ดวงใจ หล่อธนวณิชย์  กรุงเทพธุรกิจ  วันที่ 20 ธันวาคม พ.ศ. 2546

ขณะที่นายกฯ ทักษิณ เดินหน้าที่จะให้มีการลงประชามติที่จะเปิดสถานบันเทิงครบวงจร ตลอดจนตั้งกาสิโน ซึ่งเป็นไปตามเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญที่สนับสนุนกระบวนการมีส่วนร่วมของประชาชนในนโยบายสาธารณะของรัฐ เพื่อตัดปัญหาด้านเศรษฐกิจจากเงินคนไทยรั่วไหลไปกับบ่อนตามแนวชายแดนประเทศ

ที่ญี่ปุ่น ก็มีกลุ่มที่ลุกขึ้นมาเคลื่อนไหวให้ยกเลิกกฎหมายห้ามตั้งกาสิโนด้วยเช่นกัน ในเดือน ก.ค.ที่ผ่านมาได้มีการจัดตั้งองค์กรนิติบุคคล ชื่อ AEI (Alliance of Entertainment Initiative) ขึ้นเพื่อส่งเสริมอุตสาหกรรมท่องเที่ยวและกิจกรรรมการใช้เวลาว่างของคนญี่ปุ่น มีนายโนะดะ คะสึโอะ อธิการบดีมหาวิทยาลัยทะมะเป็นประธาน

องค์กรดังกล่าวจำต้องไปจดทะเบียนนิติบุคคลที่ลาสเวกัส สหรัฐ เพราะในญี่ปุ่นการส่งเสริมการเล่นกาสิโนยังเป็นเรื่องที่ผิดกฎหมาย ขณะเดียวกัน นายโนะดะ ยังดำรงตำแหน่ง ผอ.คนแรกของสมาคมศึกษาผลของการตั้งกาสิโน เขาเห็นว่า ในบรรดาประเทศพัฒนาแล้ว มีญี่ปุ่นเท่านั้นที่มีกฎหมายห้ามตั้งกาสิโน

เขากล่าวย้ำว่า "ญี่ปุ่นควรจะยกเลิกข้อห้ามการตั้งกาสิโน แต่น่าจะมาคิดที่จะใช้ประโยชน์จากการตั้งกาสิโนเพื่อนำมาสร้างเสน่ห์ของเมืองเหมือนกับที่ประเทศพัฒนาแล้วหลายๆ ประเทศเขาทำกัน"

เมื่อพูดถึงกาสิโน พวกนักเล่นก็จะถูกมองว่า เป็นพวกที่ไม่อยู่ในบรรทัดฐานของสังคม ในทัศนะของนายโนะดะเขามองว่า ในมิติทางสังคมแล้วจะเห็นว่า สังคมญี่ปุ่น ยังจัดอยู่ในระดับของประเทศกำลังพัฒนาเท่านั้นที่คนส่วนใหญ่มีปรัชญาที่ตายตัวและมีสามัญสำนึกว่า "กาสิโน-การพนัน-เซียนพนัน-ชั่วร้าย"

ในปัจจุบัน ญี่ปุ่นมองว่า การพนันทุกประเภทต้องมีกฎหมายควบคุม แต่การพนันซ่อนเร้นเช่นเกม ปาจิงโกะ (คล้ายเกมบิลเลียดไฟฟ้า ผู้เล่นจะนำรางวัลที่ได้ไปแลกเป็นเงิน) กลับกลายเป็นกิจกรรมเพื่อการบันเทิง ซึ่งแนวคิดแบบราชการให้คำอธิบายเหตุผลที่ต้องออกกฎห้ามว่า "เดี๋ยวคนก็ติดพนันกันงอมแงม" การพนันแข่งม้า พนันแข่งจักรยาน พนันแข่งเรือใบ เป็นการพนันที่รัฐบริหารเองทั้งหมด โดยออกกฎหมายพิเศษขึ้นเพื่อให้ประชาชนยอมรับว่า เป็นสิ่งถูกกฎหมาย เป็นช่องทางหารายได้ของรัฐบาลและองค์การบริการส่วนท้องถิ่น

ดังนั้นจึงเป็นเรื่องน่าแปลกว่า ถ้าเป็นสิ่งที่รัฐทำก็จะเป็นความชอบธรรมแม้ว่าประชาชนจะติดการพนันก็ไม่เป็นไร ยิ่งไปกว่านั้น การพนันที่รัฐบริหารนั้นกลับเอื้อผลประโยชน์มหาศาลให้ตกอยู่กับข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ที่เกษียณอายุราชการ ที่ได้รับการเชื้อเชิญให้มาดำรงตำแหน่งผู้บริหาร (เรียกระบบนี้ว่า amakudari แปลว่า "ลงมาจากสวรรค์") ผลตอบแทนมหาศาลจึงตกอยู่กับบรรดาข้าราชการบำนาญ และกลายเป็นแหล่งรายได้หลักของข้าราชการบางกลุ่มนั่นเอง

วิธีที่ดีที่สุดคือ เปิดทางให้เอกชนเข้ามาบริหารธุรกิจการพนันที่รัฐทำอยู่ทั้งหมด พร้อมกับยกเลิกกฎหมายห้ามตั้งกาสิโน และออกกฎหมายเกมขึ้นแทนอย่างเช่นที่อเมริกาทำ โดยการออกมาตรการกำกับดูแลอย่างรัดกุมและออกกฎหมายควบคุมพฤติกรรมที่เป็นภัยต่อสังคมอย่างเข้มงวด ถ้ารัฐไม่ลุกขึ้นมาทำก็เท่ากับเป็นการใช้อำนาจทางราชการไปในทางหลอกลวงโกหกนั่นเอง

นายโนะดะได้ย้อนเล่าเรื่องราวที่บรรดาข้าราชการตั้งกฎหมายรีสอร์ทขึ้นในปี 1987 การพัฒนารีสอร์ทได้สะพัดทั่วญี่ปุ่น ผลก็คือพังเกือบทั้งหมด

ปัญหาสำคัญที่เกิดขึ้นก็เพราะคนส่วนใหญ่เห็นว่า การพัฒนารีสอร์ทน่าจะเป็นเรื่องดี ก็เลยแห่กันสร้างรีสอร์ทเหมือนๆ กันทั่วประเทศ และยิ่งถ้าคิดให้เหมือนกับที่ราชการคิดมากเท่าไร ก็จะได้รับเงินสนับสนุน หรือได้รับเงินช่วยเหลือได้ง่ายเท่านั้น โดยไม่เข้าใจเงื่อนไขสำคัญของการสร้างรีสอร์ท ที่จำต้องมีเอกลักษณ์ที่สามารถดึงดูดให้คนมาเที่ยว ที่เที่ยวกี่ครั้งก็ไม่รู้สึกเบื่อ และต้องมีบริการที่ดี เพราะถ้าไม่ทำเช่นนั้นก็ไปไม่รอด

ก่อนจะกำหนดกฎหมายรีสอร์ท นายโนะดะได้ประชุมกับคณะวิจัยของข้าราชการรุ่นใหม่ของแต่ละกระทรวง และเขาได้ถามผู้เข้าร่วมประชุมนั้นว่า "ในช่วงสามปีที่ผ่านมามีใครเคยพาครอบครัวไปเที่ยวช่วงวันหยุดพักร้อนนานเกินหนึ่งอาทิตย์บ้าง"

ปรากฏว่า ไม่มีใครยกมือแม้แต่คนเดียว ดังนั้นจึงกลายเป็นเรื่องน่าแปลกที่คนที่ไม่มีประสบการณ์พักรีสอร์ท แต่ดันมาออกกฎหมายรีสอร์ท ซึ่งรังแต่จะทำให้ได้กฎหมายที่เอาไปใช้จริงไม่ได้ ผลตามมาคือทำให้ประเทศสูญเสียรายได้ และในปัจจุบันที่แย่และแปลกพอกันก็คือ คนที่ไม่รู้จักกาสิโนแล้วจะมาคัดค้านการตั้งกาสิโน

อันที่จริงหลายพื้นที่ในญี่ปุ่นมีความเคลื่อนไหวอย่างเด่นชัดให้มีการยกเลิกกฎข้อห้ามกาสิโน แม้แต่ในสภาพรรคฝ่ายรัฐบาลมีการแต่งตั้งคณะกรรมาธิการเพื่อพิจารณาเรื่องการตั้งกาสิโนเพื่อเป็นอุตสาหกรรมท่องเที่ยว และพรรคเสรีประชาธิปไตยได้ตั้งคณะวิจัยเพื่อพัฒนาแหล่งเอ็นเตอร์เทนเมนท์

แต่ก็มีเสียงวิพากษ์วิจารณ์อย่างรุนแรงถึงผลกระทบทางลบที่จะเกิดกับสังคม หากมองเพียงเหตุผลทางด้านเศรษฐกิจมาสนับสนุนเพียงอย่างเดียว แต่ควรคำนึงถึงความปลอดภัยในชีวิตทรัพย์สินและกรอบศีลธรรมไปพร้อมกัน เสียงวิพากษ์วิจารณ์ที่รุนแรง ทำให้แนวคิดการตั้งกาสิโนที่มหานครโตเกียวต้องเผชิญกับอุปสรรค

นายอิชิฮารา เรียวทาโร่ ผู้ว่าฯ มหานครโตเกียว เคยเสนอแนวคิดที่จะตั้งกาสิโนที่ย่านโอะไดบะ แต่ผลสุดท้ายก็ล้มเลิกโครงการไปทั้งๆ ที่เขาสามารถสั่งข้าราชการชั้นผู้น้อยไปศึกษาหาข้อมูลมาพิจารณาถึงความเป็นไปได้ว่า "ถ้าจะตั้งกาสิโนจะต้องทำอย่างไร ทำไมประเทศอื่นเขาทำกันได้" ซึ่งน่าจะดีกว่าที่จะตอบว่า "ในทางกฎหมายเป็นไปไม่ได้" เพราะเป็นคำตอบที่ใคร ๆ ก็รู้กันอยู่

อันที่จริงนักการเมืองจะรู้ดีกว่า ข้าราชการว่าทำอย่างไรจึงจะทำให้การตั้งกาสิโนเป็นจริงขึ้นได้ แต่ว่าบรรดา ส.ส.ส่วนใหญ่กลัวเสียคะแนน เลยตกอยู่ในสภาพวิตกจริตไปกันหมด นายโนะดะจึงเรียกร้องให้ ส.ส.มีความเป็นผู้นำ ลุกขึ้นมาทลายกำแพงของวิธีคิดแบบราชการ

ที่ญี่ปุ่นเมืองที่ประสบความสำเร็จด้านเมืองท่องเที่ยว ก็มีที่ยุฟุอินที่ จังหวัดโออิตะ และที่สึวะโนะ จังหวัดชิมะเนะ เป็นต้น เมืองท่องเที่ยวดังกล่าว ชาวบ้านที่อาศัยในเมืองมีความภาคภูมิใจ และร่วมมือกันสร้างเมืองให้น่าอยู่ เป็นเมืองที่ให้คนมาเที่ยวลองประสบการณ์ใหม่ๆ ที่น่าสนใจ

คนท้องถิ่นที่นั่นจะเชิญชวนให้นักท่องเที่ยวเข้าไปเป็นส่วนหนึ่งของเมืองช่วยสร้างบรรยากาศของเมืองให้คึกคัก มีชีวิตชีวา แต่ยังเทียบไม่ได้กับเมืองลาสเวกัสในสหรัฐ ที่นำรายได้จากการบริหารกาสิโนถูกนำมาใช้ประโยชน์ในการทำเมืองให้น่าอยู่

ที่ลาสเวกัส การเปลี่ยนแปลงในช่วงสิบปีหลังนี้ นับว่าเปลี่ยนแบบหน้ามือเป็นหลังมือ มีอาชญากรรมน้อย เป็นเมืองปลอดภัยที่สุดเมืองหนึ่งของอเมริกา ทั่วทั้งเมืองเต็มไปด้วย Theme park มีพื้นที่ไว้จัดกิจกรรมงานเทศกาลที่ชื่นชอบของทั้งเด็กและผู้ใหญ่ มีกิจกรรมที่ครอบครัวได้มาสนุกร่วมกัน เป็นการสร้างบรรยากาศของเมืองอีกรูปแบบหนึ่ง

"มีบริษัทและกลุ่มองค์การต่างๆ มาจัดประชุมผู้ถือหุ้นประจำปีที่เมืองที่มีกาสิโน มีการจัดประชุมแข่งขันระดับนานาชาติที่นี่บ่อยครั้ง ลาสเวกัสตอนกลางวันคนก็ทำงาน พอตกกลางคืนก็มาเที่ยวพักผ่อนในยามว่าง เป็นเสมือนรีสอร์ทในเมืองอุตสาหกรรมที่สร้างความบันเทิงแบบครบวงจร" เป็นเมืองที่นักท่องเที่ยวและนักธุรกิจจากทั่วโลกหลั่งไหลเข้ามาหาความสนุก

นายโนะดะเห็นว่า หากญี่ปุ่นสามารถทำได้แบบที่ลาสเวกัสทำก็คงจะวิเศษมาก นายโนะดะให้ทัศนะว่า ที่จริงคำว่า "การพนัน" เป็นคำที่ตายแล้ว คือ มันล้าสมัยมากสำหรับสังคมญี่ปุ่นยุคปัจจุบัน ที่จริงเราควรมองใหม่ว่า มันเป็น "เกม" เขาเห็นว่า การตั้งกาสิโนเป็นส่วนหนึ่งของการสนับสนุนแนวคิดของนายกรัฐมนตรีโคอิซูมิที่เสนอนโยบาย "สร้างประเทศด้วยการท่องเที่ยว"

ฟังทัศนะและเหตุผลของนายโนะดะแล้ว ...คุ้นหูไหม!!