ดร.เจิมศักดิ์ ปิ่นทอง คณะวุฒิอิสระเพื่อการปฏิรูปการเมือง   กรุงเทพธุรกิจ  วันที่  23  มีนาคม 2547

ในการประชุมวุฒิสภาสัปดาห์นี้ จะได้มีการพิจารณา รายงานผลการศึกษาบทบาท และการดำเนินกิจกรรม ขององค์กรพัฒนาเอกชน ได้พบว่า มีการแบ่งแยกเอ็นจีโอ ออกเป็นกลุ่มๆ โดยจำแนกออกเป็น กลุ่มที่มีประโยชน์มาก กลุ่มที่มีประโยชน์ปานกลาง และกลุ่มที่มีประโยชน์น้อย หรือไม่มีประโยชน์ ซึ่งได้ใช้ถ้อยคำรุนแรง ถึงขั้นประณามว่า เป็นพวก "นายหน้าค้าคนจน" ทำให้เกิดความขัดแย้ง สูญเสียงบประมาณ และขัดขวางการพัฒนาของประเทศ!

ข้อเขียนชิ้นนี้ จะพยายามทำความเข้าใจบทบาทและการดำเนินกิจกรรมขององค์กรพัฒนาเอกชน(เอ็นจีโอ) ผ่านการวิเคราะห์โดยอาศัยบริบทของพัฒนาการทางเศรษฐกิจ สังคม และการเมืองไทย

องค์กรพัฒนาเอกชน ( Non-Government Organization - NGO) (แปลว่า องค์กรที่ไม่ใช่ระบบราชการ) เกิดขึ้นมาเพราะผลจากการที่ภาครัฐและภาคธุรกิจเอกชนไม่สามารถตอบสนอง หรือช่วยแก้ไขปัญหาบางประการให้แก่ประชาชนบางส่วนได้ ประชาชนที่ประสบปัญหาดังกล่าว จึงได้พยายามหาแนวร่วมในการเยียวยา แก้ปัญหาของตนเอง โดยมีแนวร่วมสำคัญได้แก่ ลูกหลานของชาวบ้านซึ่งกระจายอยู่ในภาคส่วนต่างๆ ไม่ว่าจะเป็น นักวิชาการ ข้าราชการ นักธุรกิจเอกชน ตลอดจนประชาชนที่มีความรู้สึกร่วมต่อความทุกข์ร้อนของเพื่อนร่วมสังคม

ในแต่ละยุค เอ็นจีโอจะมีบทบาทในเรื่องที่เป็นปัญหาสำคัญของบ้านเมือง การดำเนินงานของเอ็นจีโอ จึงเป็นตัวสะท้อนช่องว่างของปัญหาที่ภาครัฐไม่สามารถบำบัดทุกข์บำรุงสุขแก่ประชาชนได้อย่างถ้วนทั่วในแต่ละยุค ซึ่งมีพัฒนาการควบคู่ไปกับเศรษฐกิจ สังคม และการเมืองไทย ดังต่อไปนี้

ช่วงแรก ตั้งแต่ก่อนเปลี่ยนแปลงการปกครอง 2475 สถาบันกษัตริย์ และเชื้อพระวงศ์มีบทบาทสำคัญในการบริหารประเทศ เอ็นจีโอที่เกิดขึ้นในช่วงนี้ก็โดยการก่อตั้งหรือร่วมสนับสนุนโดยสถาบันพระมหากษัตริย์ เชื้อพระวงศ์ และคนในสังคมชั้นสูง ตามความเชื่อในเรื่องของการบริจาคเพื่อทำบุญทำทาน กิจการของเอ็นจีโอในยุคนี้จึงเป็นลักษณะสังคมสงเคราะห์ ช่วยเหลือผู้ด้อยโอกาสหรือผู้ประสบภัย องค์กรพัฒนาเอกชนแห่งแรกที่ก่อตั้งขึ้นอย่างเป็นทางการในประเทศไทย ถูกสถาปนาโดยสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินี(พระนางเจ้า เสาวภาผ่องศรี) เมื่อปี 2433 ได้แก่ "สภาอุณาโลมแดง" หรือ "สภากาชาดไทย" ในปัจจุบัน

หรือในสมัยเดียวกันนั้น พระวิมาดาเธอกรมพระสุทธาสินีนาฎ ก็ได้ทรงสร้างสถานสงเคราะห์เด็กกำพร้าอนาถาขึ้น หรือในปี 2447 รัชกาลที่ 5 ก็ได้ทรงก่อตั้งสยามสมาคมในพระราชินูปถัมภ์ขึ้น

การดำเนินงานของเอ็นจีโอที่เน้นด้านสังคมสงเคราะห์ ยังทอดยาวต่อไปภายหลังเปลี่ยนแปลงการปกครองในปี 2475 และช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 เพราะอำนาจทางการเมืองยังจำกัดอยู่ในแวดวงสังคมชั้นสูง ดังปรากฏว่าในปี 2486 คุณหญิงละเอียด พิบูลย์สงคราม ได้ก่อตั้งสโมสรวัฒนธรรมหญิงขึ้นเพื่อส่งเสริมกิจกรรมทางสังคมและการสังคมสงเคราะห์ หรือในปี 2502 จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ก็ได้ก่อตั้งสภาสังคมสงเคราะห์แห่งประเทศไทยขึ้น

ช่วงที่สอง ตั้งแต่เริ่มการพัฒนาประเทศตามแผนของสภาพัฒน์ เมื่อปี 2504 โครงสร้างทางเศรษฐกิจ สังคม และการเมืองไทยเริ่มเปลี่ยนไป ทหารขึ้นครองอำนาจในรัฐบาล ในขณะที่ข้าราชการหรือเทคโนแครตเริ่มมีบทบาทในการบริหารประเทศ ส่วนนายทุนเอกชนก็วิ่งเข้าหาผู้มีอำนาจเพื่อให้ได้รับเหมาสร้างทาง สร้างสาธารณูปโภคพื้นฐาน รัฐบาลทหารเร่งพัฒนาประเทศเพื่อต่อสู้กับคอมมิวนิสต์ ทำตามสโลแกน "น้ำไหล ไฟสว่าง" มีการออก พ.ร.บ.ป่าสงวนแห่งชาติ ประกาศเขตป่าสงวนทับที่ทำกินของชาวบ้าน มีการให้สัมปทานป่าไม้แก่นายทุน ทำให้ชาวบ้านในชนบทมีปัญหาที่ดินทำกิน

การเร่งรีบบุกเบิกชนบทอย่างไม่บันยะบันยัง ทำให้เกิดปัญหาทรัพยากรชนบทเสื่อมโทรม ยิ่งกว่านั้น รัฐบาลยังดูดส่วนเกินทางเศรษฐกิจจากชนบทเข้าไปพัฒนาเมือง เช่น การเก็บภาษีส่งออกสินค้าเกษตร ฯลฯ

แนวทางพัฒนาดังกล่าวได้ทำให้ชนบทกลายเป็นภาคสังคมที่เสียเปรียบ และเกิดปัญหาเสื่อมทรุดลงอย่างรวดเร็ว เอ็นจีโอในยุคนี้จึงมุ่งเน้นที่การแก้ปัญหาในชนบท โดย ดร.ป๋วย อึ๊งภากรณ์ ได้ร่วมกับข้าราชการและนักธุรกิจเอกชน ก่อตั้ง "มูลนิธิบูรณะชนบทแห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์" ขึ้นในปี 2510 เพื่อให้นักวิชาการได้ออกไปหาชาวบ้านในชนบท อยู่กับชาวบ้าน ร่วมการคิดและช่วยประสานให้เกิดการพัฒนาด้วยตนเองอย่างยั่งยืน

ช่วงที่สาม ตั้งแต่ 14 ตุลา 2516 การเมืองมีความเป็นประชาธิปไตยมากขึ้น ประชาชนมีสิทธิ เสรีภาพ และมีความตื่นตัวทางการเมืองสูง นักศึกษา นักวิชาการ ทนายความ กรรมกร เริ่มมีบทบาททางการเมืองมากขึ้น เอ็นจีโอที่ก่อตั้งขึ้นในยุคนี้จึงเน้นการต่อสู้ เรียกร้อง และเผยแพร่ความรู้ในประเด็นเกี่ยวกับสิทธิและเสรีภาพของประชาชน

เช่น สิทธิในที่ดินทำกิน สิทธิแรงงาน มีการก่อตั้ง "สหภาพเพื่อเสรีภาพของประชาชน" ในปี 2516 หรือ "สมาคมสิทธิและเสรีภาพเพื่อประชาชน" ในปัจจุบัน และในบริบทที่มีความตื่นตัวเรื่องสิทธิและเสรีภาพนี้เอง ที่คุณมีชัย วีระไวทยะ ได้ก่อตั้ง "สมาคมพัฒนาประชากรและชุมชน" เพื่อแก้ปัญหาด้านการวางแผนครอบครัว จนเป็นที่ยอมรับในระดับนานาชาติ แต่หลังเหตุการณ์ 6 ตุลา 2519 เมื่อเผด็จการกลับเข้าบริหารบ้านเมือง เอ็นจีโอถูกคุกคามโดยอำนาจมืด ทำให้ถูกจำกัดให้มีบทบาทการเมืองน้อยลง

ช่วงที่สี่ หลังจากรัฐบาลได้ประกาศนโยบาย 66/2523 เพื่อเปิดโอกาสให้ประชาชนที่หนีเข้าไปจับอาวุธต่อสู้ในป่า สามารถวางอาวุธและกลับคืนสู่เมืองในฐานะผู้ร่วมพัฒนาชาติไทย ได้เกิดเอ็นจีโอที่ทำงานในปัญหาต่างๆ อย่างหลากหลาย เช่น ปัญหาสิทธิสตรีก็มีมูลนิธิเพื่อนหญิง สมาคมส่งเสริมสถานภาพสตรี ปัญหาเด็กก็มีมูลนิธิเด็กอ่อนในสลัม ปัญหาสุขภาพก็มีมูลนิธิหมอชาวบ้าน โดย น.พ.ประเวศ วะสี ปัญหาทรัพยากรธรรมชาติก็มีมูลนิธิคุ้มครองสัตว์ป่าและพรรณพืชแห่งประเทศไทย

ในช่วงนี้ประเทศมีการเติบโตอย่างรวดเร็ว โครงสร้างเศรษฐกิจเริ่มหันมาเน้นภาคอุตสาหกรรมมากขึ้น ปัญหาความแตกต่างระหว่างเมืองกับชนบทขยายใหญ่ขึ้น ปัญหาการกระจายรายได้ล้มเหลว เกิดการอพยพย้ายแรงงานเข้าเมือง เกิดปัญหาต่างๆ มากมาย

รัฐธรรมนูญ 2540 มีบัญญัติคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชนทั้งสิทธิส่วนบุคคล สิทธิชุมชน ตลอดจนสิทธิที่จะมีส่วนร่วมในการกำหนดนโยบายบริหารประเทศ แต่ภายหลังวิกฤติเศรษฐกิจ 2540 ประชาชนส่วนใหญ่ได้รับผลกระทบโดยถ้วนหน้า ทำให้เกิดปัญหาการแย่งชิงเพื่อใช้ประโยชน์จากทรัพยากรอย่างชัดเจน ทั้งระหว่างรัฐกับชุมชน ระหว่างธุรกิจกับชุมชน หรือแม้แต่ระหว่างชุมชนกับชุมชน

บริบทของสังคมปัจจุบัน ปัญหาสำคัญจึงเป็นเรื่องของการใช้สิทธิต่อสู้เพื่อใช้ประโยชน์จากทรัพยากร ซึ่งมีทั้งฝ่ายที่ได้ประโยชน์และเสียประโยชน์ ไม่ว่าจะเป็น ปัญหาท่อก๊าซไทย-มาเลเซีย เขื่อนปากมูล การก่อสร้างโรงไฟฟ้า ป่าชุมชน ปัญหาอวนรุน ปัญหาหักล้างป่าชายเลน และสิทธิการใช้ประโยชน์จากลำน้ำ รวมทั้งต้องเผชิญกับปัญหาที่สลับซับซ้อนมากขึ้น เช่น ปัญหาการคุ้มครองผู้บริโภค ปัญหาคลื่นความถี่ของประชาชน ปัญหาการละเมิดรัฐธรรมนูญของรัฐบาล ปัญหาการทุจริตเชิงนโยบาย ปัญหาสิทธิเด็ก สตรี และคนชรา ปัญหาสื่อมวลชน ปัญหาการครอบงำทางวัฒนธรรม

ยุคปัจจุบัน ประชาชนจึงต้องมีการรวมตัวกันเพื่อแก้ปัญหา ต้องมีการแสวงหาแนวร่วมเพื่อผลักดันการแก้ปัญหา ไม่ว่าจะเป็น นักวิชาการ สื่อมวลชน นักการเมือง นักธุรกิจ องค์กรต่างๆ ซึ่งมีจำนวนไม่น้อยที่ไม่ยอมทอดทิ้งปัญหาของประชาชน แต่ตราบใดที่ปัญหาสังคมยังไม่หมดสิ้น และจิตสำนึกของประชาชนยังไม่ตาย เอ็นจีโอก็จะยังคงอยู่ ซึ่งแท้จริงแล้ว ก็คือประชาชนที่พยายามแก้ปัญหาซึ่งผู้แทนฯ แก้ไม่ได้!

พรุ่งนี้ จะมาคุยกันต่อว่า ทำไมเอ็นจีโอต้องรับเงินต่างชาติ?

ดร.เจิมศักดิ์ ปิ่นทอง คณะวุฒิอิสระเพื่อการปฏิรูปการเมือง   กรุงเทพธุรกิจ  วันที่  24  มีนาคม 2547

การทำงานของเอ็นจีโอแตกต่างกันไป ตามประเด็นปัญหาของประชาชนในแต่ละยุค ในยุคต้นๆ จะเน้นที่งานสังคมสงเคราะห์ งานบริจาคการกุศล งานช่วยเหลือผู้ประสบภัย ซึ่งสอดคล้องกับค่านิยมในเรื่องการทำบุญของคนไทย เมื่อเข้าสู่ยุคที่เป็นประชาธิปไตย

เอ็นจีโอจึงเริ่มทำงานเกี่ยวกับสิทธิ และเสรีภาพของประชาชน งานการพัฒนาชนบท กระทั่งยุคหลังๆ มานี้ เมื่อสังคมเริ่มมีปัญหาความขัดแย้งเรื่องการแย่งชิงสิทธิในการใช้ทรัพยากร เอ็นจีโอก็เข้ามามีบทบาทในเรื่องราวความขัดแย้งมากขึ้น

เอ็นจีโอยุคหลังๆ จึงดูเหมือนเป็นพวกหัวรุนแรง เพราะต้องเข้ามาทำงานร่วมกับประชาชนในท่ามกลางความขัดแย้ง

การทำงานของเอ็นจีโอเป็นดัชนีชี้วัดความเป็นประชาธิปไตยได้ระดับหนึ่ง ถ้าผู้บริหารประเทศเป็นเผด็จการมาก เอ็นจีโอก็จะถูกควบคุมหรือตัดตอนการทำงาน สังเกตดูในประเทศที่เป็นเผด็จการคอมมิวนิสต์ จะไม่มีเอ็นจีโอที่คนในชาติของตนก่อตั้งขึ้น

เช่น จีน หรือเวียดนาม ก็มีเฉพาะเอ็นจีโอระหว่างประเทศเข้าไปทำงานเท่านั้น ยิ่งประเทศเป็นประชาธิปไตยมาก เอ็นจีโอก็จะทำงานมาก ส่วนสาธารณรัฐเช็ก และฮังการี เดิมเป็นเผด็จการคอมมิวนิสต์ก็ไม่มีเอ็นจีโอกระทั่งเป็นประชาธิปไตยราว 13 ปีที่ผ่านมา ในฮังการีได้มีเอ็นจีโอกว่า 3,000 องค์กร โดยรัฐทุ่มเทงบประมาณสนับสนุนมหาศาล เพื่อให้เอ็นจีโอทำงานบางส่วนแทนภาครัฐ ซึ่งมีข้อติดขัด มีความเทอะทะ ตลอดจนมีการรั่วไหลมากกว่า

สังเกตดู แหล่งเงินทุนของเอ็นจีโอในประเทศที่พัฒนาแล้ว มี 36% ของเงินทุนได้มาจากการสนับสนุนของรัฐบาล มีเพียง 10% ของเงินทุนที่ได้มาจากการบริจาค ที่เหลืออีก 54% มาจากค่าธรรมเนียมและอื่นๆ

กลับมาดูในไทย เรามีรากวัฒนธรรมที่เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ มีการทำงานอาสาสมัครในชุมชนหรือในวัดมาช้านาน แต่เมื่อสังคมกว้างขึ้น ซับซ้อนขึ้น คนส่วนใหญ่ไม่สะดวกในการทำงานอาสาสมัคร พื้นฐานที่คนไทยชอบทำบุญกุศล การบริจาคจึงเป็นทางเลือกในการช่วยเหลือสังคมอย่างหนึ่ง

น่าสังเกต คนส่วนใหญ่นิยมการบริจาคในเรื่องที่สะเทือนอารมณ์ หรือในเคราะห์กรรมของเพื่อนมนุษย์ แต่ทั้งนี้เห็นได้ว่า คนไทยส่วนใหญ่ไม่นิยมบริจาคเพื่อสร้างองค์กรหรือสถาบันที่จะทำงานอย่างต่อเนื่อง หรือไม่บริจาคให้คนที่ลุกขึ้นมาต่อสู้เพื่อแก้ปัญหาเหล่านี้ เป็นไปได้ว่า การบริจาคเงินให้แก่ผู้ประสบเคราะห์กรรม ในความหมายของการทำบุญให้ทาน ช่วยเยียวยาความรู้สึกของผู้บริจาคได้ทันใจยิ่งกว่าการลงทุนในองค์กรหรือกับคนที่ทำงานต่อสู้ในลักษณะของเอ็นจีโอ เพราะจะรู้สึกว่า ได้ให้ หรือได้ทำอะไรบางอย่างแล้ว

เอ็นจีโอในไทยจึงประสบปัญหาเงินทุนการดำเนินงานมาแต่ไหนแต่ไร เช่น สมาคมพัฒนาประชากรและชุมชน ของคุณมีชัย วีระไวทยะ หรือองค์กรพัฒนาเอกชนอื่นๆ ตอนเริ่มต้นก็มีปัญหา ทำให้ต้องไปรับเงินจากต่างประเทศ

คนรับเงินต่างชาติเลวจริงหรือ?

ปัจจุบันมีการพูดเสมอว่า เอ็นจีโอรับเงินต่างชาติมาเคลื่อนไหว ฟังเผินๆ อาจรู้สึกว่าเป็นภัยต่อประเทศชาติ เพราะเมื่อรับเงินต่างชาติมาแล้ว ก็คงต้องบั่นเซาะความมั่นคงภายใน สร้างความปั่นป่วนในสังคม เป็นภัยมากกว่าเป็นคุณ แต่หากมองข้อเท็จจริงให้ครบยิ่งขึ้น จะเห็นว่า คนที่รับเงินต่างชาติมากที่สุดไม่ใช่เอ็นจีโอ แต่เป็นรัฐบาล และบริษัทธุรกิจเอกชน

รัฐบาลไทยรับเงินต่างชาติมานานแล้ว รับจากชาติมหาอำนาจเสียด้วย ไม่ว่าจะเป็น อเมริกา ยุโรป หรือญี่ปุ่น ทั้งรับผ่านองค์กรระหว่างประเทศ อย่างธนาคารโลก ไอเอ็มเอฟ ซึ่งอเมริกามีอิทธิพลสูง และยังรับจากรัฐบาลต่างชาติโดยตรง ปัจจุบันรัฐบาลไทยก็ยังรับเงินต่างชาติ และรับอย่างเป็นปกติผ่านกรมวิเทศสหการ สำนักนายกรัฐมนตรี

บริษัทธุรกิจเอกชนไทยก็เช่นกัน รับเงินต่างชาติอย่างเป็นล่ำเป็นสัน โดยเฉพาะธุรกิจที่ค้าขายระหว่างประเทศ ไม่ว่าจะเป็นดาวเทียม ธนาคาร ฯลฯ

น่าคิดว่า การรับเงินต่างชาติเลวจริงหรือ?

หากเลวจริง เหตุใดรัฐบาลกับเอกชนจึงไม่ถูกมองว่าเลว แต่เอ็นจีโอกลับถูกป้ายสีอยู่ฝ่ายเดียว?

การรับเงินต่างชาติของเอ็นจีโอ มีทั้งรับจากรัฐบาลต่างชาติและรับจากองค์กรเอ็นจีโอต่างชาติ แต่ความไม่เข้าใจ หรือแกล้งไม่เข้าใจ กลับทำให้ผู้นำไทยใช้ความจริงครึ่งเดียว ประเมินเอ็นจีโอต่างชาติและเอ็นจีโอไทยในด้านลบ

ขออนุญาตยกตัวอย่างจริงให้เห็นสักกรณี

ในประเทศไทยมีเอ็นจีโอต่างชาติเข้ามาทำงานจำนวนมาก เฉพาะเอ็นจีโอสัญชาติเยอรมัน มีอยู่ 3 องค์กรที่เข้ามาทำงานในไทย แล้วถูกผู้นำไทยมองอย่างมีอคติ เพราะเห็นว่าเป็นเอ็นจีโอที่ก่อตั้งขึ้นมาโดยพรรคการเมืองเยอรมนี

ได้แก่ Friedrich Ebert Stiftung(FES), Friedrich Naumann Stiftung(FNS) และ Konrad Adenauer stiftung (KAS) หากใช้ความจริงเพียงครึ่งเดียว คิดแค่ว่าเอ็นจีโอในรูปมูลนิธิทั้ง 3 ของเยอรมนีเป็นของพรรคการเมือง และได้เงินสนับสนุนจากพรรคการเมืองของเขา ฝังใจว่าเงินพรรคการเมืองชาติเขาก็คงเป็นเงินหัวหน้าพรรค หรือเมียหัวหน้าพรรคเหมือนของเรา ก็ย่อมอ่อนไหวต่อการถูกป้ายสีว่า พวกนี้รับเงินต่างชาติ มาเคลื่อนไหวทางการเมืองในไทย

ทั้งๆ ที่ หากฟังข้อมูลให้ครบ จะเข้าใจว่า เอ็นจีโอเหล่านี้ แม้จะก่อตั้งโดยพรรคการเมือง แต่การได้รับเงินสนับสนุนเป็นไปตามเงื่อนไขสัดส่วน ส.ส.ในสภา พรรคใดมีที่นั่ง ส.ส.มาก มูลนิธินั้น หรือเอ็นจีโอนั้น ก็จะได้รับงบประมาณมาก เป็นการอนุมัติผ่านงบประมาณแผ่นดินโดยรัฐสภาเยอรมนี ซึ่งเท่ากับว่า เอ็นจีโอดังกล่าวนำเงินภาษีของประชาชนเยอรมนีมาช่วยเหลือประชาชนไทย

ผมเคยทำงานในชนบทร่วมกับองค์กรเหล่านี้มานาน จึงรู้ว่า มีเป้าหมายและอุดมการณ์ในการทำงานเพื่อประโยชน์ของประชาชนไทย ซึ่งเจ้าหน้าที่ส่วนใหญ่ในองค์กรก็ล้วนแต่เป็นคนไทยที่มีจิตสำนึกดีต่อสังคมทั้งนั้น

น่าสังเกต รัฐบาลเผด็จการทุกยุค ต่างมองเอ็นจีโอในแง่ร้าย มุ่งทำลายเอ็นจีโอ กล่าวหาว่าเป็นคอมมิวนิสต์

แต่รัฐบาลที่เป็นประชาธิปไตย โดยเฉพาะรัฐบาลหลังพฤษภาทมิฬ เริ่มดูจะเข้าใจ และแสดงความใจกว้าง ต่อการทำงานของเอ็นจีโอทั้งไทย และต่างชาติมากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นรัฐบาลนายอานันท์ ปันยารชุน รัฐบาลนายบรรหาร ศิลปอาชา รัฐบาลนายชวน หลีกภัย หรือรัฐบาล พล.อ.ชวลิต ยงใจยุทธ

น่าแปลกใจ รัฐบาลปัจจุบัน ภายใต้รัฐธรรมนูญที่เป็นประชาธิปไตยมากที่สุด กลับมองเอ็นจีโอในแง่ร้าย และแสดงการกีดกั้นการทำงานของเอ็นจีโอ

ทั้งกีดกันเอ็นจีโอต่างชาติ โดยการเข้มงวดระเบียบกระทรวงแรงงาน ว่าด้วยการเข้ามาดำเนินงาน ขององค์กรเอกชนต่างประเทศ ในประเทศไทย โดยกองงานคนต่างด้าว ตั้งหลักเกณฑ์ เงื่อนไข อันเป็นข้อจำกัดในการเดินทางเข้ามาทำงาน ร่วมกิจกรรม ร่วมแสดงความคิดเห็น และพยายามจัดระเบียบเอ็นจีโอในไทย ทำลายความน่าเชื่อถือ แบ่งแยกและแทรกแซงการทำงาน

คนเคยทำงานเอ็นจีโอบางคนที่ต้องการความสะดวกสบายก็นิยมซบเข้าสู่การเมือง ร่วมเป็นพรรคพวกกับรัฐบาล

ส่วนคนที่เหลือก็ทำงานอย่างลำบาก และเสี่ยงต่อภัยการเมืองไม่แพ้ยุคเผด็จการ เพราะกิจกรรมส่วนใหญ่ ไม่ว่าจะเป็น งานต่อต้านการคอร์รัปชัน งานติดตามการปฏิรูปสื่อ งานคุ้มครองผู้บริโภค งานต่อสู้พิทักษ์สิทธิของประชาชนผู้ได้รับผลกระทบจากโครงการรัฐบาล งานรักษาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม งานสร้างความเข้มแข็งของชุมชนในชนบท รวมถึงงานมุ่งผลักดันการปฏิรูปการเมือง ล้วนแต่กระทบผลประโยชน์ของกลุ่มบุคคลในคณะรัฐบาล

หากเอ็นจีโอต้อง "ซึม" ลงไปในยุคนี้ หรือจะเป็นเพราะเผด็จการกลับมา "ซ่าน" อีกครั้ง ในประชาธิปไตยแบบซีอีโอ ครั้งนี้เราจะมีทางออกกันอย่างไร?