ในเมืองหลังพระอาทิตย์ตกดินแทบไม่มีผู้คน คนตัดยางยังต้องรอพระอาทิตย์ทอแสงรำไรจึงกล้าออกไปตัดยาง

สถานการณ์ความรุนแรงไม่มีแนวโน้มที่จะสงบ จับผู้ต้องหาได้บ้างก็เพียงปลาซิวปลาสร้อย ซึ่งยังไม่อาจสร้างความเชื่อมั่นให้กับประชาชนได้

โรงพยาบาลหรือสถานีอนามัยในพื้นที่ ได้มีการปรับตัวเพื่อแก้ปัญหาความไม่ปลอดภัยในชีวิต และทรัพย์สินหลายประการ อาทิ

-จัดเวรยามเพิ่มขึ้น มีการเดินตรวจจุดเสี่ยง ควบคุมการเข้าออก ที่โรงพยาบาลรามันจ้างยามเพิ่มจากเวรละ 1 คน เป็น 2 คน ที่โรงพยาบาลกาบังก็จัดจ้างยามเพิ่มขึ้นจากที่ไม่เคยมี แต่มาปฏิบัติงานได้ไม่กี่วันก็ลาออกกันหมด

-จัดรถรับส่งเจ้าหน้าที่ โดยเฉพาะผู้ที่มาขึ้นเวร และจัดหาที่พักเพิ่มเติมแก่เจ้าหน้าที่ เพราะห้ามกลับบ้านหรือเดินทางมาจากบ้านในยามวิกาล เพื่อให้พักผ่อนหลังลงเวรบ่าย หรือพักก่อนขึ้นเวรดึก

-อนุญาตให้เปลี่ยนเครื่องแต่งกายเจ้าหน้าที่จากชุดฟอร์มในการปฏิบัติงานเป็นชุดชาวบ้านทั่วไปได้

-หากมีความจำเป็นต้องออกปฏิบัติงานในชุมชน ต้องใช้รถยนต์ของโรงพยาบาลเท่านั้น ห้ามใช้รถมอเตอร์ไซค์เป็นต้น

สถานการณ์ไฟใต้ในครั้งนี้ได้ส่งผลกระทบต่อระบบบริการสุขภาพเป็นอย่างมาก อาทิ

-สถานีอนามัยในพื้นที่ห่างไกลหลายแห่งต้องปิดบริการเพื่อความปลอดภัยของเจ้าหน้าที่ เพราะไม่มีใครที่สามารถรับรองความปลอดภัยของใครได้

-กิจกรรมการเยี่ยมบ้าน การลงปฏิบัติงานส่งเสริมสุขภาพ และป้องกันโรคในชุมชนต้องยุติลงทั้งในส่วนของโรงพยาบาลและสถานีอนามัย

-เจ้าหน้าที่ของโรงพยาบาลต้องรับภาระในการให้บริการแทนสถานีอนามัยมากขึ้น ทั้งงานรักษาพยาบาลและงานส่งเสริมสุขภาพ เช่น การวางแผนครอบครัว การฝากครรภ์ การฉีดวัคซีนแก่เด็ก

-ผู้ป่วยเปลี่ยนพฤติกรรมในการรับบริการทั้งที่โรงพยาบาลหรือคลีนิค พบว่าหลัง 18.00 น. แทบจะไม่มีผู้มารับบริการเลย

-การปฏิบัติงานชันสูตรศพในพื้นที่มีความเสี่ยงมากขึ้น ส่วนมากผู้อำนวยการโรงพยาบาล จะเป็นผู้รับความเสี่ยงนี้ไปทั้งหมดแทนแพทย์ประจำ

-ผู้ป่วยโรคเรื้อรัง ซึ่งเดิมเคยมีกิจกรรมออกกำลังกายสม่ำเสมอนั้น ไม่กล้าไปออกกำลังกาย ทำให้การดูแลสุขภาพของผู้ป่วยโรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูงทำได้ยากขึ้น

-การส่งต่อผู้ป่วยในยามวิกาลมีความเสี่ยงและความไม่สบายใจมากขึ้น

อาจต้องมีการเปลี่ยนเส้นทางการวิ่ง ไปเส้นอ้อมที่เป็นทางสายหลัก แทนเส้นทางปกติในบางโรงพยาบาล

ปัญหากำลังคนเป็นปัญหาหลักที่ได้รับผลกระทบอย่างมากต่อกรณีสถานการณ์ไฟใต้ครั้งนี้ กล่าวคือ โดยพื้นฐาน 3 จังหวัดชายแดนใต้มีปัญหาเรื้อรังของการขาดแคลนบุคลากรสาธารณสุขในทุกวิชาชีพอยู่แล้ว สถานการณ์ครั้งนี้ยิ่งซ้ำเติมความรุนแรงให้มากขึ้น

เจ้าหน้าที่หลายคนตัดสินใจขอย้ายออกจากพื้นที่ ตามแนวทางของรัฐบาลที่ยินดีให้ข้าราชการ ที่ไม่สมัครปฏิบัติงานในพื้นที่ย้ายออกได้ ในจังหวัดยะลาแห่งเดียว มีข้าราชการกระทรวงสาธารณสุข ขอย้ายออกอย่างน้อย 64 คน บุคลากรใหม่ที่ขอย้ายเข้าพื้นที่มาทดแทนคงไม่มี

บุคคลที่ยังคงต้องอยู่ในพื้นที่ต่อไป ไม่ว่าด้วยเหตุผลใดก็ตามยังขาดขวัญกำลังใจ การช่วยเหลือดูแลอย่างเป็นรูปธรรมจากผู้ใหญ่ในกระทรวงนั้นแทบไม่มี นอกจากการแวะมาให้กำลังใจเท่านั้น นอกจากความเสี่ยงในชีวิตก็สูงขึ้นมากแล้ว เมื่อบุคลากรร่วมวิชาชีพย้ายออกไป งานก็จะหนักขึ้น คนที่เหลืออยู่ก็ถือว่าโชคร้ายต้องแบกรับภาระไป แต่คนที่จะได้รับผลกระทบมากที่สุดก็คือประชาชน

สำหรับวิชาชีพแพทย์นั้น เดิมก็มีปัญหาความขาดแคลนเป็นทุนเดิมอยู่แล้ว เมื่อเกิดสถานการณ์นี้ขึ้น ทำให้แพทย์ขอย้าย ลาออก หรือไปเรียนต่อเฉพาะทางมากขึ้น เช่น กรณีของโรงพยาบาลชุมชนในจังหวัดยะลา 5 แห่งนั้น มีการขอออกจากพื้นที่ 10 คน จากแพทย์ที่มีอยู่ 19 คน หรือมีแพทย์ขอย้ายออกจากพื้นที่ถึง 53% ดังแสดงในตาราง

ซึ่งแน่นอนว่า แพทย์ใหม่ที่จะขอย้ายเข้ามานั้นไม่มีแน่ หรือแพทย์ใช้ทุนจบใหม่ที่จะต้องถูกบังคับบรรจุในพื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนใต้นั้น ก็อาจลาออกหรือต่อรองที่จะไปใช้ทุนจังหวัดอื่น แพทย์ตำรวจหรือแพทย์ทหารนั้นช่วยได้เพียงการดูแลทางจิตวิทยามวลชนมากกว่าดูแลโรคภัยไข้เจ็บ สถานะสุขภาพของประชาชนในพื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนใต้ที่แย่ที่สุดในประเทศไทยอยู่แล้วย่อมแย่ลงไปอีกอย่างหลีกเลี่ยงไม่พ้น

สถานการณ์ไฟใต้ที่ร้องแรงมากกว่า 2 เดือน และยังไม่มีที่ท่าว่าจะสงบลงนั้น กระทรวงสาธารณสุข ยังไม่ได้มีการทำแผนการสนับสนุนการปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่สาธารณสุข  เพื่อแก้ปัญหาสุขภาพใน 3 จังหวัดชายแดนใต้อย่างจริงจัง

อีกทั้งไม่ได้ให้ความสำคัญกับการมีส่วนร่วมของผู้ปฏิบัติงานในพื้นที่ในการร่วมเสนอแนวทางการแก้ปัญหา

หากยังไม่มีการสนับสนุนอย่างเป็นรูปธรรม เจ้าหน้าที่สาธารณสุขที่ยังเหลืออยู่ในพื้นที่อาจจะหมดแรง หวาดกลัว และขอย้ายออกหมด

ซึ่งคนที่ไม่รู้จะย้ายไปไหนก็คือประชาชนคนไทยใน 3 จังหวัดชายแดนใต้นั่นเอง

หน้า 6