คอลัมน์ Smart Expdrter ประชาชาติธุรกิจ หน้า 12  วันที่ 07 สิงหาคม 2546  ปีที่ 27 ฉบับที่ 3503(2703)

ในภาวะที่การแข่งขันในโลกรุนแรงมากขึ้น "แบรนด์" กลายเป็นสิ่งจำเป็นต่อสินค้ามากขึ้นเรื่อยๆ Smart Exporter ฉบับนี้ขอนำภาพรวมการคุ้มครองสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (Geographical Indications หรือ GI) ของสหภาพยุโรปมาเล่าให้ฟัง กฎหมายคุ้มครอง GI ของสหภาพยุโรปมีผลบังคับใช้เมื่อปี 2536 จนถึงขณะนี้มีผู้มาจดทะเบียน 600 กว่ารายการ ข้อดีของกฎหมายฉบับนี้คือ ทำให้ผู้ถือครอง GI มีสิทธิแต่เพียงผู้เดียวในการใช้ชื่อนั้นสำหรับผลิตภัณฑ์ตามรายการลักษณะ (specifications) ที่จดทะเบียนไว้

Mr. Luis Berenguer ซึ่งเป็นผู้ผลิตขนมตูร์รอน ที่ทำจากถั่วอัลมอนด์ น้ำผึ้งและน้ำตาล โดยขนมตูร์รอนที่มีชื่อเสียงมากที่สุดจะต้องมาจากหมู่บ้านคิโฆนา เมืองอลิคันเต ประเทศสเปน ดังนั้นผู้ผลิตขนมตูร์รอนในหมู่บ้านนี้จึงรวมตัวกันเป็น Regulatory Council และนำขนมชนิดนี้ ไปจดทะเบียน GI โดยกำหนดว่าขนมที่จะใช้ชื่อขนมตูร์รอน จะต้องผลิตในพื้นที่นี้เท่านั้น สำหรับส่วนประกอบจำนวนร้อยละ 64 จะต้องใช้อัลมอนด์ และน้ำผึ้ง จากเมืองอลิคันเต และต้องผ่านกระบวนการผลิตดั้งเดิมที่ใช้เวลา 3 ชั่วโมง 30 นาที หากลักษณะข้อใดข้อหนึ่งขาดไปจะไม่ สามารถใช้ คำว่า ขนมตูร์รอนได้

ที่ผ่านมาพบว่ามีขนมที่ไม่เข้าเงื่อนไขและใช้ชื่อขนมตูร์รอน ทาง Regulatory Council จึงดำเนินการฟ้องร้อง ทั้งนี้ Regulatory Council และผู้จดทะเบียน GI ในสหภาพยุโรปผลักดันให้รัฐบาลนำประเด็นเรื่องการคุ้มครอง GI เข้าสู่การเจรจารอบใหม่หรือรอบโดฮา ขององค์การการค้าโลก (WTO) เนื่องจากปัจจุบันความตกลงทรัพย์สินทางปัญญาที่เกี่ยวข้องกับการค้า (TRIPs) ให้การคุ้มครอง GI เฉพาะสินค้าไวน์และสุรา

แต่หลายประเทศเห็นว่าควรจะขยายรายการสินค้าใน TRIPs ซึ่งกลุ่มประเทศที่ผลักดันประกอบด้วย สหภาพยุโรป, บัลแกเรีย, สาธารณรัฐเช็ก, อินเดีย, ฮังการี, ลิกเตนสไตน์, เคนยา, มอรีเชียส, ไนจีเรีย, ปากีสถาน, สาธารณรัฐ สโลวัก, สโลเวเนีย, ศรีลังกา, สวิตเซอร์แลนด์, ไทย, ตุรกี โดยกลุ่มนี้มองว่าที่ผ่านมามีการละเมิด GI เป็นจำนวนมาก ทำให้ผู้ผลิตต้องเสียรายได้ในระยะยาว เช่นในกรณีของขนมตูร์รอน ที่มีการละเมิดชื่อกันอย่างมากในประเทศแถบละตินอเมริกา และไม่สามารถดำเนินการทางกฎหมายได้เนื่องจากในประเทศแถบละตินอเมริกาไม่มีกฎหมายคุ้มครอง GI

ส่วนกลุ่มประเทศที่คัดค้านการคุ้มครองได้แก่ อาร์เจนตินา, ออสเตรเลีย, แคนาดา, ชิลี, กัวเตมาลา, นิวซีแลนด์, ปารากวัย, อุรุกวัย และสหรัฐ โดยกลุ่มนี้ให้เหตุผลว่าการขยายความคุ้มครองจะทำให้รัฐ-ผู้ผลิต-ผู้บริโภคต้องแบกภาระเพิ่มขึ้น และสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์อาจมีความซับซ้อน และมีจำนวนมากเป็นช่องทางให้ผู้ผลิตใช้กีดกันสินค้านำเข้า นอกจากนี้ชื่อผู้ย้ายถิ่นต้องการจะผลิตผลิตภัณฑ์เดิมที่เคยทำมา โดยใช้ชื่อเดิมกับผลิตภัณฑ์นั้น

ในส่วนของไทยพยายามผลักดันการคุ้มครอง GI ภายใต้ WTO เช่นกัน โดยสินค้าที่ไทยผลักดันมากเป็นอันดับ 1 คือข้าวหอมมะลิ แต่ยังไม่มีข้อสรุปชัดเจนว่าจะเสนอคำว่าข้าวหอมมะลิได้หรือไม่ เนื่องจากการจด GI เป็นการจดทะเบียนเพื่อคุ้มครองแหล่งที่มาของสินค้านั้นๆ เช่น ส้มโอนครชัยศรี ไข่เค็มไชยา เป็นต้น ขณะเดียวกันไทยวางแผนที่จะจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าข้าวหอมมะลิในประเทศผู้นำเข้าทั่วโลกในชื่อ "Thai Fragrant Rice" เพื่อให้เกิดความแตกต่างชัดเจนผู้บริโภคสามารถแยกแยะได้ถูกว่าเป็นข้าวหอมมะลิที่มาจากไทย