คอลัมน์ มองซ้ายมองขวา  โดย ภาวิน ศิริประภานุกูล  ประชาชาติธุรกิจ หน้า 2  วันที่ 29 กรกฎาคม 2547  ปีที่ 28 ฉบับที่ 3605 (2805)

จากการเฝ้าสังเกตด้วยตัวของผู้เขียนเองผ่านการรับรู้ในด้านต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นหนังสือพิมพ์ วารสาร หน้าจอโทรทัศน์ อินเทอร์เน็ต หรือการพูดคุยกับกลุ่มบุคคลใกล้ตัว ผู้เขียนคิดว่าทัศนคติของคนไทยกลุ่มใหญ่ที่มีต่อตัวผู้นำสามารถอธิบายได้ ดังนี้

คนกลุ่มใหญ่ในสังคมไทย มองว่าบุคลิกลักษณะของผู้นำเป็นสิ่งที่ถูกกำหนดมาแล้วโดยปัจจัยภายนอก และปัจจัยภายนอกเหล่านี้ไม่สามารถที่จะปรับเปลี่ยนได้โดยง่าย ปัจเจกชนทั้งหลายไม่มีอำนาจเหนือปัจจัยภายนอกเหล่านี้ และดังนั้นปัจเจกชนก็ย่อมไม่มีอำนาจเหนือบุคลิกลักษณะของตัวผู้นำด้วย

ไม่มีปฏิสัมพันธ์ระหว่าง "แนวคิดและบุคลิกลักษณะของตัวผู้นำ" กับ "ทัศนคติของสังคมไทย" ลักษณะหลากหลายประการในตัวผู้นำคนปัจจุบันเกิดขึ้นจากปัจจัยภายนอก หรืออาจพูดได้ว่าบุคลิกเหล่านี้ฟ้าประทานมาให้ ดังนั้นคนกลุ่มนี้จึงมองตัวผู้นำคนปัจจุบันในลักษณะ "ผู้นำฟ้าประทาน"

คนในกลุ่มนี้จะมองว่า เป็นบุญญาธิการของสังคมไทยที่บุคคลที่มีคุณ ลักษณะดีๆ หลากหลายประการบางท่าน ตัดสินใจเสนอตัวมาอยู่ในตำแหน่งทางการเมือง ดังนั้นเราจึงได้ผู้นำที่มีลักษณะกล้าคิด กล้าตัดสินใจ กระทำการใดๆ ได้อย่างรวดเร็วทันใจ เด็ดขาดและเด็ดเดี่ยว ซึ่งเป็นที่ถูกอกถูกใจของสังคมไทย

คนกลุ่มนี้จะยอมรับในการกระทำและการตัดสินใจทุกๆ อย่างของตัวผู้นำ ไม่ว่าการกระทำหรือการตัดสินใจเหล่านั้นจะถูกต้องหรือผิดพลาด หรือแม้ว่าการกระทำหรือการตัดสินใจเหล่านั้นจะก่อให้เกิดความเคลือบแคลงสงสัยว่าเป็นสิ่งที่มีประโยชน์ต่อสังคมไทยโดยรวมหรือไม่

คนกลุ่มนี้ยอมรับว่าผู้นำเป็นคนปกติธรรมดาคนหนึ่ง จะต้องมีบุคลิกที่ดีบ้างไม่ดีบ้างคละเคล้ากันไป พวกเขายอมรับว่าเป็นเรื่องปกติที่คนปกติธรรมดาคนหนึ่งจะต้องหาผลประโยชน์ใส่ตัวเองบ้างในเมื่อเขาเห็นมันกองอยู่ตรงหน้า และมีอำนาจหน้าที่มากพอที่จะเก็บมันใส่ลงในกระเป๋าของตนเอง ถ้าพวกเขาอยู่ในสถานะดังกล่าวพวกเขาก็ทำ

คนกลุ่มนี้ซื้อผู้นำแบบเหมาเข่ง โดยจะเลือกดูว่าในเข่งนั้นมีผลไม้ที่ลูกใหญ่ น่ากิน อยู่พอสมควร และไม่สนใจว่าในเข่งนั้นจะมีผลที่เน่าเสีย หรือผลที่ยังไม่สุกได้ที่เจือปนอยู่ พวกเขาไม่สามารถทำอะไรได้ก็ในเมื่อปัจจัยภายนอกเป็นตัวกำหนดผลไม้ในเข่งเหล่านั้น พวกเขาไม่มีอำนาจมากพอจะคัดเลือกเอาผลไม้ลูกที่ไม่น่ากินออกและเติมลูกที่น่ากินเข้าไปแทนที่

คนกลุ่มนี้อาจไม่พอใจผู้คนที่วิจารณ์ผู้นำ โดยมองว่าคำวิจารณ์เหล่านี้เป็นเรื่องไร้สาระ ไม่ก่อให้เกิดประโยชน์อันใดต่อสังคม คำวิจารณ์เหล่านี้ไม่สามารถเปลี่ยนแปลงแนวคิดและบุคลิกลักษณะของตัวผู้นำได้ และอาจจะเป็นสิ่งที่สร้างความท้อแท้ใจให้กับ "ผู้นำฟ้าประทาน" ของพวกเขา

พวกเขาจะไม่พอใจผู้นำคนปัจจุบันก็ต่อเมื่อพวกเขาได้เห็นตัวเลือก "ฟ้าประทาน" ตัวใหม่ที่ถูกอกถูกใจพวกเขามากกว่า โดยตราบใดที่ตัวเลือกตัวใหม่นี้ยังไม่ปรากฏเป็นรูปเป็นร่างออกมาชัดเจน พวกเขาก็จะยังคงพอใจกับผู้นำคนปัจจุบันอยู่

อย่างไรก็ตามมีผู้คนอีกกลุ่มหนึ่งซึ่งมีทัศนคติที่แตกต่างออกไป โดยผู้คนในกลุ่มนี้มองว่ามันมีปฏิสัมพันธ์ ระหว่างทัศนคติของสังคมไทยกับบุคลิกลักษณะในตัวผู้นำ

ปฏิสัมพันธ์ดังกล่าวอาจจะอยู่ในรูปแบบที่เรียบง่ายโดยทัศนคติในสังคมจะส่งผลกระทบในทิศทางเดียวไปสู่แนวคิด และบุคลิกลักษณะในตัวผู้นำ ดังนั้นการที่ผู้นำบางคนมีคุณลักษณะที่ถูกอกถูกใจหลากหลายประการ ก็ไม่ได้เกิดจากการที่ฟ้าประทานลักษณะดังกล่าวเหล่านั้นให้เขา

แต่มันเป็นเครื่องสะท้อนถึงความคิดของสังคมไทยที่ต้องการผู้นำที่มีคุณลักษณะชุดหนึ่ง และผู้นำบางคนก็สามารถที่จะพัฒนาบุคลิกลักษณะเหล่านั้นขึ้นมา เพื่อตอบสนองความต้องการของสังคมไทยได้

ในมุมมองนี้การคิดการตัดสินใจที่ผิดพลาดของตัวผู้นำก็เป็นเครื่องสะท้อนการให้คุณค่าของคนในสังคมไทยเช่นเดียวกัน โดยถ้าสังคมไทยรับได้กับความผิดพลาดในการกระทำหรือการตัดสินใจในบางครั้งบางคราของตัวผู้นำ การตัดสินใจที่ผิดพลาดเหล่านี้ก็อาจจะกลายเป็นตัวเลือกหนึ่งสำหรับตัวผู้นำได้

และถ้าหากสังคมไทยรับได้กับการกระทำเพื่อหาผลประโยชน์ส่วนตัวในบางเรื่องบางราวของผู้นำ การหาผลประโยชน์ส่วนตัวดังกล่าวก็จะกลายเป็นทางเลือกหนึ่งสำหรับผู้นำได้เช่นเดียวกัน

โดยสำหรับปฏิสัมพันธ์ในรูปแบบที่ซับซ้อนขึ้นนั้น นอกจากสังคมไทยจะสามารถส่งอิทธิพลต่อบุคลิกลักษณะของตัวผู้นำได้แล้ว ตัวผู้นำเองก็สามารถส่งอิทธิพลต่อแนวความคิดของผู้คนในสังคมไทยกลับไปได้ด้วย

โดยในปฏิสัมพันธ์รูปแบบหลังนี้ผู้นำสามารถชักนำแนวความคิดของสังคมไทยได้ !

กรอบในรูปแบบหลังสุดนี้มีความน่าสนใจอย่างน่าตกใจ เนื่องจากผู้นำสามารถเลือกกระทำหรือตัดสินใจเพื่อหาประโยชน์ส่วนตัวได้อย่างเป็นอิสระมากยิ่งขึ้น ผู้นำสามารถชักนำให้คนในสังคมมีความคิดว่าการกระทำดังกล่าวเป็นเรื่องปกติธรรมดาที่จะเกิดขึ้นได้ในสังคมไทย หรือทำให้สังคมไทยมีความคิดว่าถ้าจะซื้อผู้นำต้องซื้อเป็นเข่ง ถ้าต้องการคุณลักษณะที่ดีของเขาก็ต้องยอมรับคุณลักษณะที่ไม่พึงประสงค์บางประการของเขาด้วย

อย่างไรก็ตามคนในกลุ่มหลายคนก็คิดว่ามีปฏิสัมพันธ์ระหว่างสังคมกับบุคลิกลักษณะของผู้นำนี้ หลายคนเชื่อว่า สังคมไทยสามารถมีอิทธิพลต่อการกระทำ และการตัดสินใจของผู้นำได้เช่นเดียวกัน โดยถ้าหากสังคมไทยไม่ยอมรับในการกระทำหรือการตัดสินใจที่ผิดพลาด ผู้นำก็ไม่อาจกระทำการดังกล่าวได้

ถ้าหากสังคมไทยไม่ยอมรับการกระทำเพื่อเอื้อประโยชน์ต่อตนเองและพวกพ้อง ผู้นำก็ไม่สามารถกระทำการหาประโยชน์เข้าตัวเองได้โดยสะดวก

สังคมไทยไม่จำเป็นจะต้องซื้อผู้นำเป็นเข่ง สังคมไทยมีอำนาจมากพอที่จะคัดเลือกเอาผลไม้ลูกที่น่ากินเก็บเอาไว้ และคัดเอาผลที่เน่าเสีย หรือผลที่ไม่น่ากินออกไปได้ และอาจจะมีความสามารถ ถึงขั้นนำเอาผลที่น่ากินมาใส่ทดแทนได้ทีเดียว

คนในกลุ่มนี้หลายคนเชื่อว่าการวิพากษ์วิจารณ์ผู้นำอย่างมีเหตุมีผลเป็นเรื่องที่สมควรกระทำเป็นอย่างยิ่ง คำวิจารณ์ดังกล่าวนอกจากจะเป็นสัญญาณแสดงถึงความไม่พอใจของผู้คนบางส่วนในสังคมแล้ว คำวิจารณ์ดังกล่าวอาจจะเป็นเครื่องมือที่ช่วยเตือนสติให้ผู้คนในสังคมคนอื่นๆ หันมาขบคิดพิจารณาถึงการกระทำและการตัดสินใจบางอย่างของผู้นำได้

คนในกลุ่มนี้หลายคนเชื่อว่าสังคมไทยมีอำนาจมากพอที่จะปรับเปลี่ยนบุคลิกลักษณะในตัวผู้นำได้ โดยไม่ต้องรอให้ฟ้าประทานผู้นำคนใหม่ ซึ่งมีคุณลักษณะถูกอกถูกใจมากกว่าเก่าลงมา เพียงแต่ผู้คนในสังคมทั้งหลายจะต้องร่วมมือร่วมใจกันจับตาดูและตรวจสอบพฤติกรรมของผู้นำ และคอยส่งสัญญาณความไม่พอใจออกมาเมื่อพบว่าพฤติกรรมบางอย่างไม่เป็นที่พึงประสงค์

โดยส่วนตัวแล้วผู้เขียนมีความคิดคล้อยตามกับผู้คนในกลุ่มหลัง

มีตัวอย่างในชีวิตจริงมากมายที่แสดงให้เห็นว่าแนวความคิดของสังคมมีผลต่อพฤติกรรมของปัจเจกชนในสังคม เช่น คนไทยที่เติบโตในประเทศไทยมีบุคลิกลักษณะแตกต่างอย่างสิ้นเชิงกับคนไทยที่เติบโตขึ้นในสังคมตะวันตก คนไทยที่เติบโตขึ้นในสังคมชนบทก็มีแนวคิดและพฤติกรรมที่แตกต่างกับคนไทยที่เติบโตขึ้นในสังคมเมือง เป็นต้น

ผู้นำก็คือส่วนประกอบหนึ่งของสังคม และอยู่ร่วมกับพวกเราในสังคม ดังนั้นแนวคิดของสังคมก็น่าจะสามารถส่งอิทธิพลต่อแนวคิดและพฤติกรรมของผู้นำได้

แล้วท่านผู้อ่านคิดอย่างไร?

ขอไว้เรื่องเดียว อย่าให้ท่านผู้อ่านกลายเป็นกลุ่มที่ถึงแม้รู้อยู่แก่ใจในกลไกการชักนำของผู้นำ แต่กลับตัดสินใจเลือกไปเป็นเครื่องมือของผู้นำในการชักนำแนวคิดของสังคมไทย !!!

ประชาชาติธุรกิจ หน้า 2