานุภาพในสังคม ไม่ว่าปริญญานั้นจะมี "น้ำยา" แค่ไหนก็ตาม มีแง่มุมที่น่าสนใจให้คิด

ที่ต้องเขียนในเชิงว่าปริญญาเอกนั้นมี "น้ำยา" ไม่เท่ากัน ก็เพราะมันเป็นความจริง เช่นเดียวกับที่โลกมีพระอาทิตย์ส่องแสงและให้ความร้อนทุกวัน

หลายโครงการปริญญาเอกเมดอินไทยแลนด์ในปัจจุบันขาดคุณภาพเพราะเน้น ปริมาณของผู้เรียน บางโครงการโฆษณาราวกับขายน้ำปลา และก็มีคนแห่กันไปลงทะเบียนเรียนเพราะหวังในไตเติ้ลดอกเตอร์ข้างหน้าอย่างง่ายๆ ใครจะไปรู้ถ้าให้ทุกคนจ่ายเงินค่าเล่าเรียนทั้งหมดได้ในวันนี้และรับปริญญาเอกไปเลย เกือบทั้งหมดอาจพร้อมใจกันจ่ายเงินเพราะอยากได้ฐานานุภาพของปริญญาเอกโดยไม่สนใจคุณภาพก็เป็นได้

สถาบันใดที่มีโครงการเช่นนี้ ผมเชื่อว่ากำลังผ่อนส่งการฆ่าตัวตาย เพราะหากคนเหล่านี้จบออกไป (ส่วนใหญ่เข้าใจว่าจบง่าย แต่ความจริงแล้วจบไม่ง่ายเพราะสำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษายังมีกฎเกณฑ์บังคับอยู่ ถึงเรียนจบก็มิได้หมายความว่าทุกคนจะมีคุณภาพสมแห่งการเป็นปริญญาเอกเสมอไป เพราะสังคมไทยนั้นเป็นสังคมอุปถัมภ์ และสังคมแห่งการเกรงใจ ถ้ามุ่งมั่นจริงจังก็ตะแบงจนจบไปได้) อย่างไม่มีคุณภาพ ความเชื่อถือสถาบันแห่งนั้นก็จะหมดไปในเวลาไม่นานนัก และจะเป็นโจ๊กของสังคมในที่สุด

อย่างไรก็ดี ถึงแม้เมดอินไทยแลนด์ แต่ก็มีคนจบปริญญาเอกจากหลายโครงการที่เก่งและมีความสามารถเฉกเช่นเดียวกับผู้จบจากมหาวิทยาลัยมีชื่อในต่างประเทศ เพียงแต่คนเหล่านี้มีอยู่เป็นจำนวนน้อยมาก สถาบันที่ผลิตปริญญาเอกเช่นนี้สมควรได้รับความชื่นชม เพราะกระทำสิ่งซึ่งสอดคล้องกับความต้องการของสังคมไทย คือ การเน้น "คุณภาพ" ไม่ใช่ "ปริมาณ"

ไตเติ้ลดอกเตอร์สำคัญแค่ไหนกันเชียว คำตอบก็คือสำคัญอยู่มากในสังคม "หลอกง่าย" เช่นสังคมไทย ไม่เชื่อดูป้ายหาเสียงของ ส.ว.ครั้งนี้ดูก็ได้ มีทั้งดอกเตอร์กิตติมศักดิ์ที่ทำให้เหมือนดอกเตอร์จริง มีทั้งยังไม่ได้ดอกเตอร์แต่ขอใช้ไตเติ้ลไปก่อน มีทั้งดอกเตอร์ประเภทซื้อมา และมีทั้งดอกเตอร์ของจริง ถ้ามันไม่สำคัญคงไม่มีการใช้ไตเติ้ลกันเกร่อเป็นแน่

ไตเติ้ลดอกเตอร์ก็คือการสื่อสารอย่างหนึ่งให้ผู้คนรู้ว่าตนเป็นคนฉลาด เก่ง และเป็นคนดีด้วย (ผิดพลาดตรงนี้เพราะดอกเตอร์เลวๆ มีอยู่ไม่น้อยในสังคมไทย) การได้ไตเติ้ลนี้มาจึงเท่ากับเป็นการสร้างความสามารถในการสื่อสารดังกล่าวแก่สังคมไทย

สำหรับดอกเตอร์ทั้งหลายที่เป็นของจริง อยากบอกว่าการได้ไตเติ้ลนี้มาอาจทำให้นึกว่าท่านเป็นผู้วิเศษ เพื่อนในที่ทำงานทุกคนจะชื่นชมยกย่อง ยกนิ้วให้ แต่จากประสบการณ์ชีวิตของผู้เขียน คนเหล่านี้จะต้องพิสูจน์ตนเองว่าสมแห่งความเป็นปริญญาเอกเสียก่อนจึงจะได้รับการยอมรับ โดยเฉพาะในแวดวงวิชาการมหาวิทยาลัย

เคยมีเพื่อนดอกเตอร์บางคนที่จบจากต่างประเทศ และนึกว่าตนเองขึ้นลิฟต์แก้วแล้ว โดยไม่ได้พยายามพิสูจน์ความเป็นปริญญาเอกให้เพื่อนเห็น เมื่อเพื่อนไม่ให้การยอมรับก็รู้สึกผิดหวัง จนในที่สุดก็ต้องออกไปจากแวดวงอาจารย์ ทั้งหมดนี้เป็นเพราะเข้าใจผิดว่าไตเติ้ลดอกเตอร์คือใบผ่านขึ้นลิฟต์แก้วโดยอัตโนมัติ

ปริญญาเอกหลายคนไม่ได้รับการยอมรับจากเพื่อนวิชาการก็เพราะเป็นดอกเตอร์ ประเภทที่เรียกว่า Doctor Banana หรือดอกเตอร์กล้วย กล่าวคือต้นกล้วยนั้นออกดอกและลูกหนเดียวแล้วก็ตายเลย คนเหล่านี้มีผลงานชิ้นเดียวคือวิทยานิพนธ์ หลังจากนั้นแล้วก็ไม่เคยเขียนบทความ หรือมีงานศึกษาวิจัยใดๆ อีกเลย

ถ้าตระหนักว่าทุกสิ่งในชีวิตได้มาด้วยการออกแรงเท่านั้น ไม่มีอะไรลอยมาโดยอัตโนมัติ ผู้จบปริญญาเอกเหล่านี้ก็อาจปวดใจน้อยลง และทำงานหนักขึ้นเพื่อให้ได้รับการยอมรับจากเพื่อนในแวดวง

ผู้คนที่อยู่นอกมหาวิทยาลัย อาจไม่เชื่อว่าเจ้าของปริญญาโทที่มีคุณภาพ ทำงานหนักอย่างต่อเนื่อง มีคุณค่ามากกว่าดอกเตอร์บางคนเป็นไหนๆ อีโก้ก็น้อยกว่า และสร้างสรรค์สิ่งที่มีประโยชน์ได้มากว่าผู้ที่สักแต่ว่ามีไตเติ้ลดอกเตอร์นำหน้าเท่านั้น

ผู้เขียนกล้าวิจารณ์พวกจบปริญญาเอกเห่อไตเติ้ล โดยไม่กลัวคนวิจารณ์ว่าเป็นพวกองุ่นเปรี้ยว ก็เพราะผู้เขียนเป็นหนึ่งในผู้มีไตเติ้ลแต่ไม่เห่อ เพราะไม่เคยเชื่อว่าไตเติ้ลเป็นเรื่องสำคัญและเอียงไปทางเห็นว่าการใช้ไตเติ้ลดอกเตอร์เป็นการคุยโม้โอ้อวดเอาด้วยซ้ำ ฝรั่งบอกว่าขนมพุดดิ้งจะอร่อยแค่ไหนอยู่ที่รสชาติจากการชิม ไม่ใช่อยู่ที่รูปลักษณ์ภายนอก การใช้ไตเติ้ลดอกเตอร์นำหน้าชื่อ แต่ข้างในสมองกลวง ก็เท่ากับเป็นการประจานตัวเองมากว่าเชิดชู

ท่านดอกเตอร์จริงทั้งหลาย กรุณาอย่าใช้ไตเติ้ลกันให้เฝือนักเลยครับ ใช้เฉพาะในยามจำเป็นและเหมาะสม เพื่อว่าสังคมไทยจะได้หายบ้าไตเติ้ลนี้กันลงไปบ้าง

หน้า 6