คอลัมน์ คลื่นความคิด  โดย ดร.ธาริษา วัฒนเกส รองผู้ว่าการด้านเสถียรภาพสถาบันการเงิน ธนาคารแห่งประเทศไทย  มติชนรายวัน วันที่ 24 เมษายน พ.ศ. 2549 ปีที่ 29 ฉบับที่ 10271

ตอนนี้ประเทศในยุโรปและอเมริกาตื่นตัวกันมากในการเตรียมรับมือกับไข้หวัดนก กรณีระบาดจากคนไปสู่คน โดยไม่นานมานี้มีวารสารทางการธนาคารฉบับหนึ่งของภูมิภาคเอเชีย สำรวจความพร้อมของธนาคารพาณิชย์ (ธพ.) ในภูมิภาคเกี่ยวกับเรื่องนี้ และสรุปว่า ส่วนใหญ่ยังตื่นตัวน้อยมาก ยกเว้นฮ่องกงและสิงคโปร์ที่ตื่นตัวและเริ่มเตรียมการเพื่อไม่ให้การบริการทางการเงินสะดุดหากเกิดเหตุระบาดขึ้นจริง

สาเหตุที่มีการตื่นกลัวไข้หวัดนกที่ระบาดจากคนไปสู่คน เพราะผู้เชี่ยวชาญที่องค์การอนามัยโลกประเมินว่ามีโอกาสเกิดโรคสูงมาก เห็นได้จากการที่โรคนี้แพร่ไปสู่สัตว์ประเภทต่างๆ มากขึ้น ไม่เพียงแต่ไก่หรือนกเท่านั้น และอัตราการแพร่กระจายเร็วมาก จากเดิมที่เคยใช้เวลาถึง 2 ปี จึงจะแพร่ไปใน 16 ประเทศในทวีปเอเชีย มาเป็นแพร่ทีเดียว 17 ประเทศในเอเชีย ยุโรป และแอฟริกา ในเดือนกุมภาพันธ์ปีนี้เพียงเดือนเดียว

ขณะที่การติดเชื้อจากสัตว์ไปสัตว์ หรือจากสัตว์ไปคน ยังไม่น่ากลัวเท่าไร เพราะเราสามารถป้องกันโดยการหลีกเลี่ยงการใกล้ชิดกับสัตว์ แต่ถ้าเชื้อโรคนี้กระจายจากคนไปสู่คนโดยตรง จะเป็นเรื่องน่ากลัวมาก เราคงได้เห็นภาพครั้งเกิดโรคระบาดซาร์สอีก ทุกคนจะระงับการเดินทาง พยายามไม่พบปะกับผู้อื่นหากหลีกเลี่ยงได้ และพยายามทำงานที่บ้านโดยติดต่อผ่านเครือข่ายโทรคมนาคมและ IT เป็นต้น

อย่างไรก็ตาม ระบบการเงินของประเทศจะหยุดชะงักไม่ได้ มิฉะนั้นผลเสียหายต่อเศรษฐกิจจะยิ่งมากขึ้นไปอีก และนี่คือเหตุที่ผู้เกี่ยวข้องในระบบการเงินการธนาคารจะต้องตื่นตัวและเตรียมการรับมือในเรื่องนี้

ที่จริง ตามปกติระบบการเงินของประเทศต่างๆ ต้องเตรียมพร้อมที่จะรับเหตุฉุกเฉินอยู่แล้ว เช่น เมื่อเกิดน้ำท่วม ไฟดับ ไฟไหม้ หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น ธนาคารกลาง ศูนย์เคลียริ่งเช็ค ตลาดหลักทรัพย์ บริษัทหลักทรัพย์ เป็นต้น ต้องมีแผนรองรับให้ธุรกิจเดินหน้าได้อย่างต่อเนื่อง

ธปท.เองก็ออกกฎเกณฑ์ให้ ธพ.ต้องมีแผนฉุกเฉินที่จะรองรับสถานการณ์ต่างๆ รวมทั้งต้องมีศูนย์สำรองด้าน IT และต้องมีการฝึกซ้อมแผนฉุกเฉินอย่างน้อยปีละครั้ง ภายใน ธปท.เองก็เช่นเดียวกัน ต้องมีแผนรองรับกรณีฉุกเฉิน ให้เงินสด และสภาพคล่องไม่ขาดตลาด ระบบโอนเงิน และชำระเงินต้องทำงานได้อย่างต่อเนื่อง ระบบข้อมูลสำรองต้องทำงานได้อย่างรวดเร็ว ระบบบริหารเงินสำรองของประเทศต้องไม่ติดขัด เป็นต้น

แต่ที่ผ่านมา แผนฉุกเฉินจะเตรียมการสำหรับสถานการณ์ที่ผิดปกติเพียงช่วงสั้นๆ แต่กรณีไข้หวัดนกถ้าระบาดจากคนไปสู่คน คาดว่าจะระบาดเป็นระลอกๆ และอาจใช้เวลา 1-2 ปีกว่าจะหมดไป ดังนั้น การเตรียมการในเรื่องนี้จึงแตกต่างจากแผนฉุกเฉินทั่วๆ ไปตรงที่ว่า ต้องเป็นแผนระยะยาวกว่ามาก และต้องคำนึงถึงผลกระทบในวงกว้างกว่าเดิม เช่น ถ้าภาคธุรกิจหันมาใช้ระบบโทรคมนาคม และ IT ในการสื่อสารแทนการติดต่อธุรกิจโดยตรง เครือข่ายสื่อสารเหล่านี้จะรองรับปริมาณที่เพิ่มขึ้นได้หรือไม่ นอกจากนี้ ยังต้องเตรียมการในระดับประเทศ ทั้งภาครัฐบาล หน่วยราชการ ภาคธุรกิจ และภาคครัวเรือน ในลักษณะที่สอดคล้องกัน

ที่จริงเมื่อครั้งปัญหา Y2k เราก็เคยเตรียมการในระดับประเทศมาแล้ว เพียงแต่ในเรื่องหวัดนกนี้ แผน IT เป็นเพียงด้านเดียวเท่านั้น

ในส่วนของ ธพ.นั้น ธปท.จะได้ออกหลักเกณฑ์ให้ต้องขยายแผนฉุกเฉินให้สามารถรองรับ เหตุการณ์การระบาดของไข้หวัดนกจากคนไปสู่คนต่อไป

หน้า 20