และจากนั้นก็ต้องมาจบด้วยความล้มเหลวตามความคาดหมายในการประชุมครั้งล่าสุดที่เมืองแคนคูน เม็กซิโก ที่ไม่สามารถก้าวข้าม "เส้นตาย" ที่กำหนดไว้ได้

อย่างไรก็ตาม ในอีกด้านหนึ่ง ความยากลำบากของการเจรจาบนเวทีพหุภาคีเป็นเงื่อนไขธรรมชาติ เนื่องจากเป็นการต่อรองผลประโยชน์จำนวนมหาศาล ครอบคลุมประชากรโลกกว่าร้อยละ 92 หรือการค้าโลกถึงร้อยละ 98 อีกทั้งยังมีประเด็นการเจรจาทั้งเก่าและใหม่ที่ยุ่งยากกว่าเวทีใดๆ

ความสำเร็จภายหลังแคนคูน(post-Cancun decisions) ในการประชุมที่เจนีวาจึงเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญที่จะทำให้การเจรจาในรายละเอียดสามารถดำเนินไปโดยราบรื่น

ถ้าหากการประชุมครั้งนี้ไม่สำเร็จ การประชุมรอบโดฮาก็จะประสบกับอุปสรรคขวากหนามอย่างหนัก สหรัฐอเมริกาจะมีการเลือกตั้งประธานาธิบดีปลายปีนี้ และอาจส่งผลให้การเจรจาต้องชะงักงันอย่างยากที่จะหลีกเลี่ยง สหภาพยุโรปเองก็จะมีการเปลี่ยนแปลงผู้แทนทางการค้า

ดังนั้น ถ้าเกิดภาวะยืดเยื้อขึ้น การเจรจาก็จะประสบอุปสรรคหนักยิ่งขึ้นไปอีก เพราะอำนาจการเจรจา(fast track) ของประธานาธิบดีสหรัฐ อาจมิได้รับการต่ออายุในปี ค.ศ.2007

อะไรคือก้าวต่อไปที่รัฐบาลไทยควรดำเนินการ หลังจากที่องค์การการค้าโลกสามารถสร้างฉันทามติในครั้งนี้ได้

ประการแรก การฟื้นตัวของแนวทางพหุภาคีจะทำให้องค์การการค้าโลกมีบทบาทมากขึ้น และด้วยเหตุนี้ ประเทศที่เข้าไปมีส่วนร่วมอย่างจริงจังจะได้รับประโยชน์และโอกาสมากกว่าประเทศที่ถอยห่างออกไป

นี่ก็หมายความว่ารัฐบาลไทยจะต้องปรับยุทธศาสตร์การค้าเสียใหม่ จากเดิมที่ต้องการบทบาทเด่นในแนวทางทวิภาคี มาสู่การสร้างบทบาทบนเวทีพหุภาคี และใช้เอฟทีเออย่างจำกัดและด้วยความรอบคอบ

มิฉะนั้นแล้ว อีกไม่นานประเทศไทยก็จะเป็นเพียงประเทศสมาชิกขององค์การการค้าโลกที่มีหน้าที่เพียงรับรองผลการเจรจาที่ประเทศสำคัญๆ ได้ตกลงกันไว้แล้ว

กลายเป็นประเทศที่หลับใหลและอ่อนด้อยในสายตาประชาคมโลก

รัฐบาลไทยควรยกเลิกการศึกษาผลกระทบของเอฟทีเอที่มุ่งใช้เป็นข้ออ้างทางนโยบาย โดยหันมาสนับสนุนให้มีการศึกษาที่เป็นอิสระจริงๆ เอฟทีเอกับประเทศใดๆ ที่ไทยได้รับผลไม่คุ้มค่าหรืออาจเสียเปรียบ รัฐบาลจะได้ระงับเสียแต่เบื้องต้น

ประการที่สอง งานเจรจาพหุภาคีและงานสนับสนุนการเจรจาควรได้รับการเน้นหนักมากขึ้น เพื่อให้การเจรจาในลำดับต่อๆ ไปเป็นประโยชน์ต่อไทยมากที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ ฝ่ายการเมืองต้องตระหนักว่างานทางด้านนี้ต้องอาศัยความเชี่ยวชาญและความพร้อมทั้งด้านบุคลากร ข้อมูล และการเชื่อมโยงกับฝ่ายต่างๆ เพื่อให้ได้กระบวนการกำหนดท่าทีการเจรจาที่เข้มแข็ง มีเอกภาพ และสามารถต้านรับยุทธศาสตร์เชิงรุกของประเทศอื่นได้

ที่ผ่านมานั้น ฝ่ายการเมืองไทยให้น้ำหนักกับการเจรจาระดับทวิภาคี โดยมิได้คำนึงถึงความเห็นแย้งของฝ่ายต่างๆ อีกทั้งยังเร่งรัดเป็นพิเศษ ทำให้ทรัพยากรต่างๆ ซึ่งรวมถึงบุคลากร ถูกนำไปใช้จนเกินกำลัง บุคลากรที่เชี่ยวชาญด้านการเจรจานั้นมีอยู่จำกัดและมิอาจพัฒนาได้ด้วยเวลาอันสั้น บุคลากรเหล่านี้ควรมีจุดหลักอยู่ที่การเจรจาพหุภาคีซึ่งขาดแคลนบุคลากรอยู่แล้ว มิใช่งานเจรจาระดับทวิภาคีที่ใช้ผู้เชี่ยวชาญอย่างไม่คุ้มค่า

ประการที่สาม ประเทศไทยจะได้รับประโยชน์จากการเจรจารอบโดฮาอย่างมาก ไม่เพียงแต่เฉพาะตลาดสินค้าเกษตรเท่านั้น หากแต่จะได้รับประโยชน์จากระบบการค้าโลกที่มีระเบียบกติกา(rule-based) และมีกลไกการแก้ไขข้อพิพาทการค้า (trade disputes) ที่ให้ความเป็นธรรมกับประเทศเล็กและกำลังพัฒนาได้

ในขณะที่การค้าโลกมีการแข่งขันกันอย่างเข้มข้น การกีดกันทางการค้าในรูปแบบใหม่ก็ขยายตัวตามมา และจะนำไปสู่ข้อขัดแย้งทางการค้าที่เพิ่มขึ้นเป็นจำนวนมาก

เราจะเห็นได้ว่า ในขณะนี้มีการยื่นข้อพิพาทให้องค์การการค้าโลกพิจารณาหรือไต่สวนมากมายถึง 311 คดี และในช่วง 5 ปีที่ผ่านมา เกือบร้อยละ 60 เป็นคดีที่ประเทศกำลังพัฒนาเป็นผู้อื่นฟ้อง

กลไกแก้ไขข้อพิพาททางการค้าจึงต้องมีการปรับปรุงให้มีความเป็นธรรมและโปร่งใส มิให้ "ความถูกต้อง" แปรผันตามฐานะอำนาจ ความพร้อมทางการเงินและบุคลากรทางกฎหมาย ซึ่งประเทศกำลังพัฒนารวมทั้งไทย ยังมีความอ่อนด้อยอยู่มาก

ก้าวต่อไปของไทยบนเวทีการค้าโลก จึงหมายถึงการไม่แตกแถวออกจากแนวทางพหุภาคี แต่หันมาสร้างยุทธศาสตร์ใหม่ที่เน้นความเข้มแข็งด้านการเจรจา

เพื่อที่ระบบการค้าโลกจะได้เปิดกว้างสำหรับประเทศกำลังพัฒนาอย่างแท้จริง

หน้า 6