สนามธุรกิจการค้า : คอลัมน์ คลื่นความคิด  โดย สกล หาญสุทธิวารินทร์   มติชนรายวัน  วันที่ 18 ตุลาคม พ.ศ. 2547 ปีที่ 27 ฉบับที่ 9718

เมื่อพูดถึงการอุดหนุน หลายท่านอาจนึกถึงการอุดหนุน โดยช่วยซื้อสินค้าจากแม่ค้า แต่การอุดหนุนที่จะกล่าวต่อไปนี้ เป็นการอุดหนุนที่รัฐบาลหรือหน่วยงานของรัฐประเทศผู้ส่งออก ให้ประโยชน์อย่างหนึ่งอย่างใดแก่ภาคเอกชนที่ส่งสินค้ามาจำหน่ายในประเทศไทย หรือให้แก่ภาคเอกชนที่สั่งซื้อสินค้าจากประเทศไทย เพื่อลดการสั่งซื้อ

การให้ประโยชน์ที่เห็นได้ชัดเจนคือ การให้ความช่วยเหลือด้านการเงิน ไม่ว่าจะโดยการให้เงินทุนโดยตรง หรือการทำให้หนี้สินลดลงหรือหมดไป หรือลดหย่อนหรือไม่เรียกเก็บภาษีที่ควรต้องเสีย หรือให้ทรัพย์สิน หรือให้บริการที่ไม่ใช่กิจการสาธารณูปโภคและการช่วยซื้อสินค้า

การให้ประโยชน์ที่เห็นได้ชัดอีกประการหนึ่งคือ การให้สนับสนุนด้านรายได้หรือด้านราคาไม่ว่ารูปแบบใด ทั้งทางตรงและทางอ้อม เพื่อเพิ่มการส่งออกสินค้า หรือลดการนำเข้าสินค้า ที่รับแจ้งคือ การให้เงินสนับสนุนการส่งออก โดยการให้เงินสนับสนุนเป็นเงินให้เปล่าแก่เอกชนที่สามารถส่งสินค้ามาขายยังประเทศไทย

สำหรับการให้สินค้าส่งออกได้รับการลดหย่อนหรือยกเว้นอากรที่เรียกเก็บจากสินค้าชนิดเดียวกันที่ขายในประเทศ หรือการคืนภาษีอากรจำนวนไม่เกินภาระภาษี ไม่ถือว่าเป็นการช่วยเหลือทางการเงิน หรือกล่าวอีกนับหนึ่งไม่ถือว่าเป็นการอุดหนุน

การอุดหนุนบางอย่างบางกรณีถือว่าเป็นการค้าที่ไม่เป็นธรรม เพราะได้เปรียบด้านราคา ประเทศที่ได้รับความเสียหาย สามารถตอบโต้ได้ ดังนั้น จึงมิใช่ว่าเมื่อปรากฏว่ามีการอุดหนุนแล้วจะตอบโต้ได้ทุกกรณี

การตอบโต้การอุดหนุนที่จะกระทำได้ มีองค์ประกอบที่สำคัญ 2 องค์ประกอบ คือ

(1) ต้องเป็นการอุดหนุนโดยเฉพาะเจาะจง คือ เป็นการให้ประโยชน์โดยเจาะจงเลยว่าจะให้แก่ผู้ประกอบการอะไรบ้าง เพียงบางประเภทหรือบางราย หรือเฉพาะที่ตั้งอยู่บางพื้นที่ ไม่ว่าจะเป็นโดยพฤตินัยหรือโดยนิตินัย

เช่นให้ประโยชน์หรืออุดหนุนเฉพาะผู้ประกอบกิจการผลิตเหล็ก หรือให้ประโยชน์เฉพาะแก่ผู้ประกอบการผลิตสินค้าเฉพาะที่อยู่ในภาคใต้ 3 จังหวัด หรือ เจาะจงเป็นรายบริษัทไปเลย เป็นต้น

การให้บริการที่เป็นสาธารณูปโภคทั่วไป ไม่ถือว่าเป็นการให้ประโยชน์หรืออุดหนุนโดยเฉพาะเจาะจง เช่น จัดถนนเข้าไปในหมู่บ้าน หรือต่อท่อน้ำประปา หรือเดินสายไฟฟ้าเข้าไปในชุมชน ชาวบ้านก็ได้ประโยชน์ ผู้ประกอบการก็ได้ประโยชน์ แต่ถ้าเป็นการตัดถนนเข้าไปโดยเจาะจงเพื่อช่วยเหลือโรงงานผู้ผลิตสินค้าเฉพาะโรงงานนั้นๆ เพื่อให้สามารถลำเลียงสินค้าที่ผลิตได้เพื่อส่งออกอย่างสะดวก ก็เข้าเกณฑ์ว่าเป็นการเฉพาะเจาะจง

สำหรับการให้การอุดหนุนแก่การส่งออกไม่ว่าโดยพฤตินัยหรือนิตินัย และการให้การอุดหนุนเพื่อให้ใช้สินค้าภายในประเทศมากกว่าสินค้านำเข้า ถือว่าเป็นการให้การอุดหนุนโดยเฉพาะเจาะจง

(2) ต้องเป็นการให้การอุดหนุนที่อยู่ในบัญชีรายการให้การอุดหนุนที่ต้องห้าม และบัญชีรายการอุดหนุนที่ตอบโต้ได้

-การอุดหนุนที่ต้องห้าม ได้แก่ การให้การอุดหนุนแก่การส่งออก และการให้การอุดหนุนเพื่อให้ใช้สินค้าภายในประเทศมากกว่าสินค้านำเข้า

ดังนั้น การให้การอุดหนุนแก่การส่งออก และการให้การอุดหนุนเพื่อให้ใช้สินค้าภายในประเทศมากกว่าสินค้านำเข้า ซึ่งถือว่าเป็นการอุดหนุนโดยเฉพาะเจาะจงโดยอัตโนมัติ แล้วยังเป็นการอุดหนุนที่ต้องห้ามด้วย จึงอยู่ในข่ายที่ถูกตอบโต้ได้โดยไม่ต้องสงสัย

-การให้การอุดหนุนที่สามารถตอบโต้ได้

ได้แก่ การให้การอุดหนุนที่มีผลเสียต่อประโยชน์ของประเทศที่สำคัญ คือ

(ก) การให้การอุดหนุนที่ก่อให้เกิดความเสียหายแก่อุตสาหกรรมภายใน

(ข) การอุดหนุนที่ทำให้ผลประโยชน์ของประเทศที่ต้องเสียไป โดยเฉพาะผลประโยชน์จากข้อลดหย่อนที่ประเทศผู้นำเข้าได้ผูกพันไว้ เช่น สิทธิ์ลดหย่อนภาษีอากร เป็นต้น หากประเทศผู้นำเข้าให้การอุดหนุนแก่ผู้ประกอบการภายใน ทำให้เราไม่ได้ประโยชน์จากสิทธิ์ลดหย่อน เป็นต้น

การให้การอุดหนุน ถือว่าเป็นการค้าที่ไม่เป็นธรรม สามารถตอบโต้ได้ โดยทำให้ความไม่เป็นธรรมด้านราคาขายที่ได้รับการอุดหนุนให้หมดหรือลดน้อยลง โดยการเรียกเก็บภาษีอากรเพิ่มขึ้น เช่นเดียวกับการตอบโต้การทุ่มตลาด โดยต้องพิสูจน์ให้ได้ว่า การให้การอุดหนุนก่อให้เกิดความเสียหายต่ออุตสาหกรรมภายใน ซึ่งขั้นตอนในการดำเนินการ การพิจารณาความเสียหาย การพิจารณาความเป็นอุตสาหกรรมภายใน เหมือนกันกับการตอบโต้การทุ่มตลาดเกือบทุกประการ มีข้อแตกต่างที่สำคัญคือ อากรตอบโต้การทุ่มตลาด พิจารณาจากส่วนเหลื่อมการทุ่มตลาด โดยเก็บอากรได้ไม่เกินส่วนเหลื่อมการทุ่มตลาด

ส่วนอากรตอบโต้การอุดหนุน พิจารณาจากประโยชน์ที่ได้รับ โดยกำหนดเป็นอัตราต่อหน่วยของสินค้าของผู้ที่ได้รับการอุดหนุนแต่ละราย และจะเก็บเกินกว่าประโยชน์ที่ได้รับไม่ได้

ในเรื่องของการอุดหนุน นอกจากกระทรวงพาณิชย์สามารถดำเนินการตอบโต้ โดยการเรียกเก็บภาษีหรืออากรตอบโต้การให้การอุดหนุนได้แล้ว ยังสามารถดำเนินการให้ประเทศที่ให้การอุดหนุน เพื่อการปรึกษาหารือและเสนอเรื่องให้มีการระงับข้อพิพาทตามข้อตกลงองค์การการค้าโลกว่าด้วยการอุดหนุนและมาตรการตอบโต้ได้

สรุปได้คือ กรณีที่หนึ่ง ถึงมีหลักฐานเชื่อได้ว่าประเทศผู้ส่งออกสินค้ามายังประเทศไทยให้การอุดหนุนการส่งออก หรือให้การอุดหนุนเพื่อลดการสั่งซื้อสินค้าจากประเทศไทย อันเป็นการให้การอุดหนุนที่ต้องห้าม กระทรวงพาณิชย์สามารถยื่นเรื่องราวต่อประเทศผู้ส่งออกดังกล่าว เพื่อให้มีการปรึกษาหารือ เพื่อระงับข้อพิพาทได้ หากไม่สามารถปรึกษาหารือตกลงระงับข้อพิพาทได้ภายใน 30 วัน ประเทศไทยสามารถเสนอเรื่องให้องค์กรระงับข้อพิพาทพิจารณาได้

ถึงพิจารณาแล้วว่ามีมูลที่ประเทศส่งออกให้การอุดหนุน อันเป็นการอุดหนุนที่ต้องห้าม ก็สามารถสั่งให้ประเทศที่ให้การอุดหนุนดังกล่าวระงับการให้การอุดหนุนภายในเวลาที่กำหนด ถึงประเทศผู้ส่งออกไม่ปฏิบัติตาม กระทรวงพาณิชย์สามารถดำเนินการตอบโต้ประเทศผู้ส่งออกตามมาตรการที่องค์กรระงับข้อพิพาทกำหนดให้อำนาจไว้ได้

กรณีที่สอง ถึงมีหลักฐานเชื่อได้ว่า ประเทศผู้ส่งออกให้การสนับสนุนอันเป็นการสนับสนุนที่ตอบโต้ได้ กระทรวงพาณิชย์สามารถยื่นเรื่องราวดำเนินการคล้ายกรณีที่หนึ่งได้ เพียงแต่มีข้อแตกต่างที่สำคัญคือ ระยะเวลาให้มีการปรึกษาหารือระงับข้อพิพาทมีเวลา 60 วัน และหากปรากฏมีมูลว่าประเทศส่งออกให้การอุดหนุน ซึ่งเป็นการอุดหนุนที่สามารถตอบโต้ได้ กำหนดให้ประเทศผู้ส่งออกต้องดำเนินการมาตรการที่เหมาะสม เพื่อขจัดความเสียหายจากการให้การอุดหนุนหรือระงับการให้การอุดหนุนภายในเวลา 6 เดือน

นอกจากรายการอุดหนุนที่ต้องห้าม และการอุดหนุนที่ตอบโต้ได้ดังกล่าวแล้ว ยังมีการอุดหนุนอีกรายการหนึ่ง เรียกว่า การอุดหนุนที่ไม่อาจตอบโต้ได้ หรือเรียกอีกนัยหนึ่งว่า การอุดหนุนที่ไม่อยู่ในข่ายถูกเรียกเก็บจากการตอบโต้การอุดหนุน ได้แก่ การอุดหนุนที่แม้จะเข้าข่ายเป็นการอุดหนุนโดยเฉพาะเจาะจง แต่เป็นการอุดหนุนอันเกี่ยวกับกรณีดังต่อไปนี้ คือ

-การให้ความช่วยเหลือด้านการวิจัย

-การให้ความช่วยเหลือแก่ภูมิภาคที่เสียเปรียบ

-การให้การช่วยเหลือ เพื่อสนับสนุนการปฏิบัติให้เป็นไปตามกฎหมาย หรือระเบียบข้อบังคับเกี่ยวกับการส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อม

อย่างไรก็ตาม ถึงแม้การอุดหนุนดังกล่าวจะไม่สามารถตอบโต้ได้ แต่ก็สามารถเสนอเรื่องให้มีการปรึกษาหารือกับประเทศผู้ส่งออกได้ ถ้าเห็นว่าการให้การอุดหนุนดังกล่าว ก่อให้เกิดผลเสียหายอย่างร้ายแรงต่ออุตสาหกรรมภายใน ถ้าไม่สามารถตกลงกันได้ ขั้นต่อไปคือ เสนอให้คณะกรรมการว่าด้วยการอุดหนุนและมาตรการตอบโต้พิจารณาได้ ซึ่งคณะกรรมการพิจารณาแล้วอาจแนะนำให้ประเทศผู้ส่งออกแก้ไขปรับปรุงโปรแกรมการให้การอุดหนุน เพื่อขจัดเพื่อลดความเสียหายแก่ประเทศผู้นำเข้าได้ หากไม่ปฏิบัติตาม ก็อาจให้อำนาจแก่ประเทศผู้นำเข้าใช้มาตรการตอบโต้ได้ตามความเหมาะสมแก่พฤติการณ์

ในช่วงเวลาที่ผ่านมา นับตั้งแต่มีความตกลงเรื่องการให้การอุดหนุนและมาตรการตอบโต้ยังไม่ปรากฏว่า กระทรวงพาณิชย์มีการดำเนินการตอบโต้การให้การอุดหนุนแต่อย่างใด เหตุที่ยังไม่เคยมีการดำเนินการในเรื่องนี้ มิใช่เป็นเพราะเจ้าหน้าที่ละเลยการดำเนินการ หรือขาดประสิทธิภาพแต่อย่างใด เท่าที่ทราบเจ้าหน้าที่เตรียมการลับมีดลับคมรอไว้แล้ว แต่ยังไม่มีการร้องขอจากภาคเอกชนว่า มีรัฐบาลประเทศผู้ส่งออกให้การอุดหนุน เป็นผลให้เกิดความเสียหายแก่อุตสาหกรรมภายในแต่อย่างใด อาจเป็นเพราะรัฐบาลของประเทศผู้ส่งออกไม่กล้าให้การอุดหนุนแก่สินค้าที่ส่งออกมายังประเทศไทย เพราะอาจกลัวมีดกลัวดาบที่เจ้าหน้าที่ลับรอไว้ก็ได้

หน้า 20