ดุลยภาพ ดุลยพินิจ  โดย ผาสุก พงษ์ไพจิตร  มติชนรายวัน   วันที่ 15 ตุลาคม พ.ศ. 2546 ปีที่ 26 ฉบับที่ 9350

มีนักศึกษาสนใจอยากจะทำวิทยานิ พนธ์เกี่ยวกับเรื่อง การจัดระเบียบวินมอเตอร์ไซค์ ผู้เขียนจึงโทรศัพท์ไปที่ กทม. เพื่อหาข้อมูลเบื้องต้นว่า นโยบายนี้คืบหน้าไปถึงไหนแล้ว จึงได้มีโอกาสสนทนากับเจ้าหน้าที่รายหนึ่ง ได้ข้อมูลหลายประการที่เป็นประ โยชน์มาก ทั่ว กทม.ที่แบ่งเป็น 50 เขต นั้นมี 4,440 วิน และโดยเฉลี่ยมีสมาชิกวินละ 24 คน หมายความว่า ทั่ว กทม. มีผู้ให้บริการขับมอเตอร์ไซค์รับจ้างอยู่มากกว่า 100,000 คน

ถาม ทำไมจึงต้องจดทะเบียนรายชื่อ?

ตอบ ต้องปักชื่อลงไปที่เสื้อวิน

ถาม ใครจ่ายค่าตัดเสื้อวิน?

ตอบ สลากกินแบ่ง

ถาม แล้วเกิดอะไรหลังจากตัดเสื้อแล้ว

ตอบ เสื้อวินจะถูกส่งไปอีกหน่วยงานหนึ่งใน กทม. เพื่อแจกจ่ายให้กับคนขับรถมอเตอร์ ไซค์รับจ้างใน กทม. และให้การอบรม

ผู้อ่านคงจำได้ว่า นายสมัคร สุนทรเวช ผู้ว่าฯกทม. มีข่าวใหญ่ในหน้าหนังสือพิมพ์ เมื่อแจกเสื้อวินให้กับมอเตอร์ไซค์รับจ้างเขตป้อม ปราบฯ เมื่อเดือนกันยายนที่ผ่านมา จนถึงปลาย เดือนกันยายน ทาง กทม.ได้แจกเสื้อวินไปแล้ว 20,566 ตัวใน 15 เขต

ถาม เสื้อวินสีอะไร? ดิฉันยังไม่เห็นเลย แถวใกล้บ้านไม่มี

ตอบ สีส้ม

ถาม ใส่เสื้อวินนี้แล้วเป็นไงคะ?

ตอบ ก็ไม่ต้องจ่ายเงินให้กับใครๆ อย่างที่เคยจ่าย

ถาม แล้วเขาไม่ต้องจ่ายจริงๆ หรือเปล่า?

ตอบ ไม่ทราบ ไม่ได้มีหน้าที่ดูแลตรงส่วนนั้น ทำแต่เรื่องจดทะเบียน

ถาม เอ แล้วจะหาข้อมูลนี้ได้จากที่ไหน? พอจะบอกได้ไหมคะ? ฉันจะโทร.ไปคุยกับใครดี? หน่วยไหน? มีเบอร์ไหมคะ?

ผู้เขียนโทร.ไปตามเบอร์ที่บอก แต่ไม่ถูกต้องจึงไปได้อีกเบอร์หนึ่งมา ก็โทร.ไปหาเบอร์ใหม่ คราวนี้ถูกต้อง แต่ผู้รู้ข้อมูลกำลังประชุม ต่อมา โทร.กลับไปใหม่ ไม่มีใครรู้จักชื่อ ก็ตามไปตามมาจนพบ แต่ท้ายที่สุด บอกว่า ให้ข้อมูลไม่ได้ และขอให้โทร.ไปที่สำนักเทศกิจ สำนักเทศกิจให้โทร.ไปศูนย์ปราบปรามยาเสพติด สำนักนโยบาย กทม. และกองสาธารณูปโภค แผนสา ธารณะและสิ่งแวดล้อม กทม. ซึ่งบอกให้ข้าพ เจ้าโทร.ไปที่ศูนย์ปราบปรามผู้มีอิทธิพล ที่กระ ทรวงมหาดไทย ท้ายที่สุด ข้าพเจ้าตัดสินใจโทร. กลับไปหาเจ้าหน้าที่ใจดีคนแรกที่ให้ข้อมูล

ถาม คิดว่า เสื้อวินตัวใหม่จะได้ผลไหม?

ตอบ ไม่รู้ซี เมื่อวันก่อนมีทางกรมการขนส่ง โทร.มา สรรพากรก็โทร.มา เพราะว่า เขากำลัง เตรียมเรื่องการจัดเก็บภาษี

ถาม ถ้างั้นรัฐบาลก็คาดหวังว่าจะได้รับรายได้จากภาษี?

ตอบ คงงั้นมั้ง ก็ไม่ทราบ

ถาม ถ้างั้น โครงการนี้ต้องสำเร็จ?

ตอบ ไม่ทราบ เพราะว่ายังไม่แน่นอนเลยว่าหน่วยงานไหนจะเป็นผู้ดูแลโครงการ

ถาม ไม่ใช่กรมการขนส่ง

ตอบ ไม่ เพราะยังไม่มีกฎหมายรองรับนะ

ถาม แต่กรมการขนส่งดูแลรถเมล์

ตอบ ใช่ แต่นี่ไม่ใช่รถเมล์

ถาม งั้นต้องเป็น กทม.

ตอบ ก็ไม่ทราบ

ถาม ใครจะตัดสินใจ คุณสมัคร ท่านนา ยกฯ?

ตอบ ไม่ทราบ

ถาม คุณคิดว่าโครงการจะสำเร็จไหม? คุณคิดว่าคนที่ใส่เสื้อวินสีสัมหยุดจ่ายเงินแล้วหรือยัง

ตอบ ไม่รู้นะ ท้ายที่สุดอาจจะต้องจ่ายเพราะไม่แน่ว่าใครดูแล กฎหมายยังไม่ออก

ผู้เขียนโทร.ถึงเจ้าหน้าที่อีก 3-4 แห่ง ไม่ได้ข้อมูลเพิ่มเติมไปกว่านี้มากนัก แต่การสนทนาข้างบนนี้พอจะให้ภาพทั่วๆ ไป

นโยบายจัดระเบียบวินมอเตอร์ไซค์ถือได้ว่าเป็นกรณีท้าทายนโยบายการปราบปรามผู้มีอิทธิพลของรัฐบาล เป็นตัวอย่างหนึ่งในกลุ่มผู้มีอิทธิพล ซึ่งนายกฯทักษิณเอ่ยถึงเมื่อเริ่มพูดถึงนโยบายที่อาจหาญนี้ ต่อมา นายสมัคร สุนทรเวช ขานรับ เป็นข่าวใหญ่ในหน้าหนังสือพิมพ์ และผู้คนทั่วไปให้ความสนใจกันมาก เพราะว่าเราเห็นวินมอเตอร์ไซค์ทุกหัวมุมซอยของถนนในกรุงเทพมหานคร

ขณะนี้เราก็มีส่วนราชการของ กทม.จดทะ เบียนรายชื่อมอเตอร์ไซค์รับจ้างแล้วทั่ว กทม. สลากกินแบ่งร่วมออกเงินค่าตัดเสื้อวินสีส้ม อีกหน่วยงานหนึ่งของ กทม.เป็นผู้ทำหน้าที่แจกเสื้อและอบรม กรมการขนส่งก็ดูเหมือนว่าให้ความสนใจ และสรรพากรก็ดูเหมือนกำลังเตรียมการเกี่ยวกับภาษี แต่ยังไม่มีการออก กม. หรือระเบียบจากทางการมากำกับการจัดระ เบียบนี้ และยังไม่มีการแถลงถึงยุทธศาสตร์ที่จะป้องกันไม่ให้ "อิทธิพล" กลับมาทำธุรกิจนี้อีก อย่างไรก็ตาม มีข้อมูลว่าขณะนี้กำลังเตรียมการเรื่องกฎหมาย และมีคณะกรรมการเพื่อพิจาร ณาการเป็นสมาชิกของวิน

ประเด็นเกี่ยวกับ "อิทธิพล" ก็คือมันง่ายและตรงไปตรงมา "อิทธิพล" คุ้มครอง "กรรม สิทธิ์" ที่ทำให้ธุรกิจบางอย่างดำเนินไปได้ วินมอเตอร์ไซค์เป็น "การบริการสาธารณะ" จริงๆ ถ้ามอเตอร์ไซค์รับจ้างกว่า 100,000 คน ทั่ว กทม. ให้บริการรับส่งเฉลี่ยคนละ 10 เที่ยวต่อวัน(ประมาณการแบบต่ำ) ก็จะให้บริการให้ลูก ค้าได้ถึง 1 ล้านคน มากกว่ารถไฟฟ้า และนับเป็นสัดส่วนของคน กทม.ที่สูงทีเดียว ถ้าค่าบริ การเฉลี่ยครั้งละ 20 บาท ปีหนึ่งก็คิดเป็นมูลค่าถึงกว่า 7 พันล้านบาท ทีเดียว นี่เฉพาะในกทม. ถ้ารวมทั่วประเทศมูลค่าจะสูงกว่านี้มาก

มอเตอร์ไซค์รับจ้างให้บริการผู้คนมาเป็นเวลากว่า 20 ปี โดยไม่มีปัญหาร้ายแรงมากนัก นี่บอกเราว่าระบบกรรมสิทธิ์โดย "อิทธิพล" ทำงานใช้ได้ในระดับหนึ่ง แต่มอเตอร์ไซค์รับ จ้าง ต้องแบ่งรายได้ของเขาเป็นค่าคุ้มครอง ถ้ารัฐเข้ามาจัดระเบียบได้ผล จะได้ผลดีคือมอเตอร์ ไซค์รับจ้างน่าจะได้รับผลตอบแทนเพิ่มขึ้น

คำถามคือ ระบบใหม่(ซึ่งคืออะไรนั้นยังไม่ชัดเจน นอกจากการปรากฏตัวของเสื้อวินสีส้ม) จะทำประโยชน์เป็นกอบเป็นกำมาสู่สาธารณชน ในฐานะผู้ใช้บริการ และคนขับรถ ในฐานะผู้ให้บริการหรือไม่? หรือจะเป็นเพียงการทดแทน "อิทธิพล" กลุ่มเดิมที่โยงกับคนมีสีบางกลุ่มด้วย "อิทธิพล" กลุ่มใหม่จากหน่วยงานต่างๆ ของภาครัฐ

"อิทธิพล" ที่เกาะกุมมอเตอร์ไซค์รับจ้างอาจเป็นเพียง "อิทธิพล" ระดับกระจอก และรัฐบาลคงจะมียุทธศาสตร์ที่ดีกว่า และรัดกุมกว่าในการจัดการกับ "อิทธิพล" ระดับ "บิ๊ก" ถึงกระนั้นกรณีของมอเตอร์ไซค์ก็เป็นกรณีสำคัญที่กำลังท้าทายรัฐบาลอยู่

หน้า 6