โดย ประเวศ วะสี  มติชนรายวัน วันที่ 16 ธันวาคม พ.ศ. 2548 ปีที่ 28 ฉบับที่ 10142

สรรพสิ่งทั้งหลายล้วนเป็นอนิจจัง มีการเกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไป ยุคสมัยก็มีความเป็นอนิจจัง มียุคอารยธรรมกรีก ยุคอารยธรรมโรมัน ยุคจักรวรรดิอังกฤษ แล้วก็ต่างหมดยุคไป การเมืองก็เป็นอนิจจัง เราเคยมีระบบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ มีระบบที่กองทัพเข้ามายึดอำนาจทางการเมืองแล้วก็หมดยุคไป แล้วก็มาถึงยุคที่ทุนขนาดใหญ่เข้ามายึดอำนาจทางการเมือง ที่เรียกกันว่า “ธนกิจการเมือง” (Money Politics) หรือการเมืองธนกิจ แต่ก็เช่นเดียวกัน ยุคการเมืองธนกิจก็จะต้องปิดตัวลง และมียุคอื่นเข้าแทนที่

เราควรจะเรียนรู้ให้เข้าใจปรากฏการณ์เหล่านี้ แม้วิกฤติก็ขอให้นำไปสู่ปัญญาของมวลชน ไม่เป็นเพียงอารมณ์ ปัญญาจะทำให้วิกฤติเป็นโอกาส โอกาสกำลังอยู่ต่อหน้าสังคมไทยแล้วที่จะสร้างการเมืองยุคใหม่

บาปกรรม 10 ประการ ของการเมืองธนกิจ

แม้มีการใช้เงินกันมาในการเลือกตั้งครั้งก่อนๆ แต่ต้องถือว่าในการเลือกตั้งทั่วไปเมื่อมกราคม 2544 มีการรวมตัวกันของกลุ่มทุนขนาดใหญ่เข้ามายึดอำนาจทางการเมือง เพราะธรรมชาติของการใช้ทุนขนาดใหญ่ และนิสัยความเคยชินจากการหากินกับธุรกิจการเงินแบบสีเทา เช่น ให้สินบาทคาดสินบนกันมาก่อน เมื่อเข้ามายึดอำนาจเบ็ดเสร็จทางการเมือง จึงหนีไม่พ้นที่จะเกิดบาปกรรมต่างๆ

ที่จริงบาปกรรมที่ธนกิจการเมือง (Money Politics) ก่อให้เกิดขึ้นมีเป็นอเนกอนันต์ ขอให้ไปนับกันเอาเอง ในที่นี้จะขอกล่าวถึงบาปกรรมเพียง 10 ประการ ของการเมืองธนกิจ คือ

(1) คอร์รัปชั่นมโหฬาร เพราะต้องลงทุนไปมาก ก็ต้องถอนทุนมากและหากำไรมาก มีผู้กล่าวถึงคอร์รัปชั่นนานาชนิด เช่น คอร์รัปชั่นครบวงจรบ้าง คอร์รัปชั่นบูรณาการบ้าง คอร์รัปชั่นเชิงนโยบายบ้าง คอร์รัปชั่นอันวิจิตรบ้าง คอร์รัปชั่นถูกกฎหมายบ้าง โกงทั้งโคตรบ้าง ฯลฯ การจะหวังให้เสือกินมังสวิรัติไม่ได้ ฉันใด การจะหวังให้ธนกิจการเมืองเว้นขาดจากคอร์รัปชั่นย่อมเป็นไม่ได้ ฉันนั้น

(2) คบมิตรผู้นำบาปมาให้ (บาปมิตร) ความอาภัพของการมีอำนาจอย่างหนึ่งคือคนดีจะหนีห่าง คนชั่วจะเข้ามาแวดล้อม ที่เรียกว่าเกิดขันทีซินโดรม (Syndrom) ขึ้น พวกขันทีจะกันผู้มีอำนาจจากความจริง ให้ข้อมูลที่ถูกใจแต่ไม่ถูกต้อง เมื่อไม่รู้ความจริงก็เสื่อมจากปัญญา คนได้อำนาจมาแบบนี้ลึกๆ แล้วขาดความมั่นคงในจิตใจ มีความกลัว จึงเล่นพรรคเล่นพวกสูง เอาวงศาคณาญาติ เพื่อนร่วมรุ่น คนรับใช้ ลูกจ้าง ข้าเก่าเต่าเลี้ยง เข้าสู่ตำแหน่งหรือรับผลประโยชน์ต่างๆ ซึ่งล้วนทำให้เกิดความเสื่อม

(3) สร้างความมืดให้สังคม-แทรกแซงการสื่อสาร ความไม่ถูกต้องจะกลัวความจริง ผู้เผด็จการทุกรูปแบบ ไม่ต้องการให้สังคมรู้ความจริง จึงชอบแทรกแซงการสื่อสาร ที่จริงเป็นเรื่องน่าเสียดายที่พวกธนกิจการเมือง ก็มาจากวงการธุรกิจการสื่อสาร ควรรู้ว่าหากมีการสื่อสารที่ดีให้คนไทยรู้ความจริงโดยทั่วถึง ประเทศจะเจริญอย่างรวดเร็ว แทนที่จะปฏิบัติตามเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญมาตรา 40 ที่จะทำให้การสื่อสารเป็นประโยชน์ต่อสาธารณะมากที่สุด กลับปล่อยให้มีการแย่งผลประโยชน์กันจนเละ

การพยายามปิดปากสื่อกลับให้ผลร้าย เพราะประชาชนจะไปใช้การสื่อสารจากปากต่อปากที่เรียกว่า words of mouth ก่อความเสียหายอย่างแก้ไขไม่ได้เลย บุคคลสำคัญบางคนสื่อไม่เคยลงทางร้ายเลย ก็มีการเล่าลือในทางเสียหาย โดยจับมือใครดมไม่ได้เลย ใครมาเป็นรัฐบาลต่อไปควรจะรู้ว่า "ไม่มีฝ่ามือใดใหญ่พอที่จะปิดฟ้าและดินได้" ควรส่งเสริมการสื่อสารให้คนไทยรู้ความจริงโดยทั่วถึง

(4) ไม่เคารพรัฐธรรมนูญ รัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบันเป็นฉบับที่หวังจะปฏิรูปการเมือง ได้บัญญัติองค์กรอิสระต่างๆ เป็นอันมาก เพื่อการตรวจสอบและคานอำนาจ เพื่อให้การเมืองมีความบริสุทธิ์ขึ้น ได้บัญญัติแนวนโยบายพื้นฐานของรัฐในหมวดที่ 5 อันเป็นเรื่องดีๆ เป็นอันมาก เช่น ม.76 ม.77 และ ม.79

(5) ไม่สนับสนุนการมีส่วนร่วมทางการเมืองของประชาชน รัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบันมีวัตถุประสงค์จะส่งเสริมการเมืองของพลเมือง เพราะผู้เขียนรู้ดีว่าลำพังการเมืองของนักการเมืองไปไม่รอด สิ่งที่จะช่วยให้การเมืองมีคุณภาพคือการเมืองของพลเมือง จึงได้บัญญัติเรื่องสิทธิชุมชนบ้าง เรื่องการมีส่วนร่วมของประชาชนในการกำหนดนโยบายและการตรวจสอบอำนาจรัฐ ในการดูแลรักษาสิ่งแวดล้อม ธนกิจการเมืองต้องการรวบอำนาจ มากกว่าต้องการส่งเสริมการมีส่วนร่วมทางการเมืองของประชาชน

(6) ขาดความเคารพและความจริงใจต่อประชาชน ธุรกิจการเมืองจะเก่งในการสร้างภาพ ในการใช้การตลาด การสร้างภาพและการตลาดถ้าปราศจากความสุจริตใจจะเป็นการหลอกให้งง หรือทำให้หลงทาง หรือเกิดโมหคติได้

(7) มีความโน้มเอียงไปในการใช้ความรุนแรง คนมีเงินมากจะรู้สึกมีอำนาจมาก ถ้าใครขัดใจก็จะโกรธ พระจึงว่าโลภะ นำมาซึ่งโทสะ เมื่อมีโทสะแล้วก็จะใช้ความรุนแรง ดังที่นักอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมที่ไปประท้วงโครงการขนาดใหญ่ ถูกฆาตกรรมไปหลายคนแล้ว โดยจับตัวฆาตกรไม่ได้ มีการอุ้มฆ่า จนไฟใต้ลุกลาม การใช้ความรุนแรงถ้าไม่ยุติจะทำให้บ้านเมืองลุกเป็นไฟ

(8) ทิศทางการพัฒนาประเทศเป็นไปในทาง "เงินใหญ่" หรือ Big Money ไม่ใช่แนวทางเศรษฐกิจพอเพียง ธนกิจการเมืองชอบทางวัตถุนิยม หรูหราฟุ่มเฟือย เมกะโปรเจ็คต์ เอฟทีเอ เขตเศรษฐกิจพิเศษ มีเสียงติฉินนินทากันทั่วไปว่า การทำเรื่องใหญ่ๆ จะได้กินคำใหญ่ๆ และโดยที่วงศาคณาญาติของธนกิจการเมืองเป็นผู้ประกอบธุรกิจและผู้ถือหุ้นรายใหญ่ๆ จึงเกิดความไม่แน่ใจว่าผู้มีอำนาจทางการเมืองทำโครงการใดหรือมีการปั่นหุ้น ปั่นธุรกิจตัวใดเพื่อญาติวงศ์ หรือบริษัทบริวารในเครือ หรือไม่เพียงใด มีพ่อค้ารายเล็กกล่าวว่า "มันไปทำเอฟทีเอ การค้าของพวกมันได้ประโยชน์ แต่ผลเสียตกอยู่แก่พวกเรารายเล็กรายน้อย"

พวก "เงินใหญ่" ยากที่จะเข้าใจหรือต้องการเศรษฐกิจพอเพียง อันจะนำมาซึ่งความพอเพียง ความพอดี ความสมดุล และความยั่งยืน ข้อเสียของเศรษฐกิจพอเพียงคือ พวกธนกิจการเมืองหากินได้ยาก

(9) ขาดความเป็นธรรมทางสังคม ความเป็นธรรมทางสังคมเป็นเรื่องสำคัญยิ่งนักและเป็นเป้าหมายของการพัฒนา เพราะความเป็นธรรมทางสังคม ก่อให้เกิดความร่มเย็นเป็นสุข การพัฒนาแบบ "เงินใหญ่" จะไม่คำนึงถึงความเป็นธรรมทางสังคม แก้ความยากจนไม่ได้ เพราะความยากจนเกิดจากการขาดความเป็นธรรมทางสังคม

การพัฒนาแบบ "เงินใหญ่" ยิ่งพัฒนาไปช่องว่างระหว่างคนจนและคนรวยจะถ่างมากขึ้น คนที่อยู่ในฐานะได้เปรียบ จะยิ่งเอาเปรียบมากขึ้น และรวยมากขึ้น ช่องว่างระหว่างคนจนกับคนรวยที่มีถ่างมากขึ้น จะนำไปสู่ปัญหานานาประการ รวมทั้งความรุนแรง เพราะการขาดความสมดุลทางอำนาจ เช่น คนที่มีเงิน 100,000 ล้านบาท กับคนที่เงินบาทเดียวหรือติดลบ มีอำนาจต่างกันมากที่จะเข้าถึงการใช้ทรัพยากรสาธารณะ ซึ่งรวมถึงกฎหมาย การขาดความเป็นธรรมทางสังคมจะนำไปสู่ความรุนแรงเพิ่มขึ้นในอนาคต

(10) มีความสุ่มเสี่ยงที่จะเกิด "โรคอาร์เจนตินา-มาร์คอส" อันทำให้ประเทศล้มละลายไม่มีทางฟื้น "โรคอาร์เจนตินา-มาร์คอส" เป็นไฉน

บาปกรรม 10 ประการนี้ อาจเกิดขึ้นกับประเทศใดๆ ก็ได้ที่ระบบการเมืองเป็นธนกิจการเมือง และเมื่อเกิดขึ้นแล้ว จะทำลายอนาคตของประเทศลง อย่างรุนแรง จึงควรที่คนไทยทั้งปวงจะต้องเอาใจใส่ทำความเข้าใจ ตรวจสอบ ป้องกัน และรักษา เพื่อยุติระบบที่จะสร้างบาปกรรม 10 ประการดังกล่าว

ประชาชน + สื่อ + ความรู้ = สังคมเข้มแข็ง

อำนาจเงินหรือธนานุภาพ ทรงพลานุภาพอย่างยากที่จะมีอะไรต้านทานได้ ทุนนิยมอนาริยะ ชอบไป "เด็ดยอด" สิ่งดีๆ ที่ผู้คนสร้างไว้ ไปเป็นของตนเองโดยใช้อำนาจเงินที่เหนือกว่า ขอยกตัวอย่างสัก 2 ตัวอย่าง ดังต่อไปนี้

ตัวอย่างที่ 1 อาจารย์ระพี สาคริก กับชาวสวนไทยหลายหมื่นคน ได้ใช้เวลาประมาณ 30 ปีที่ผ่านไป พัฒนาการผสมพันธุ์ และปลูกกล้วยไม้ จนได้กล้วยไม้ที่สวยงามมีชื่อเสียงระบือไปทั่วโลก เป็นสัมมาอาชีพของคนไทยจำนวนมากพอสมควร วันหนึ่งมีนายทุนจากต่างชาติว่าจะเอาเงิน 30,000 ล้านบาท มาตั้งโรงงานผลิตกล้วยไม้ไทย การที่ท่านอาจารย์ระพี กับชาวสวนพยายามทำกันมานั้นเป็นความวิริยะ อุตสาหะ พากเพียรทำการวิจัย ซึ่งเป็นการสะสมความดี แต่ทุนไม่ต้องมีความดีอะไร แต่เป็นเพราะมีทุนขนาดใหญ่ สามารถที่จะมา "เด็ดยอด" สิ่งดีๆ ที่มีผู้คนสร้างไว้ เรื่องแบบนี้ผู้มีอำนาจมีความโน้มเอียงจะเต็มใจขาย "สมบัติของชาติ" เพราะขนาดเงินมันใหญ่ ประชาชนและสื่อมวลชนต้องรวมตัวกันต่อสู้เท่านั้นจึงจะหยุดยั้งได้

ตัวอย่างที่ 2 เมื่อเร็วๆ นี้ทุนขนาดใหญ่ที่ผู้คนเชื่อว่าเกี่ยวข้องกับธนกิจการเมือง จะเข้ามาเทกโอเวอร์หนังสือพิมพ์มติชน หนังสือพิมพ์มติชนกว่าจะเป็นหนังสือพิมพ์อย่างนี้ได้มีผู้คนร่วมสร้างสรรค์กันมามาก จนถือได้ว่าเป็นสมบัติของประชาชน แต่จู่ๆ ก็มีทุนขนาดใหญ่เข้ามา "เด็ดยอด" แต่ประชาชนก็ออกมาเคลื่อนไหวต่อสู้ป้องกัน ทำให้การเทกโอเวอร์ต้องหยุดยั้งลง

ตัวอย่างทั้งสองนั้นแสดงว่า แม้ทุนจะมีอำนาจมาก แต่สังคมเข้มแข็งมีอำนาจมากกว่า เราอาจเขียนเป็นสมการว่า

ประชาชน + สื่อมวลชน + ความรู้ = สถาบันสังคม

กระบวนการประชาชนจะเข้มแข็งต้องเชื่อมโยงกับสื่อมวลชน และต้องเชื่อมโยงกับความรู้ในการทำประเด็นให้ชัดเจน ฉะนั้นความเข้มแข็งทางวิชาการที่จะสนับสนุนกระบวนการทางสังคมจึงมีความสำคัญยิ่ง ทั้งสามประกอบกัน จะทำให้สังคมเข้มแข็ง สังคมควรมีความเป็นสถาบัน สถาบันสังคมควรจะมีเกียรติ มีความรู้ เป็นที่นับถือ สามารถเข้ามากำหนดนโยบายและตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐได้ (ตามมาตรา 76 ในรัฐธรรมนูญ)

นักวิชาการน่าจะศึกษารัฐธรรมนูญหมวดที่ 5 ที่ว่าด้วยแนวนโยบายพื้นฐานแห่งรัฐ ในนั้นมีแนวนโยบายที่ดีๆ มากทีเดียว แต่ยังไม่ได้ปฏิบัติหรือยังไม่รู้ว่าจะปฏิบัติอย่างไร นักวิชาการควรจะทำประเด็นนโยบายให้ชัดเจน แล้วนำประเด็นนโยบายไปสู่เวทีนโยบายสาธารณะ

การเมืองมีความเป็นอนิจจัง

มีการเคลื่อนไหวเปลี่ยนแปลงเพื่อหาความลงตัวในยุคสมัยต่างๆ จากสมัยสมบูรณาญาสิทธิราชย์ ข้ามช่วงสั้นๆ ของคณะราษฎรมาเป็นกองทัพเข้ามายึดอำนาจการเมือง และเข้ามาสู่ยุคกลุ่มทุนขนาดใหญ่เข้ามายึดอำนาจทางการเมือง ที่เรียกกันว่า ธนกิจการเมือง แม้มีข้อดีบางอย่าง แต่เทียบกันไม่ได้เลยกับความไม่ถูกต้องที่ธนกิจการเมืองสร้างขึ้น

ในสังคมที่ซับซ้อนเยี่ยงปัจจุบันมีปัญหาที่ยากต่อการแก้ไข ซึ่งแก้ไม่ได้ด้วยอำนาจไม่ว่าอำนาจของกองทัพ หรืออำนาจของธนกิจ การยึดอำนาจนั้นไม่ยาก แต่หลังจากยึดแล้ว การที่จะบริหารประเทศเพื่อแก้ปัญหาต่างๆ ให้ได้นั้นยากจนเลือดตาแทบกระเด็น กองทัพได้เรียนรู้จนเข็ดหลาบไม่อยากทำรัฐประหารอีก สังคมก็ได้เรียนรู้เช่นเดียวกัน จึงไม่เรียกร้องให้กองทัพเข้ามายึดอำนาจอีก

เมื่อกลุ่มทุนขนาดใหญ่เข้ามายึดอำนาจการเมือง ก็กำลังประสบปัญหาความยากลำบาก เช่นเดียวกับที่กองทัพประสบ และกำลังเกิดวิกฤตอยู่ทั่วไป

การเมืองไม่ได้มีแต่การเมืองของนักการเมืองเท่านั้น แต่มีการเมืองของพลเมืองด้วย รัฐธรรมนูญปัจจุบันสนับสนุนการเมือง ของพลเมือง หากการเมืองของพลเมืองเข้มแข็งจะทำให้การเมืองของนักการเมืองดีขั้น

ภาคประชาชนร่วมกับสื่อมวลชนร่วมกับนักวิชาการ ควรจะรวมตัวกันเคลื่อนไหวในการกำหนดนโยบาย และในการตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐ

การจัดให้มีเวทีนโยบายสาธารณะเป็นรูปธรรมที่ประชาชน สื่อมวลชน และนักวิชาการ จะเข้ามามีบทบาทในการพัฒนานโยบาย และการตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐ หากมีเวทีนโยบายสาธารณะในเรื่องต่างๆ และระดับต่างๆ ให้เต็มแผ่นดิน และเชื่อมโยงกันเป็นเครือข่าย ก็จะเป็นกระบวนการสังคมเข้มแข็ง ต่อเมื่อสังคมเข้มแข็งเท่านั้น บ้านเมืองจึงจะเข้ารูปเข้าร้อย เกิดความถูกต้อง เป็นธรรม และสันติสุข

ในวิกฤตการณ์การเมืองธนกิจในปัจจุบัน หากการเมืองของพลเมืองเข้มแข็ง จะพบทางออกอย่างน่าอัศจรรย์ ภายใต้กรอบประชาธิปไตย

ทุกฝ่ายจึงควรสนับสนุนการเคลื่อนไหวของประชาชน + สื่อมวลชน + ความรู้ เพื่อคลี่คลายวิกฤตการณ์ปัจจุบัน และสร้างสรรค์การเมืองที่ดีต่อไปในอนาคต บัดนี้ถึงเวลา "ปิดยุคการเมืองธนกิจ เปิดยุคการเมืองของพลเมือง"

หน้า 2