มองมุมใหม่ : ผศ.ดร.ธรรมวิทย์ เทอดอุดมธรรม คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ thamavit@econ.tu.ac.th   กรุงเทพธุรกิจ  วันที่  16  ธันวาคม  2547

ประเทศสมาชิกองค์การการค้าโลกจะยกเลิกระบบโควตาการนำเข้า-การส่งออกสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่ม ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2548 ที่เคยใช้มาตามข้อตกลงการค้าสิ่งทอของแกตต์เมื่อปี 1994 (พ.ศ.2537) ซึ่งจะทำให้การค้าสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่มของโลกมีเสรีมากขึ้น

อุตสาหกรรมสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่มเป็นอุตสาหกรรมแรกเริ่มสำหรับการพัฒนาอุตสาหกรรมของประเทศต่างๆ ซึ่งเป็นอุตสาหกรรมที่ใช้แรงงานหลักเข้มข้น (labor intensive) ทำให้ประเทศอุตสาหกรรมที่มีค่าจ้างสูง ไม่สามารถแข่งขันกับประเทศที่มีค่าจ้างต่ำกว่า ประเทศอุตสาหกรรม เช่น สหรัฐอเมริกาจึงเริ่มกีดกันการนำเข้าสิ่งทอตั้งแต่ปี พ.ศ. 2499 โดยประธานาธิบดีไอเซนฮาวส์ ได้กีดกันการนำเข้าผ้าฝ้ายจากญี่ปุ่น โดยอาศัยความตกลงการจำกัดการส่งออกโดยสมัครใจ (แกมบังคับ)

ภายหลังที่ประเทศกำลังพัฒนาสามารถส่งออกสิ่งทอ และเครื่องนุ่งห่มไปยังสหรัฐ และประเทศในยุโรปมากขึ้น กลุ่มประเทศอุตสาหกรรมที่นำเข้าสิ่งทอ และเครื่องนุ่งห่มพยายามผลักดันให้มีข้อตกลงการค้าสิ่งทอ และเครื่องนุ่งห่มระหว่างประเทศ เพื่อใช้ระบบโควตามากีดกันการนำเข้าสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่ม เริ่มแรกก็เป็นข้อตกลงระยะสั้น ว่าด้วยสิ่งทอฝ้าย (2504-2505) และต่อมาเป็นข้อตกลงระยะยาว (2505-2516) และในที่สุดเป็น "ข้อตกลงว่าด้วยการค้าสิ่งทอระหว่างประเทศ" หรือข้อตกลงเอ็มเอฟเอ (2516-2537)

ข้อตกลงเอ็มเอฟเอ (2516-2537) เป็นเครื่องมือของประเทศพัฒนาแล้ว (ซึ่งได้แก่ สหรัฐ สหภาพยุโรป และแคนาดา) ใช้สำหรับกีดกันการนำเข้าสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่ม เพื่อคุ้มครองอุตสาหกรรมภายในประเทศของตน (แต่ทำให้ผู้บริโภคภายในประเทศ ต้องซื้อเครื่องนุ่งห่มในราคาแพง) การกีดกันการนำเข้านี้จะใช้ระบบโควตาแบบสมัครใจ (Voluntary Export Restraint) โดยให้ประเทศผู้ส่งออกจำกัดปริมาณการส่งออกของตนแบบสมัครใจ (แกมบังคับ) ประเทศผู้ส่งออกสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่มส่วนใหญ่เป็นประเทศกำลังพัฒนา เช่น อาร์เจนตินา บังกลาเทศ บราซิล จีน อินเดีย จาไมก้า อินโดนีเซีย มาเลเซีย ฟิลิปปินส์ เวียดนาม และไทย ข้อตกลงเอ็มเอฟเอจึงขัดกับหลักเกณฑ์ของแกตต์ ในเรื่องการไม่เลือกปฏิบัติ (non-discrimination)

ปี 2537 การเจรจาแกตต์ รอบอุรุกวัยได้มีข้อตกลงการค้าสิ่งทอ หรือ The Agreement on Textiles and Clothing เพื่อยกเลิกระบบโควตาของการค้าสิ่งทอ และเครื่องนุ่งห่มอย่างค่อยเป็นค่อยไปภายในเวลา 10 ปี โดยกำหนดว่าตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2548 การค้าสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่มของโลกจะไม่มีระบบโควตา และจะมีการค้าที่เสรีเช่นเดียวกับสินค้าอื่นๆ ภายใต้กฎเกณฑ์ขององค์การการค้าโลก

อนาคตของการค้าสิ่งทอ และเครื่องนุ่งห่มของโลกภายหลังวันที่ 1 มกราคม 2548 จะเป็นอย่างไรนั้น ได้มีการคาดการณ์ไว้หลายประเด็น ดังนี้

ประการแรก ระบบโควตาของการค้าสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่มจะถูกยกเลิกอย่างแน่นอน โดยในที่ประชุมนัดสุดท้ายของหน่วยงานติดตามการปฏิบัติตามข้อตกลงสิ่งทอแกตต์ (Textiles Monitoring Body) ขององค์การการค้าโลก เมื่อวันที่ 9 ธันวาคม 2547 คุณศุภชัย พานิชภักดิ์ ระบุว่า ประเทศสมาชิกองค์การการค้าโลกยืนยันว่า จะปฏิบัติตามข้อตกลงที่ให้มีการยกเลิกระบบโควตาอย่างเต็มที่ภายในวันที่ 1 มกราคม 2548 และเชื่อว่าการค้าสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่มของโลกจะมีเสรีมากขึ้น

แต่นักวิชาการจำนวนหนึ่งคาดว่า ประเทศพัฒนาแล้วคงจะใช้มาตรการกีดกันทางการค้าประเภทอื่นๆ เพื่อกีดกันการนำเข้าสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่ม เช่น สหรัฐ และสหภาพ ยุโรปได้มีการใช้มาตรการตอบโต้การทุ่มตลาด (Anti-dumping) เพื่อกีดกันการนำเข้าสิ่งทอ และเสื้อผ้าอยู่แล้ว และเชื่อกันว่า ภายหลังวันที่ 1 มกราคม 2548 จะมีการใช้มาตรการดังกล่าวมากขึ้น นอกจากนี้อัตราภาษีนำเข้าสิ่งทอ และเสื้อผ้าของประเทศพัฒนาแล้วก็ยังคงมีอัตราที่สูง แต่อย่างไรก็ตาม ประเทศพัฒนาแล้วก็ยังคงมีแนวโน้มที่จะนำเข้าสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่มเพิ่มขึ้น

ประการที่สอง ประเทศที่มีความสามารถแข่งขันส่งออกสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่มสูง เนื่องจากมีอัตราค่าจ้างต่ำ เช่น จีน อินเดีย เวียดนาม ศรีลังกา และปากีสถาน มีแนวโน้มจะส่งออกสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่มมากขึ้น

กล่าวเฉพาะกรณีจีนมีการส่งออกสิ่งทอ และเครื่องนุ่งห่มมากขึ้นในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา มีการส่งออกเครื่องนุ่งห่มเพิ่มขึ้นจาก 9% ของโลกในปี 2533 เป็น 20.6% ในปี 2545 และมีสัดส่วนส่งออกสิ่งทอเพิ่มขึ้นจาก 6.8% ในปี 2533 เป็น 13.5% ของโลกในปี 2545 จีนนับเป็นประเทศผู้ส่งออกสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่มรายใหญ่สุดของโลกและมีแนวโน้มจะส่งออกเพิ่มขึ้นอีก

ประการสุดท้าย ไทยซึ่งเป็นประเทศที่มีอัตราค่าจ้างสูงในระดับปานกลาง และมีความสามารถในการแข่งขันการส่งออกเครื่องนุ่งห่มที่ลดลง มีสัดส่วนการส่งออกเครื่องนุ่งห่มลดลงจาก 2.6% ของโลก ในปี 2533 เหลือเพียง 1.7% ในปี 2545 จึงคาดกันว่าไทยคงจะประสบกับความยากลำบากในการแข่งขันส่งออกเครื่องนุ่งห่ม ภายหลังการยกเลิกระบบโควตาของส่งออก-นำเข้าเครื่องนุ่งห่มภายหลังวันที่ 1 มกราคม 2548 ดังกล่าว