โดย วรากรณ์ สามโกเศศ มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์ มติชนรายวัน วันที่ 13 เมษายน พ.ศ. 2549 ปีที่ 29 ฉบับที่ 10260

การเลือกตั้งสมาชิกวุฒิสภาในวันที่ 19 เมษายนนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งเพราะวุฒิสภาจะมีบทบาทสำคัญต่ออนาคตของคนไทย อย่างไม่เคยมีมาก่อนในช่วงเวลา 6 ปีข้างหน้า และจะไม่มีโอกาสหนีหายไปไหน เพราะไม่มีการยุบสภาวุฒิสภา

ตามรัฐธรรมนูญวุฒิสภาที่ประกอบด้วยสมาชิก 200 คน มีอำนาจมากเพราะเป็นผู้ให้คำแนะนำในการแต่งตั้งคณะกรรมการการเลือกตั้ง ผู้ตรวจราชการแผ่นดินของรัฐสภา คณะกรรมการสิทธิมนุษยชน ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ และให้ความเห็นชอบในการแต่งตั้งบางส่วนของตุลาการในศาลปกครองสูงสุด

นอกจากอำนาจข้างต้นและอำนาจให้ความเห็นชอบกฎหมายแล้ว วุฒิสภายังมีอำนาจถอดถอนผู้ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร สมาชิกวุฒิสภา ประธานศาลฎีกา ประธานศาลรัฐธรรมนูญ ประธานศาลปกครองสูงสุด หรืออัยการสูงสุด ตลอดจนกรรมการเลือกตั้ง ผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภา ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ และกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน ผู้พิพากษาหรือตุลาการ พนักงานอัยการ หรือผู้ดำรงตำแหน่งระดับสูง หากมีพฤติการณ์ร่ำรวยผิดปกติ ส่อไปในทางทุจริตต่อหน้าที่ ส่อว่ากระทำผิดต่อตำแหน่งหน้าที่ราชการ ส่อว่ากระทำผิดต่อตำแหน่งหน้าที่ในการยุติธรรม หรือส่อว่าจงใจใช้อำนาจหน้าที่ขัดต่อบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญหรือกฎหมาย

นอกจากนี้ วุฒิสภายังมีอำนาจถอดถอนบุคคลดังกล่าวข้างต้นออกจากตำแหน่งได้ หากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร จำนวนไม่น้อยกว่าหนึ่งในสี่ ของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ หรือประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้ง จำนวนไม่น้อยกว่าห้าหมื่นคน เข้าชื่อร้องขอต่อประธานวุฒิสภาเพื่อให้ถอดถอน และมติของวุฒิสภาให้ถือให้เป็นที่สุด ไม่อาจอุทธรณ์ใดๆ อีก

อำนาจถ่วงดุลตรวจสอบรัฐบาลของวุฒิสภาในลักษณะอื่นๆ ได้แก่การให้ความเห็นชอบกฎหมายทุกฉบับ การสามารถเข้าชื่อขอเปิดอภิปรายทั่วไปเพื่อให้คณะรัฐมนตรีแถลงข้อเท็จจริง หรือชี้แจงปัญหาสำคัญเกี่ยวกับการบริหารราชการ การมีส่วนร่วมในการตรวจสอบการทำงานของรัฐบาลโดยคณะกรรมาธิการต่างๆ ฯลฯ

เมื่อเห็นอำนาจอันล้นฟ้าของวุฒิสภา และหน้าตาผู้สมัครจำนวนไม่น้อยที่ดูว่าจะมีโอกาสได้เป็นวุฒิสภาในอนาคตอันใกล้ อันเนื่องมาจากความเป็นญาติหรือความเป็นเพื่อนร่วมห้องกับสมาชิกวุฒิสภาเดิม และ/หรือ กับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรที่มีฐานเสียงช่วยสนับสนุนแล้ว ก็ให้รู้สึกเป็นห่วงอย่างยิ่งว่า อิทธิพลการเมืองจะเข้าแทรกแซง และครอบงำวุฒิสภาอย่างผิดไปจากเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ ที่ต้องการให้สมาชิกวุฒิสภามีความเป็นอิสระ ไม่สังกัดพรรค ไม่มีการหาเสียงเหมือนสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร

บทเรียนจากวุฒิสภาชุดที่แล้วซึ่งสร้างความผิดหวังให้แก่ประชาชนอย่างมากก็คือ สมาชิกวุฒิสภาจำนวนหนึ่งไม่เป็นตัวของตัวเอง อ่อนเป็นขี้ผึ้งเมื่อถูกลนโดยไฟอำนาจจากรัฐบาล พูดได้เต็มปากเมื่อพิจารณาผลงานโดยรวมของวุฒิสภาชุดที่แล้ว ว่าไม่อาจเป็นที่พึ่งของประชาชนได้ (ประธานวุฒิสภาก็ได้ขอโทษประชาชนไปแล้ว)

อดีตข้าราชการชั้นผู้ใหญ่จำนวนไม่น้อยที่สังคมยกย่องให้เกียรติเลือกเป็นสมาชิกวุฒิสภา มิได้ทำตัวสมแห่งเกียรตินั้นแม้แต่น้อย แทนที่จะใช้โอกาสสุดท้ายของชีวิตใช้ประสบการณ์จากราชการทำงานให้เป็นประโยชน์แก่ชาติ สร้างชื่อเสียงให้ตนเองและลูกหลานที่จะเกิดตามมาอย่างภาคภูมิใจ กลับปล่อยให้ความโลภที่ฝังอยู่ในอันตรนิสัยออกมาอาละวาดอย่างไม่อายฟ้าดิน ไม่ตระหนักว่าในอนาคตจะมีผู้ศึกษาประวัติศาสตร์การทำงานของวุฒิสภาชุดแรกนี้อย่างละเอียด และเมื่อถึงตอนนั้นลูกหลานใครก็เอาปี๊บคลุมหัวกันเองก็แล้วกัน

เมื่อพิจารณาดูสภาพการเมืองในปัจจุบันก็จะเห็นชัดเจนว่าการต่อสู้เพื่อรักษา "ระบอบทักษิณ" ไว้และการพยายามควบคุมการปฏิรูปการเมือง ให้อยู่ในขอบเขตหนึ่งจะดำเนินไปอย่างเข้มข้นระหว่างสองฝ่าย ซึ่งผลจากการต่อสู้นี้ในที่สุดวุฒิสภาจะเป็นหนึ่งในผู้ตัดสินคนสุดท้ายตามอำนาจในรัฐธรรมนูญ ไม่ว่าจะเป็นในเรื่องการถอดถอน หรือแต่งตั้ง หรือให้ความเห็นชอบการแต่งตั้งองค์กรอิสระก็ตาม

การตัดสินใจเลือกวุฒิสมาชิกในครั้งนี้จึงมีความสำคัญอย่างยิ่งยวด ถ้าได้คนไม่ซื่อสัตย์สุจริต เป็นคนมีนิสัยรับใช้ผู้มีอำนาจ อ่อนระทวยง่ายดายด้วยอำนาจเงิน ไม่มีความเป็นตัวของตัวเอง ไม่มีความกล้าหาญทางจริยธรรมในการต่อสู้สิ่งที่ไม่ชอบมาพากล เห็นแก่พรรคแก่พวก เป็นคนโลภโมโทสันอำนาจและเงินตรา ฯลฯ แล้วบ้านเมืองจะเสียหายอย่างยิ่ง เพราะจะเป็นทั้งสภาตรายางและสภานอมินีในเวลาเดียวกัน นอกจากสมาชิกวุฒิสภาจะต้องไม่มีลักษณะข้างต้นแล้ว วุฒิสภาควรประกอบด้วยผู้รู้ในสาขาต่างๆ อย่างรอบด้าน ไม่ว่าจะเป็นการต่างประเทศ เศรษฐกิจ วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี สิ่งแวดล้อม กฎหมาย ธุรกิจ ฯลฯ จึงจะทำให้เกิดประสิทธิภาพในการทำงานทั้งในด้านการออกกฎหมาย และตรวจสอบถ่วงดุลการทำงานของรัฐบาล

ขอได้โปรดใช้วิจารณญาณอย่างรอบคอบในการเลือกวุฒิสภาครั้งนี้เป็นพิเศษ เพราะจะมีผลกระทบต่อชีวิตและผลประโยชน์ส่วนตัวของท่านโดยตรงอย่างไม่เคยมีมาก่อน

หน้า 6