โดย ประเวศ วะสี    มติชนรายวัน  วันที่ 12 ธันวาคม พ.ศ. 2546

"หัวใจของการเอาชนะความยากจนคือ เศรษฐกิจพอเพียง

ถ้าพอเพียงก็แปลว่าไม่ยากจน

ถ้าพอเพียงทุกพื้นที่ ก็แปลว่า หายจนหมดทั้งประเทศ"

เศรษฐกิจพอเพียงทุกพื้นที่ เป็นทั้งเป้าหมายและยุทธศาสตร์

คำว่าเศรษฐกิจพอเพียงไม่ได้หมายถึงเงินทองเท่านั้น แต่หมายถึงชีวิตที่พอเพียง อันมีความหมายเชื่อมโยงทั้งกาย ใจ สังคม เศรษฐกิจ สิ่งแวดล้อม วัฒนธรรม สุขภาพ การเรียนรู้

ถ้าการพัฒนาเอาเงินเป็นตัวตั้งอย่างเดียวจะเป็นการแยกส่วนและก่อให้เกิดการทำลาย เช่น ทำลายสิ่งแวดล้อม สังคม วัฒนธรรม ศาสนธรรม เป็นต้น ฉะนั้น การพัฒนาต้องไม่แยกส่วน แต่เชื่อมโยงทั้งเศรษฐกิจ จิตใจ สังคม วัฒนธรรม สิ่งแวดล้อม สุขภาพและการเรียนรู้ เข้ามาด้วยกันเป็นบูรณาการ การพัฒนาอย่างบูรณาการทำให้เกิดความสมดุล พอเพียงและยั่งยืน

รูปธรรมของเศรษฐกิจพอเพียง คือ การพัฒนาอย่างบูรณาการโดยเอาพื้นที่เป็นตัวตั้ง

ขณะนี้ชุมชนกำลังรวมตัวกันขับเคลื่อนเศรษฐกิจพอเพียงในประมาณ 1,000 ตำบล ซึ่งสามารถสนับสนุนให้ขยายตัวไปครบทั้ง 7,000 กว่าตำบลทั่วประเทศ

กระบวนการชุมชนที่กำลังขับเคลื่อนอยู่ทรงพลังอย่างยิ่ง อันจะทำให้เกิดการพัฒนาอย่างทั่วตลอด และจะไม่หวนกลับไปสู่สภาวะวิกฤตอีก

กระบวนการอะไรที่ว่าทรงพลังเป็นอย่างยิ่ง

กระบวนการนั้นคือ การรวมตัวกันทำวิจัยเรื่องของชุมชน เป็น "การวิจัยของประชาชน โดยประชาชน และเพื่อประชาชน" แล้วเอาผลการวิจัยนั้นมาทำแผนแม่บท ชุมชน

แผนแม่บทชุมชน คือ แผนการพัฒนาอย่างบูรณาการ และขับเคลื่อนการพัฒนาตามแผนนี้ ซึ่งบางครั้งก็เรียกว่าวิสาหกิจชุมชน วิสาหกิจชุมชนไม่ใช่ธุรกิจชุมชน แต่ประกอบด้วยสัมมาอาชีพหลายสิบอย่างเชื่อมโยงกันเป็นคลัสเตอร์อย่างบูรณาการกับชีวิต สิ่งแวดล้อม สังคม วัฒนธรรม

เมื่อชุมชนทำวิสาหกิจชุมชนได้ก็หายจน

ฉะนั้นกระบวนการชุมชนเข้มแข็ง-วิสาหกิจชุมชน คือ รูปธรรมของเศรษฐกิจพอเพียง-ชุมชนเข้มแข็ง ชุมชนจะเข้มแข็งต่อเมื่อมีการรวมตัวกันและมีกระบวนการเรียนรู้ที่เข้มแข็ง การเรียนรู้ที่เข้มแข็งไม่ใช่การท่องหนังสือ แต่คือ "การวิจัยของประชาชน-โดยประชาชน-เพื่อประชาชน" ที่อาจารย์เสรี พงศ์พิศ เรียกว่า "ประชาพิจัย"

ขณะนี้หลายฝ่ายกำลังสนับสนุนกระบวนการวิจัยของชุมชนและการทำแผนแม่บทชุมชน เช่น สถาบันส่งเสริมวิสาหกิจชุมชน โดยความร่วมมือของมูลนิธิหมู่บ้าน-ธ.ก.ส. -ปตท. -สวทช. สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน สสส.สภาพัฒน์ สถาบันชุมชนท้องถิ่นพัฒนา ฯลฯ

สิทธิชุมชนเป็นเรื่องที่บัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญ

ถ้าชุมชนมีสิทธิ 4 ประการ คือ

1.สิทธิในการทำมาหากิน

2.สิทธิในการใช้ทรัพยากรอย่างเป็นธรรม และยั่งยืน

3.สิทธิในการสื่อสาร เช่น ทำวิทยุชุมชน

4.สิทธิในการมีระบบการเงินชุมชน

ชุมชนจะแข็งแรงมาก มีเศรษฐกิจพอเพียง และหายจนอย่างยั่งยืน

ในการสนับสนุนชุมชนเข้มแข็งต้องสนับสนุนสิทธิชุมชนด้วย

การขับเคลื่อนยุทธศาสตร์ คือ การสร้างความเข้าใจเรื่อง "เศรษฐกิจพอเพียง-ชุมชนเข้มแข็ง" อย่างเป็นเอกภาพทั้งฝ่ายนโยบาย แผนยุทธศาสตร์ การปฏิบัติและการสนับสนุนการปฏิบัติ จะได้สนับสนุนได้ถูกต้อง

การสนับสนุนที่จำเป็นมากอย่างหนึ่ง คือ การวิจัยโดยมหาวิทยาลัย "มหาวิทยาลัยกับการวิจัยเพื่อแก้ความยากจนในพื้นที่" จะเป็นจุดเปลี่ยนที่สำคัญทั้งของสังคม เศรษฐกิจของประเทศ และของมหาวิทยาลัยเอง เรื่องนี้ไม่ยากซึ่งจะได้กล่าวต่างหากออกไป

"เศรษฐกิจพอเพียง-ชุมชนเข้มแข็งนี้เป็นประดุจเสาเข็มของสังคม เมื่อฐานรากของสังคมเข้มแข็งแล้ว สังคมข้างบนย่อมเติบใหญ่และมั่นคง เพราะอยู่บนฐานที่แข็งแรง เศรษฐกิจมหภาคควรเชื่อมโยง กับเศรษฐกิจชุมชนอย่างเกื้อกูลกัน เศรษฐกิจมหภาคจะได้ไม่หลุดไปทำลายสังคม สิ่งแวดล้อม แต่พากันแข็งแรงไปด้วยกันทั้งหมดมีบูรณาการ สมดุล ร่มเย็นเป็นสุขและยั่งยืน"

หน้า 7