เศรษฐกิจ   มติชนรายสัปดาห์  วันที่ 06 สิงหาคม พ.ศ. 2547 ปีที่ 24 ฉบับที่ 1251

พลันเมื่อคำพิพากษาของศาลแพ่งตัดสินให้สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล ชำระเงิน 2,500 ล้านบาทให้กับบริษัท จาโก้ จำกัด พร้อมดอกเบี้ยร้อยละ 7.5 นับตั้งแต่วันที่ 4 มกราคม 2543 ภายใน 30 วัน

ประเด็นเรื่อง "ค่าโง่" ของฝ่ายรัฐที่ต้องจ่ายให้เอกชน ก็กลับมาหลอกหลอนสังคมไทย ขึ้นอีกครั้ง

คำพิพากษาดังกล่าวยืนตามคำชี้ขาดของคณะอนุญาโตตุลาการที่ดำเนินการชี้ขาดมาก่อนหน้านี้ว่า หน่วยงานรัฐสั่งชะลอโครงการที่บริษัทได้รับแต่งตั้งให้จำหน่ายสลากการกุศล หรือสลากอัตโนมัติหรือหวยออนไลน์ มีการทำสัญญาระยะเวลา 10 ปี โดยจัดหาเครื่องจำหน่ายสลากอัตโนมัติจำนวน 5,000 เครื่อง ให้ผลิตสลากจำหน่ายงวดละ 14 ล้านฉบับ จนทำให้บริษัทมีความเสียหายเกิดขึ้น

หากย้อนไปถึงที่มาของคำว่า "ค่าโง่" ของกองสลากฯ แล้ว คงต้องย้อนไปดูกระบวนการชี้ขาดของคณะอนุญาโตตุลาการ เมื่อวันที่ 4 ธันวาคม 2543 ซึ่งมี นายรัตน์ ศรีไกรวิน อดีตรองประธานศาลฎีกา เป็นประธาน นายพงษ์ศักดิ์ ปัณยาชีวะ เป็นตัวแทนฝ่ายบริษัท จาโก้ และ นายวัลลภ ตันติกุล อดีตอธิบดีอัยการฝ่ายที่ปรึกษา กรรมการประจำสำนักงานระงับข้อพิพาท สาขาประกันภัยและสาขาการลงทุน เป็นตัวแทนสำนักงานสลากกินแบ่งฯ

คำชี้ขาดของอนุญาโตฯ ชุดนั้น ระบุว่า บริษัท ล็อกซเล่ย์ จำกัด (มหาชน) ในฐานะผู้ถือหุ้นใหญ่ในบริษัท จาโก้ ได้รับความเสียหายจริง หลังจากที่ได้ทำสัญญาเป็นตัวแทนจำหน่ายและจ่ายรางวัลบำรุงการกุศลแบบอัตโนมัติ (ตู้จำหน่ายล็อตโต้) กับสำนักงานสลากฯ แล้ว แต่ต่อมาสำนักงานสลากฯ มีหนังสือขอให้บริษัทหยุดดำเนินการเป็นตัวแทน จึงเห็นควรให้ชดใช้ค่าเสียหายแก่บริษัท

เหตุการณ์ดังกล่าวคล้ายคลึงกับการชดใช้ค่าเสียหายให้ภาคเอกชนในกรณีค่าโง่ทางด่วนก่อนหน้านี้ โดยเมื่อวันที่ 24 พฤศจิกายน 2543 "บีบีซีดี" ผู้รับเหมาก่อสร้างทางด่วนได้ยื่นคำร้องขอให้อนุญาโตฯ วินิจฉัยให้การทางพิเศษแห่งประเทศ (กทพ.) จ่ายค่าชดเชยแก่บีบีซีดีประมาณ 8,000 ล้านบาท อนุญาโตฯ ชุดนี้มี นายเธียร เจริญวัฒนา อดีตปลัดกระทรวงยุติธรรม เป็นประธาน นายวัลลภ ตันติกุล เป็นอนุญาโตฯ ฝ่าย กทพ. และ นายมรุธา วัฒนะชีวะกุล อดีตอาจารย์คณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เป็นอนุญาโตฯ ฝ่ายบีบีซีดี ซึ่งมีมติเมื่อวันที่ 20 กันยายน 2544 ให้ กทพ. จ่ายบีบีซีดีเป็นเงิน 6,200 ล้านบาท ขณะนี้อยู่ระหว่างต่อสู้กันในศาลแพ่งในประเด็นคำวินิจฉัยอนุญาโตฯ ไม่ชอบ

ดูเหมือนว่ารัฐบาลเองก็ออกอาการหงุดหงิดกับคำว่า "ค่าโง่" อยู่พอสมควร จับอาการจากการให้สัมภาษณ์ของ นายวิษณุ เครืองาม รองนายกรัฐมนตรี ที่ระบุว่า "อย่าเพิ่งไปบอกว่าเป็นค่าโง่ ถ้ารัฐแพ้อะไรแล้วกลายเป็นค่าโง่หมด ก็ไม่รู้จะว่าอย่างไรแล้ว"

เมื่อต้นทางของ "ค่าโง่" ครั้งนี้ ก็ต้องไล่ถึงรัฐบาล นายบรรหาร ศิลปอาชา ที่มี นายบดี จุณนานนท์ รั้งตำแหน่งรัฐมนตรีคลัง ได้มีการศึกษาวิธีแก้ปัญหาขายสลากเกินราคา โดยการนำวิธีจำหน่ายหวยออนไลน์มาใช้ ผู้ชนะการประมูลครั้งนั้นเมื่อวันที่ 7 พฤศจิกายน 2539 คือ บริษัท เซลลูล่าร์ โปรดักส์ แอนด์ เซอร์วิส จำกัด ในกลุ่มล็อกซเล่ย์ ซึ่งหลังจากนั้นได้จัดตั้งบริษัท จาโก โดยร่วมทุนกับจีเท็ค คอร์ปอเรชั่น จากสหรัฐ ขึ้นมาดำเนินการ และบริษัท จาโก้ ลงนามสัญญากับสำนักงานสลากฯ ในเช้าวันที่ 3 ธันวาคม 2539

หลังจากเซ็นสัญญาไม่นานก็มีการเปลี่ยนรัฐบาล นายจาตุรนต์ ฉายแสง เป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการคลัง เป็นวันแรก พบว่าเป็นการเซ็นสัญญาก่อนที่ตนจะเข้ารับตำแหน่งเพียงไม่กี่ชั่วโมง ออกอาการ "รวบรัดเกินไป" ขณะเดียวกันก็มีเสียงโจมตีในสภา ทั้งในแง่การมอมเมา ผลกระทบต่อผู้พิการที่ค้าสลาก และการนำเข้าเครื่องจักรทั้งที่ประเทศประสบวิกฤตเศรษฐกิจ

นายจาตจุรนต์จึงสั่งชะลอโครงการ และให้ทีดีอาร์ไอ และมหาวิทยาลัยธรรมศาตร์ ศึกษานโยบายดังกล่าว ซึ่งได้ข้อสรุปตรงกันว่าหวยออนไลน์ไม่ได้ช่วยแก้ปัญหาขายสลากเกินราคาได้ จึงสั่งระงับโครงการในเดือนเมษายน 2540 แต่ก็ถูก นายอำนาย วีรวรรณ รัฐมนตรีคลังสมัยนั้น ประกาศสนับสนุนให้โครงการเดินหน้า แต่ยังไม่ทันได้เซ็นสัญญา ก็ลาออกจากตำแหน่งเสียก่อน

ต่อมาในสมัยรัฐบาล นายชวน หลีกภัย มีการเสนอเรื่องเข้า ครม. โดยนำข้อมูลที่ได้จากการสำรวจความเห็นประชาชนว่ามี 58.83% ที่เห็นด้วยกับการขายสลากออนไลน์ เพื่อสนับสนุนการขายหวยออนไลน์ ขณะเดียวกันก็มีคนพิการ และประชาชนจำนวนมากออกคัดค้าน จน ครม. ต้องให้กระทรวงการคลังทำหนังสือถึงคณะกรรมการกฤษฎีกา เพื่อตีความการเปิดประมูลให้จาโก้มาดำเนินการเรื่องหวยออนไลน์ได้หรือไม่

ปรากฏว่ากฤษฎีกาตีความแล้ว การดำเนินการดังกล่าวถือว่าไม่ปฏิบัติตาม พ.ร.บ.ร่วมทุน กระทรวงการคลังจึงสั่งยกเลิกสัญญา เอกชนอ้างว่าเกิดความเสียหาย และนำเรื่องเข้าสู่การพิจารณาของอนุญาโตตุลาการ และเป็นที่มาที่รัฐต้องจ่ายค่าเสียหาย แต่รัฐบาล นายชวน หลีกภัย ก็ยังไม่จ่ายเงิน เรื่องจึงบานปลายเข้าสู่การพิจารณาของศาล โดยใช้เวลาพิจารณาคดีประมาณ 3-4 ปี

เรียงลำดับเหตุการณ์แบบนี้แล้ว ก็จะทำให้เข้าใจสายสนกลในของเรื่องได้ว่า ตัวละครแต่ละช่วงขับเคลื่อนด้วยผลประโยชน์ใด เพราะสลากที่จำหน่ายอยู่ 46 ล้านฉบับต่องวดในทุกวันนี้ มีผลประโยชน์แอบแฝงอยู่ถึงเกือบ 10 บาทต่อฉบับ ให้บรรดายี่ปั๊วได้กินได้ใช้มาช้านาน

ผลประโยชน์อันมหาศาลนี้แหละที่ขับเคลื่อนกลุ่มผู้ชุมนุมให้ออกมาทักท้วงต่อต้าน หรือแม้แต่ทำให้ฝ่ายนโยบายต้องชะลอล่าช้าการตัดสินใจออกไปได้ทั้งสิ้น

มาถึงวันนี้ก็ต้องจับตาดูว่า ยุคสมัยคิดใหม่ ทำใหม่ ของไทยรักไทย จะรับมือกับเผือกร้อนก้อนนี้อย่างไร

แต่หวังว่ารัฐบาลคงจะไม่รีบยอมความเจรจาประนีประนอมกับบริษัทจาโกเสียตั้งแต่ต้นมือ โดยยังไม่ได้ต่อสู้จนถึงที่สุดเสียก่อน เพราะจะตอบคำถามสาธารณชนลำบาก ขณะเดียวกัน กระบวนการในการหาคนผิดมาลงโทษก็ต้องกระทำควบคู่กันไปอย่างเข้มข้น

นอกจากนี้ ต้องนำบทเรียนที่เกิดขึ้นในอดีตมาล้อมคอกการพิจารณาจัดจ้างผู้วางระบบเกมสลากแบบใหม่ (หวย ออนไลน์) ไม่ให้ซ้ำรอยเดิม เพราะเอกชนที่มายื่นซองประมูล 5 ราย มีบริษัท ล็อกซเล่ย์ ซึ่งยังคงจับมือกับ จีเทค ของสหรัฐอเมริกา และมีบริษัท จาโก้ เป็นบริษัทลูกเข้าร่วมด้วย

ซึ่งหากถึงท้ายที่สุด รัฐต้องเจียดเงินงบประมาณหลายพันล้านไปให้ "คู่สัญญา" ที่เกิดจากความรวบรัดดำเนินการของรัฐบาลชุดหนึ่ง การชะลอโครงการจากรัฐบาลชุดหนึ่ง และการทบทวนโครงการของรัฐบาลชุดหนึ่ง

แถม "คู่สัญญา" บางรายอาจจะได้ค่าโง่อีกด้วยแล้ว รัฐบาลจะตอบคำถามประชาชนได้อย่างไร ?

หน้า 22