โดย วรากรณ์ สามโกเศศ มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์ มติชนรายวัน วันที่ 02 มีนาคม พ.ศ. 2549 ปีที่ 29 ฉบับที่ 10218

ฉันจะผ่านโลกนี้ แต่เพียงหน

จึงกุศล ใดใด ที่ทำได้

หรือเมตตา ซึ่งอาจให้ มนุษย์ใด

ขอให้ฉัน ทำหรือให้ แต่โดยพลัน

อย่าให้ฉัน ละเลย เพิกเฉยเสีย

หรือผัดผ่อน อ่อนเพลีย ไม่แข็งขัน

เพราะตัวฉัน ต่อไป ไม่มีวัน

จรจรัล ทางนี้ อีกทีเลยฯ

I shall pass through this world but once;

Any good, therefore, that I can do,

Or any kindness that I can show

To any human being, Iet me do it now.

Let me not defer it, nor neglect it;

For I shall not pass this way again.

William Penn (ค.ศ. 1644-1718)

บทแปลเป็นไทยข้างต้น (จากหนังสือพระราชทานเพลิงศพ คุณพิสุทธิ์ สุทัศน์ ณ อยุธยา) โดยอดีตองคมนตรี ฯพณฯ ศาสตราจารย์ ม.ล.จิรายุ นพวงศ์ ปูชนียบุคคลของสังคมไทย มีแง่มุมให้คิดในยามที่มีเสียงเรียกร้องให้นายกรัฐมนตรีไทยคนปัจจุบันลาออก เพราะขาดความชอบธรรมในการทำหน้าที่นายกรัฐมนตรี

มีหลักฐานทางวิชาการจากโลกตะวันตกในเรื่องการเผาศพคนตายว่า คนสูง 6 ฟุตมีร่างกายแข็งแรงบึกบึนปกติ เมื่อเผาแล้วโดยเฉลี่ยจะเหลือขี้เถ้าหนักประมาณ 8.5 ปอนด์ และนี่คือสิ่งที่เหลืออย่างแท้จริงหลังจาก "ผ่านโลกนี้แต่เพียงหน.................ต่อไป ไม่มีวัน จรจรัลทางนี้อีกทีเลยฯ"

ไม่ว่าผู้นั้นจะ "ผ่านโลกนี้" อย่างเป็นมหาเศรษฐีหรือยาจก อย่างมีอำนาจภาคภูมิหรือเป็นคนปกติธรรมดาอย่างเต็มไปด้วยศักดิ์ศรี หรือไร้เกียรติฯ สุดท้ายก็จบลงด้วยเถ้าถ่านประมาณนี้ด้วยกันทั้งนั้น

ทิ้งไว้แต่สิ่งที่เล่าขานเกี่ยวกับตัวเขาเท่านั้น

ผู้นำทางการเมืองในประเทศพัฒนาแล้ว กังวลอย่างมากว่าหลังจากที่เขา "ผ่านโลกนี้" ไปแล้วผู้คนในภายภาคหน้าจะพูดถึงเขาอย่างไร นักประวัติศาสตร์จะบันทึกเรื่องราวของเขาอย่างไร และด้วยสาเหตุนี้ประกอบการเข้าใจถึงความรับผิดชอบของการเป็นผู้นำ

การมี "ความสำนึกในประวัติศาสตร์" เป็นเรื่องสำคัญอย่างยิ่งของผู้นำ ประธานาธิบดีของสหรัฐอเมริกา นายกรัฐมนตรีอังกฤษ ผู้นำประเทศพัฒนาแล้ว และผู้นำบางประเทศกำลังพัฒนา อ่านหนังสือประวัติศาสตร์ ประวัติบุคคลสำคัญ หนังสือบันทึกชีวิตของผู้นำที่ยิ่งใหญ่ในอดีต เหตุการณ์สำคัญในวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ หนังสือเกี่ยวกับความเป็นตัวตนของชาติตนเอง ฯลฯ เพื่อเข้าใจความละเอียดอ่อนของสังคมตน

ผู้นำมีภารกิจที่ยิ่งใหญ่ เพราะสามารถทำให้ชีวิตเลือดเนื้อของคนจำนวนมาก ขึ้นเขาหรือลงเหว เสียงหัวเราะและน้ำตาของประชาชนยิ่งใหญ่กว่าผลประโยชน์ส่วนตัวและครอบครัว

ยิ่งเป็นผู้นำที่ร่ำรวยมหาศาลก็เรียกได้ว่ามีทั้งวาสนาและอำนาจจากตำแหน่งและเงินทองก็ยิ่งต้องมีความรับผิดชอบเป็นสองเท่า เพราะในทางจริยธรรมคนรวยต้องช่วยเหลือคนที่บังเอิญมีน้อยกว่าตนให้มีชีวิตที่ดีขึ้นในสังคมที่ทุกคนอยู่ร่วมกันและพึ่งพากัน

สำหรับผู้ที่ไม่ได้ร่ำรวยและไม่มีอำนาจวาสนาขนาดนี้ ผมขอยกกลอนชื่อ "พอใจให้สุข" ของท่านอาจารย์ฐะปะนีย์ นาครทรรพ ปรมาจารย์ภาษาไทยที่ได้ประพันธ์ไว้อย่างงดงาม ดังต่อไปนี้

แม้มิได้เป็นดอกกุหลาบหอม

ก็จงยอมเป็นเพียงลดาขาว

แม้มิได้เป็นจันทร์อันสกาว

จงเป็นดาวดวงแจ่มแอร่มตา

แม้มิได้เป็นหงส์ทะนงศักดิ์

ก็จงรักเป็นโนรีที่หรรษา

แม้มิได้เป็นน้ำแม่คงคา

จงเป็นธาราใสที่ไหลเย็น

แม้มิได้เป็นมหาหิมาลัย

จงพอใจจอมปลวกที่แลเห็น

แม้มิได้เป็นวันพระจันทร์เพ็ญ

ก็จงเป็นวันแรมที่แจ่มจาง

แม้มิได้เป็นต้นสนระหง

จงเป็นพงอ้อสะบัดไม่ขัดขวาง

แม้มิได้เป็นนุชสุดสะอาง

จงเป็นนางที่มิใช่ไร้ความดี

อันจะเป็นสิ่งใดไม่ประหลาด

กำเนิดชาติดีทรามตามวิถี

ถือสันโดษทำประโยชน์ในชีวี

ให้สมที่เกิดมาน่าชมเอย

ในชีวิตของความเป็นมนุษย์ทุกคนมีโอกาสเพียงครั้งเดียวที่จะเขียนเรื่องราวชีวิตของตนให้คนรุ่นหลังอ่าน เพราะทุกคน "จะผ่านโลกแต่เพียงหน................ต่อไป ไม่มีวัน จรจรัล ทางนี้อีกทีเลยฯ"

หน้า 6